Người trẻ Trung Quốc bỏ 'bát cơm sắt', chọn sự không ổn định

10 hours ago 9

Quảng Cáo
0943778078

TPO - Khoảng 1/3 lực lượng lao động tại Trung Quốc đang làm công việc linh hoạt. Trong đó chủ yếu là người trẻ theo đuổi lối sống tự chủ.

Người trẻ Trung Quốc thích làm việc linh hoạt

Zhao Xiaoyu (25 tuổi), đến từ tỉnh Quảng Châu, không phải y tá hay bác sĩ nhưng thường xuyên có mặt tại bệnh viện vì công việc. Cô làm nghề “hộ tống khám bệnh” - đồng hành cùng bệnh nhân và hỗ trợ họ thực hiện các thủ tục đăng ký, khám bệnh cũng như làm các xét nghiệm.

"Tôi bị thu hút bởi tính linh hoạt của công việc này và cơ hội được sử dụng kiến thức chuyên môn về y khoa để giúp đỡ mọi người", nữ cử nhân ngành điều dưỡng chia sẻ.

Zhao nhận công việc thông qua nền tảng kết nối những người làm nghề hộ tống khám bệnh tự do với bệnh nhân có nhu cầu. Mỗi tháng, cô kiếm được khoảng 6.000-8.000 nhân dân tệ (khoảng 23,3-31,1 triệu đồng).

So với công việc văn phòng cố định, Zhao cho biết nghề này mang lại điều mà ngày càng nhiều lao động trẻ coi trọng: Quyền chủ động kiểm soát thời gian của chính mình.

Đối với Li Shuai, rời bỏ công việc toàn thời gian không phải là quyết định đột ngột. Thanh niên 33 tuổi làm việc trong lĩnh vực nhiếp ảnh và sản xuất video nhiều năm trước khi dần xây dựng được mạng lưới khách hàng riêng. Đến năm 2021, anh cảm thấy đã sẵn sàng để tự ra ngoài làm riêng.

Hiện tại, Li làm quay phim tự do. Lịch làm việc của anh thay đổi tùy theo từng dự án, lúc bận rộn lúc lại ít việc.

Anh mô tả thu nhập của bản thân như đường zíc zắc, nhưng sẵn sàng đánh đổi để có được sự linh hoạt trong cuộc sống.

"Tôi có thể tự sắp xếp lịch trình của mình, cường độ công việc cũng nhẹ nhàng hơn. So với làm toàn thời gian, thời gian của tôi có giá trị hơn nhiều", anh nói.

Một số người trẻ thậm chí còn biến sở thích thành nguồn thu nhập linh hoạt.

Bruce Tang (24 tuổi), sinh viên ngành Khoa học Máy tính ở Quảng Tây, làm công việc đồng hành du lịch. Anh đi cùng khách trong các chuyến đi, đồng thời hỗ trợ lên lịch trình, lái xe và chụp ảnh.

Ban đầu, Tang chia sẻ những chuyến du lịch của mình trên nền tảng mạng xã hội Tiểu Hồng Thư. Sau đó, nhiều người theo dõi hỏi liệu anh có thể đồng hành cùng họ trong các chuyến đi hay không.

"Tôi thấy công việc này khá thú vị. Thông qua đó, tôi gặp được giáo sư, chủ doanh nghiệp và những người làm trong các lĩnh vực khác nhau. Điều đó giúp tôi có thêm trải nghiệm và kiến thức vượt ra ngoài vòng tròn quan hệ xã giao quen thuộc", anh nói.

Tang cho biết thường kiếm được 500-1.000 nhân dân tệ (1,9-3,9 triệu đồng)/ngày.

Theo Tang, anh vẫn chưa quyết định sau khi tốt nghiệp có tiếp tục theo đuổi công việc linh hoạt hay không. Anh đang cân nhắc nhiều lựa chọn, từ sáng tạo nội dung trực tuyến đến tìm công việc trong cơ quan nhà nước.

Andrew Liu - nhà phát triển phần mềm 29 tuổi ở thành phố Lệ Thủy (Chiết Giang), xin nghỉ khỏi công ty Internet ở Thượng Hải cách đây hai năm để làm việc từ xa, chuyên phát triển các AI agent (tác nhân trí tuệ nhân tạo).

"Thế hệ chúng tôi có xu hướng coi công việc là một phần của lối sống, thay vì chỉ là nghề nghiệp hay danh tính cố định", anh nhấn mạnh.

Liu cho biết thêm, làm việc từ xa cũng mở ra những cơ hội vượt ra ngoài thị trường Trung Quốc, từ đó gia tăng thu nhập. Hiện anh kiếm được khoảng 400.000-500.000 nhân dân tệ (1,5-1,9 tỉ đồng) mỗi năm, trong khi trước đây chỉ khoảng 300.000 nhân dân tệ (1,16 tỉ đồng).

Xu hướng công việc mới

Những trường hợp trên là một phần của làn sóng lao động trẻ Trung Quốc chuyển hướng sang công việc linh hoạt dựa trên nền tảng số. Với xu hướng mới, họ có quyền tự chủ cao hơn, được tiếp cận những cơ hội mới từ nền kinh tế số và không phải đối mặt với văn hóa khắc nghiệt "996" trong doanh nghiệp - làm việc từ 9 đến 21h, 6 ngày mỗi tuần.

Theo quy định lao động của Trung Quốc, người lao động làm việc toàn thời gian thường chỉ được hưởng 5-10 ngày nghỉ phép có lương mỗi năm, tùy theo số năm công tác.

Trong khi đó, vào các kỳ nghỉ lễ, hàng triệu người Trung Quốc thường cùng lúc đi du lịch, khiến các điểm tham quan và hệ thống giao thông luôn trong tình trạng quá tải.

Đối với anh Li, làm việc tự do đồng nghĩa với việc có thể nghỉ bất cứ khi nào mình muốn và tránh được cảnh chen chúc vào các dịp nghỉ lễ.

Đổi lại, họ cũng phải đối mặt với một số hạn chế như thu nhập bấp bênh, chế độ an sinh xã hội hạn chế và con đường phát triển nghề nghiệp thiếu ổn định.

Tại Trung Quốc, xu hướng này được gọi với các tên "các hình thức việc làm mới" (xin jiuye xingtai). Lĩnh vực việc làm linh hoạt bao gồm nhiều ngành nghề, từ tài xế gọi xe công nghệ, người dẫn livestream, các nhà sáng tạo nội dung độc lập, lập trình viên làm việc từ xa cho đến các dịch vụ chuyên biệt như hộ tống khám bệnh…

Theo Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc, tính đến quý III/2025, khoảng 247 triệu người đang làm việc theo các hình thức này, chiếm khoảng 30% lực lượng lao động cả nước. Con số này tăng mạnh so với khoảng 200 triệu người vào năm 2021, phản ánh sự mở rộng nhanh chóng của phân khúc thị trường lao động này.

Phân khúc này chủ yếu gồm lao động trẻ. Nghiên cứu của Viện Hàn lâm Lao động và An sinh xã hội Trung Quốc (CALSS) cho thấy những người dưới 24 tuổi chiếm hơn một nửa số lao động làm việc linh hoạt thông qua các nền tảng số.

Sự thay đổi này trái ngược hoàn toàn với quan niệm lâu đời về nghề nghiệp tại Trung Quốc: Có được công việc ổn định, tốt nhất là trong cơ quan nhà nước hoặc tại doanh nghiệp lớn, rồi xây dựng sự nghiệp lâu dài. Mô hình này được gọi là "bát cơm sắt" - công việc lâu dài với mức độ đảm bảo việc làm vững chắc.

Tuy nhiên, mô hình đó dần mất đi vị thế khi thị trường lao động chịu áp lực ngày càng lớn.

2026 đánh dấu năm Trung Quốc có số lượng sinh viên tốt nghiệp đại học gia nhập thị trường lao động cao nhất từ trước đến nay. Cùng với đó, sự cạnh tranh đối với các công việc văn phòng truyền thống cũng trở nên gay gắt hơn.

Vào tháng 3, báo cáo được Viện Nghiên cứu Kinh tế và Xã hội thuộc Đại học Tế Nam phối hợp với nền tảng tuyển dụng Zhaopin, dựa trên dữ liệu tuyển dụng năm 2025 chỉ ra, số lượng tin tuyển dụng liên quan đến việc làm linh hoạt tăng 15,1% so với cùng kỳ năm trước, trong khi số người tìm việc tăng 11%.

Ông Feng Shuaizhang - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh tế và Xã hội, đồng thời là tác giả chính của báo cáo, mô tả hiện tượng này là sự kết hợp giữa nền tảng việc làm và việc làm linh hoạt, trong đó người lao động thực chất trở thành chủ của chính mình.

"Việc làm linh hoạt dựa trên nền tảng đã hồi sinh những hình thức lao động thời vụ vốn chỉ đóng vai trò thứ yếu", ông nói với CNA.

Vai trò của công nghệ

Các nhà phân tích cho rằng các nền tảng số đang kết nối nhu cầu phân tán của thị trường với từng người lao động ở quy mô lớn, biến những công việc thời vụ, không thường xuyên thành nguồn thu nhập khả thi hơn.

Không chỉ người lao động, doanh nghiệp cũng có sự chuyển dịch trong cách phân bố công việc để phù hợp với nhu cầu thời đại. Ông Zhang Chenggang - Phó Giáo sư tại Đại học Kinh tế và Kinh doanh Thủ đô ở Bắc Kinh tuyên bố, ngày càng nhiều doanh nghiệp chuyển sang mô hình giao việc theo từng nhiệm vụ, thay vì các vị trí việc làm cố định.

Công ty Quản lý Sức khỏe HUGA+ tại Quảng Châu - nền tảng kết nối bệnh nhân với những người làm nghề hộ tống khám bệnh tự do như Zhao nhận thấy nhu cầu đối với loại dịch vụ này tăng mạnh từ cuối năm 2022 đến đầu năm 2023. Thời điểm đó, số lượt khám chữa bệnh tại bệnh viện tăng đột biến sau khi Trung Quốc chấm dứt chính sách "Zero COVID", cộng với thực trạng nhiều người không thể đưa cha mẹ lớn tuổi đi khám vì khoảng cách địa lý và công việc.

Ông Huang Binchang - Tổng Giám đốc nền tảng cho biết, lực lượng lao động linh hoạt giúp công ty đáp ứng được nhu cầu gia tăng này.

Ông nói với CNA: “Trong vai trò là nền tảng cung cấp dịch vụ, chúng tôi có thể phản ứng nhanh chóng trong giai đoạn cao điểm và thu hút những người có chuyên môn mà không thể làm việc theo giờ hành chính cố định".

Tại một số địa phương ở Trung Quốc, chính quyền bắt đầu thúc đẩy mô hình "công ty một người". Trong đó, cá nhân sử dụng các công cụ AI để điều hành doanh nghiệp, từ lập trình, tiếp thị cho đến chăm sóc khách hàng.

Bà Cheng Cheng - nhà sáng lập Cộng đồng Du mục số 52Hz tại tỉnh Chiết Giang cho biết, bà nhận thấy lực lượng lao động trẻ thử nghiệm các hình thức làm việc mới bắt đầu tăng mạnh từ năm 2025.

Theo bà, nhiều người từng làm việc tại công ty Internet hoặc trong ngành công nghệ nghỉ việc để làm freelancer. Họ có thể phát triển công cụ AI hoặc xây dựng doanh nghiệp trực tuyến độc lập.

"Có cả sự lo lắng lẫn hào hứng. AI đang làm thay đổi công việc truyền thống, nhưng đồng thời cũng tạo ra cơ hội mới”, bà Cheng nhận định.

Ông Zhan Yang - Phó Giáo sư ngành Nhân học Văn hóa tại một trường Đại học cho rằng, "việc làm mới" ở khía cạnh nào đó có thể hiểu là sự tái cấu trúc bằng công nghệ số đối với hình thức lao động phi chính thức, vốn đã tồn tại từ lâu ở Trung Quốc.

Ông lưu ý rằng công việc tạm thời và thời vụ từ lâu đã là một phần của thị trường lao động Trung Quốc, đặc biệt trong nhóm lao động nhập cư. Điều thay đổi hiện nay chính là quy mô.

"Việc ngày càng nhiều người ưu tiên sự tự do và khả năng kiểm soát thời gian phản ánh sự thay đổi trong hệ giá trị của thế hệ lao động trẻ", ông Zhan phân tích.

Tuy nhiên, ông lưu ý thêm mong muốn linh hoạt này thường song hành với nhu cầu tìm kiếm sự ổn định. Thực tế, vẫn nhiều người trẻ hướng tới công việc tại cơ quan nhà nước.