Người dân đô thị đặc biệt được hưởng thêm chính sách gì?

Luật Phát triển đô thị mở rộng chính sách về nhà ở, giáo dục, y tế và phúc lợi, hướng tới cải thiện môi trường sống, khả năng tiếp cận dịch vụ thiết yếu của người dân.

Luật Phát triển đô thị được Quốc hội thông qua tại kỳ họp không thường lệ, tạo khuôn khổ pháp lý cho TP HCM, các đô thị đặc biệt, thành phố khác và khu kinh tế đặc biệt. Luật gồm 5 chương, 66 điều, có hiệu lực từ ngày 1/10/2026.

Theo luật, khu kinh tế đặc biệt là xã, phường hoặc đặc khu có vị trí chiến lược; có cảng hàng không quốc tế hoặc cảng biển loại I trở lên; không gian tương đối độc lập, dễ kiểm soát cùng quy mô dân số, diện tích tự nhiên lớn. Khu vực này được áp dụng cơ chế, chính sách vượt trội nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, vùng và cả nước.

Cải tạo đô thị cũ, ưu tiên người dân ở lại

Một nhóm chính sách tác động trực tiếp đến người dân là cải tạo, chỉnh trang, tái thiết đô thị và phát triển nhà ở.

Điều 12 quy định việc xây dựng, cải tạo và tái thiết đô thị phải đồng bộ với hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội; bảo vệ di sản, cảnh quan, không gian xanh và mặt nước. Quá trình thực hiện phải hài hòa lợi ích của người dân, Nhà nước và doanh nghiệp; ưu tiên tái định cư tại chỗ, nâng cao tiện ích, cải thiện môi trường sống và sinh kế tại khu vực được cải tạo.

Theo giải trình của Chính phủ, chính sách không chỉ tính đến người có quyền sử dụng đất bị thu hồi mà còn quan tâm đến người thuê nhà, lao động phi chính thức, hộ kinh doanh nhỏ, người cao tuổi, người khuyết tật và những nhóm có sinh kế phụ thuộc vào địa bàn cũ. Nơi ở mới phải có điều kiện sống ít nhất bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ.

Luật đặt nhà ở xã hội, nhà ở phục vụ tái định cư, nhà lưu trú và nhà cho thuê trong cùng nhóm chính sách để địa phương chủ động đáp ứng nhu cầu thực tế. Người bị thu hồi nhà, đất ở và được bố trí tái định cư bằng nhà ở xã hội sẽ có đầy đủ quyền sở hữu như nhà ở thương mại sau khi thanh toán đủ tiền mua nhà.

UBND Thành phố được quy định trình tự, thủ tục đầu tư, xây dựng và phát triển các loại nhà ở, trừ nhà ở thương mại; quyết định chuyển đổi giữa một số loại hình để sử dụng linh hoạt, phù hợp nhu cầu của người dân.

HĐND Thành phố quy định tiêu chí, điều kiện thực hiện dự án cải tạo, chỉnh trang, tái thiết đô thị; ban hành cơ chế ưu đãi về đầu tư, xây dựng, quản lý, bảo trì và khai thác. Các chính sách này nhằm hỗ trợ phát triển nhà ở xã hội, nhà công vụ, nhà tái định cư, nhà lưu trú, nhà cho thuê và những loại hình khác.

Người dân tại khu nhà ở xã hội Lê Thành An Lạc, TP HCM. Ảnh: Quỳnh Trần

Thành phố chủ động đầu tư cho giáo dục

Theo Điều 27, HĐND Thành phố được quy định cơ chế quản lý, tài chính, sử dụng tài sản công và huy động nguồn lực xã hội cho cơ sở giáo dục có nhiều cấp học, trường chất lượng cao, cơ sở liên kết giáo dục và mô hình trường tiên tiến, hiện đại.

Thành phố có thể xây dựng chính sách học bổng, ưu đãi đặc biệt cho người có năng khiếu, tài năng hoặc thành tích xuất sắc; hỗ trợ người học, nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục học tập, nghiên cứu, thỉnh giảng trong và ngoài nước ở những ngành, lĩnh vực trọng điểm.

Địa phương cũng được giao nhiệm vụ, đặt hàng hoặc đấu thầu dịch vụ đào tạo, bồi dưỡng với trường đại học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp, viện nghiên cứu và tổ chức có chức năng đào tạo để phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

HĐND Thành phố được quy định chính sách hỗ trợ, đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị cho các cơ sở giáo dục, đào tạo trọng điểm; hiện đại hóa một số trường cao đẳng chất lượng cao đạt chuẩn khu vực, quốc tế và hỗ trợ học phí cho người học các ngành nghề trọng điểm.

Chủ tịch UBND Thành phố có thể quyết định thành lập, sáp nhập, chia, tách, giải thể, đổi tên và cấp phép hoạt động đối với một số trường đại học, cao đẳng thuộc phạm vi quản lý.

Những quy định này giúp Thành phố chủ động lựa chọn mô hình trường học, đầu tư cơ sở vật chất, đào tạo nghề và thu hút nhân lực theo nhu cầu phát triển, thay vì áp dụng đồng loạt một cơ chế.

Hỗ trợ thêm chi phí khám chữa bệnh

Điều 28 trao thêm quyền cho Thành phố trong tổ chức hệ thống y tế và thực hiện chính sách an sinh xã hội.

HĐND Thành phố được hỗ trợ chi phí phòng bệnh và một số khoản khám, chữa bệnh ngoài phạm vi thanh toán của bảo hiểm y tế. Địa phương cũng có thể xây dựng chính sách phát triển hệ thống cấp cứu ngoại viện, vận chuyển y tế và hỗ trợ hoạt động của hệ thống y tế các cấp.

Thành phố được ban hành chế độ ưu đãi riêng đối với người có công với cách mạng trên địa bàn; mở rộng đối tượng, nâng mức hưởng an sinh và phúc lợi xã hội theo hướng toàn diện, hiện đại, bền vững, bao phủ toàn dân.

Luật cũng yêu cầu phát triển cơ sở chăm sóc người cao tuổi, cơ sở trợ giúp xã hội; mở rộng dịch vụ khám chữa bệnh cho người nước ngoài tại các cơ sở y tế trên địa bàn.

Các chính sách y tế, an sinh được đặt trong tổng thể phát triển đô thị, từ phòng bệnh, cấp cứu, vận chuyển người bệnh đến hỗ trợ chi phí khám chữa bệnh. Thành phố nhờ đó có thể chủ động giải quyết những nhu cầu phát sinh từ đặc điểm dân số và đời sống tại địa phương.

Tăng giám sát an toàn thực phẩm

HĐND thành phố được ban hành cơ chế ưu đãi, hỗ trợ đầu tư và huy động nguồn lực cho công tác an toàn thực phẩm; phát triển hạ tầng dùng chung và cơ sở dữ liệu quản lý thực phẩm trên địa bàn thành phố và vùng đô thị đặc biệt.

Chính quyền thành phố được quy định biện pháp, quy trình giám sát và phản ứng nhanh nhằm phòng ngừa, ngăn chặn, khắc phục sự cố an toàn thực phẩm. Quy chế cung ứng và chia sẻ thông tin về nguyên liệu, sản phẩm thực phẩm được sản xuất tại thành phố hoặc đưa từ nơi khác vào cũng phải được xây dựng.

Những quy định này tạo cơ sở để thành phố kiểm soát chuỗi cung ứng thực phẩm trên phạm vi rộng hơn, phát hiện sớm nguy cơ và xử lý nhanh khi xảy ra sự cố.

Sơn Hà