2 hours ago
6
Minh họa: DAD
Là một người làm công tác quản lý và thường xuyên tương tác với người đọc, tôi nhận được nhiều tin nhắn gửi đến hộp thư Facebook hoặc Zalo.
Người gửi không phải học sinh phổ thông, đa phần là những người trẻ quanh độ tuổi 30, có học vấn. Thế nhưng cách mà họ đặt vấn đề lại bộc lộ một lỗ hổng lớn về kỹ năng giao tiếp bằng chữ viết.
Chụp màn hình và câu hỏi cụt ngủn
Một kịch bản rất quen thuộc hiện nay là nhiều người trẻ khi gặp một văn bản, một thông báo hay một quy định của tổ chức mà họ cảm thấy chưa rõ ràng hoặc chạm đến quyền lợi của mình, họ sẽ lập tức dùng công thức chụp ảnh màn hình và gửi vào hộp thư với một câu hỏi ngắn ngủn.
Những câu lệnh cộc lốc như: "Đề nghị tổ chức A làm rõ vấn đề này", "Giải thích vì sao lại như vậy?", hay "Có sự nhập nhằng quyền lợi ở đây không?" ngày càng xuất hiện thường xuyên hơn.
Thậm chí nhiều người còn đăng thẳng bức ảnh chụp màn hình lên trang cá nhân của họ, gắn thẻ (tag) tài khoản của tổ chức hoặc người đại diện vào kèm một tối hậu thư yêu cầu phải vào tận nơi giải thích.
Càng tiếp xúc nhiều, tôi càng nhận ra một vấn đề khác: nhiều người đặt câu hỏi nhưng lại không trình bày vấn đề.
Họ gửi yêu cầu nhưng không cung cấp bối cảnh. Họ đòi hỏi giải thích nhưng không nói rõ điều gì khiến họ thắc mắc. Họ đặt câu hỏi nhưng không mô tả cách họ hiểu vấn đề hoặc lý do họ cho rằng thông tin đó cần được làm rõ.
Phần nhiều, một bức ảnh chụp màn hình không thể thay thế cho việc trình bày vấn đề.
Họ mặc định rằng người đọc tin nhắn có nghĩa vụ phải tự hiểu hoàn cảnh của họ và phải "chịu khó" vào trang cá nhân của họ (khi cần) để hiểu họ đọc và trả lời.
Cách tiếp cận này không chỉ thiếu tinh tế, thiếu sự khiêm tốn tối thiểu trong giao tiếp trực tuyến mà nhìn nhận một cách nghiêm túc, đó là một hành vi thiếu tôn trọng người khác.
Mạng xã hội là ảo nhưng trách nhiệm và văn hóa ứng xử của mỗi cá nhân đằng sau bàn phím là hoàn toàn có thật.
Thích chất vấn nhưng ngại đọc câu trả lời
Sự tương tác chưa dừng lại ở những câu hỏi mà bất ngờ hơn, nó đến ở giai đoạn tiếp theo của cuộc đối thoại.
Với trách nhiệm của một người quản lý, tôi luôn đích thân mình đọc và đại diện phản hồi một cách kỹ lưỡng. Nhưng phản ứng của không ít bạn trẻ nhận được lại là "Dài dòng quá, không rõ trọng tâm!" hoặc "Đề nghị trả lời cụ thể vào câu hỏi của tôi".
Nghịch lý nằm ở chỗ: người trẻ chất vấn một vấn đề phức tạp, được phản hồi bằng văn bản phân tích sâu sắc, đầy đủ nhưng họ từ chối tiếp nhận vì... lười đọc văn bản dài.
Đang tồn tại một xu hướng nhiều người dường như không còn quen với việc tiếp nhận những văn bản dài, nhiều lớp thông tin và đòi hỏi sự tập trung.
Họ muốn câu trả lời ngắn nhất có thể, trực tiếp nhất có thể. Trong khi đó, nhiều vấn đề xã hội chính sách hay hoạt động của các tổ chức lại không thể được giải thích bằng một hoặc hai câu.
Họ không nhận ra rằng để giải quyết một nghi vấn mang tính hệ thống hay quyền lợi, không thể dùng một câu "Có" hoặc "Không" giản lược.
Việc hạn chế năng lực tiếp thu và hiểu sâu các nội dung phức tạp khiến họ tự đóng cửa tư duy của chính mình, rồi quay sang đổ lỗi cho người đối thoại.
Từ thói quen lướt mạng
Hiện tượng này (có thể) xuất phát từ nguyên nhân có tính cấu trúc liên quan chặt chẽ đến lối sống và công nghệ.
Thứ nhất, việc chìm đắm quá lâu trong các thuật toán của các nền tảng khiến người trẻ quen tiếp nhận thông tin ở dạng lát cắt, giật gân và trực quan bằng hình ảnh.
Họ chỉ quan tâm đến phần bề mặt, cái gì thú vị ngay lập tức thì giữ lại. Họ lười (hoặc ít khả năng) đào sâu tìm hiểu nguồn gốc, bối cảnh lịch sử của một sự việc.
Thứ hai, có thể là sự phụ thuộc vào công nghệ làm thui chột năng lực ngôn ngữ. Tiện ích "chụp màn hình" vô tình trở thành một giao tiếp khiếm khuyết.
Thay vì phải suy nghĩ, dùng vốn từ của mình để mô tả lại sự việc một cách mạch lạc, họ chỉ cần một cú bấm trên điện thoại và thảy trách nhiệm giải thích sang cho người khác. Có lẽ đây là một hệ quả của môi trường truyền thông số mà chúng ta đang sống.
Các mạng xã hội được thiết kế để tối đa hóa tốc độ tiếp nhận thông tin. Người dùng liên tục lướt, xem, chuyển sang nội dung tiếp theo chỉ trong vài giây.
Tin tức được tiêu thụ dưới dạng tiêu đề. Tranh luận được rút gọn thành vài dòng bình luận. Những video kéo dài hàng chục phút phải cạnh tranh với các đoạn clip chỉ vài chục giây.
Đây có thể là một sự "khởi đầu" thui chột và lúng túng trong năng lực ngôn ngữ của thế hệ số. Khi không thể diễn đạt được suy nghĩ của mình bằng câu chữ gãy gọn, người ta buộc phải dùng đến những câu hỏi cộc lốc và những hình ảnh chụp giật.
Cần một sự định hình lại trong văn hóa ứng xử số
Trong môi trường mạng xã hội, có những giao tiếp thiếu chuẩn mực mà các tổ chức hoàn toàn có quyền im lặng.
Tuy nhiên để người đọc và đối tác liên quan không cảm thấy "bị bỏ rơi", chúng tôi vẫn chọn cách lên tiếng và giải thích bằng văn bản. Nhưng sự kiên nhẫn của các tổ chức cũng cần gặp được sự cầu thị từ phía người trẻ.
Đã đến lúc người trẻ cần nhìn nhận lại cách thức tương tác của mình. Để đặt một câu hỏi chất lượng, trước hết bạn phải học cách tôn trọng người nghe bằng việc cung cấp đầy đủ thông tin cần thiết.
Và quan trọng hơn cả, hãy rèn luyện lại năng lực đọc sâu. Đừng để tư duy phê phán và khả năng ngôn ngữ của một thế hệ bị mài mòn chỉ vì thói quen "chụp màn hình và lướt qua" trên các nền tảng công nghệ hằng ngày.
