Người cao tuổi tự thiết kế cuộc sống riêng

Nhiều người cao tuổi chủ động sống riêng, quản lý tài chính, duy trì vận động, tiêm vaccine để tận hưởng tuổi già khỏe mạnh.

Dù các con muốn đón về chăm sóc, bà Thu Hà, 68 tuổi, phường Phú Nhuận, TP HCM, vẫn chọn sống riêng trong căn nhà quen thuộc. Với bà, tuổi già an vui không nhất thiết là sống cùng con cháu, mà là giữ được sức khỏe, sự chủ động và nhịp sống mình mong muốn.

Trước khi nghỉ hưu, bà làm việc tại một cơ quan nhà nước. Chồng mất sớm, một mình bà nuôi hai con gái trưởng thành, có công việc ổn định và lập gia đình. Sau khi con gái thứ hai kết hôn khoảng 8 năm trước, bà bắt đầu dùng lương hưu và khoản tiết kiệm nhỏ để thiết kế cuộc sống riêng.

"Ở riêng không có nghĩa là xa con. Tôi vẫn thương con cháu, vẫn gắn bó với gia đình, nhưng cũng muốn có đời sống của mình", bà Hà nói.

Bà Hà kiểm soát bệnh cao huyết áp, tiểu đường bằng cách khám sức khỏe định kỳ, duy trì chế độ ăn nhiều rau xanh, hạn chế dầu mỡ, đồ chiên rán. Ngoài vaccine sốt xuất huyết, bà đã tiêm phòng phế cầu, zona thần kinh, não mô cầu, ho gà và một số bệnh truyền nhiễm khác.

Mỗi sáng và tối, bà cùng nhóm bạn trong khu phố ra công viên đi bộ, tập dưỡng sinh. Ba buổi mỗi tuần, bà tập yoga. Mỗi năm, bà cùng bạn bè đi du lịch trong và ngoài nước 3-4 lần, mỗi chuyến kéo dài khoảng 2-3 tuần. Bà cũng chăm sóc da, massage mỗi ngày và duy trì gặp gỡ con cháu vào cuối tuần.

Người cao tuổi tại TP HCM tham gia một buổi đồng diễn thể dục dưỡng sinh. Ảnh: Quỳnh Trần

Bà Phương, 71 tuổi, phường Thủ Đức, cũng chọn ra ở riêng từ năm 2020, sau một đợt mắc zona thần kinh. Bệnh điều trị muộn khiến bà bị đau thần kinh sau zona kéo dài. Trong thời gian đó, bà vẫn phải lo cơm nước, nhà cửa, chăm cháu khi con đi làm, cháu đi học.

"Sống với con cháu, tôi mặc định phải có nghĩa vụ chăm sóc, nấu ăn do nhiều thời gian rỗi hơn", bà Phương kể.

Từ khi sống một mình, bà thấy nhẹ nhõm hơn. Bà có thời gian tham gia các hoạt động ở khu phố, gặp lại bạn học cũ, đồng nghiệp cũ, đi du lịch và chăm sóc sức khỏe. Bà dành khoảng 2/3 lương hưu cho ăn uống, sinh hoạt, đi chơi, khám bệnh, tiêm vaccine; phần còn lại tiết kiệm cho các khoản chi trong tương lai.

Nhiều lần, ba người con khuyên mẹ về sống cùng để tiện phụng dưỡng, song bà Phương từ chối. "Các con có gia đình riêng. Tôi sống một mình nhưng không cô đơn, cũng không thiếu thốn", bà nói.

BS.CKI Ngô Thị Ti Gôn, bác sĩ khám sàng lọc tại VNVC Hiệp Bình Phước, cho rằng việc người cao tuổi chủ động sống cho mình sau nghỉ hưu là xu hướng tích cực, xuất hiện ngày càng rõ tại nhiều nước châu Á, trong đó có Việt Nam.

Theo số liệu điều tra trên hơn 6.000 người cao tuổi toàn quốc của Viện Dân số, Sức khỏe và Phát triển công bố năm 2020, 19,4% vợ chồng người cao tuổi sống riêng, 8,6% người cao tuổi sống một mình, 61,3% sống với ít nhất một người con ruột. Một nghiên cứu khác tại Ninh Bình và Đà Nẵng cho thấy tỷ lệ người cao tuổi sống cùng bạn đời tăng từ 9,48% giai đoạn 1992-1993 lên 50,4% năm 2017; trong khi tỷ lệ sống cùng con cái giảm từ gần 80% xuống còn 28%.

Theo bác sĩ Ti Gôn, người cao tuổi chọn sống riêng vì nhiều lý do: không muốn làm phiền con cháu, tránh xung đột thế hệ, muốn độc lập tài chính, giữ nếp sinh hoạt quen thuộc hoặc tiếp tục sống trong ngôi nhà đã gắn bó nhiều năm. Khi có sức khỏe và chuẩn bị tốt, sống riêng có thể giúp họ thoải mái hơn, chủ động quản lý thời gian, tài chính và tìm kiếm niềm vui tuổi già.

Tuy nhiên, sống độc lập cũng có những rủi ro. Người cao tuổi dễ cô đơn, kém an toàn hơn nếu sức khỏe yếu, mắt kém, đi lại khó khăn hoặc không có người hỗ trợ khi cần. Nhóm này cũng có nguy cơ mắc bệnh truyền nhiễm cao hơn do hệ miễn dịch suy giảm và thường có bệnh nền như tăng huyết áp, tiểu đường, bệnh tim mạch, hô hấp.

Các bệnh như cúm, viêm phổi do phế cầu, zona thần kinh, sốt xuất huyết, ho gà, thủy đậu, RSV... có thể diễn tiến nặng hơn ở người cao tuổi, đặc biệt khi mắc nhiều bệnh mạn tính. Vì vậy, bác sĩ khuyến cáo nhóm này cần chủ động phòng bệnh thay vì chỉ điều trị khi đã mắc.

Người cao tuổi tiêm vaccine phòng bệnh tại Hệ thống Tiêm chủng VNVC. Ảnh: Mộc Thảo

Để sống an toàn, khỏe mạnh ở tuổi cao niên, bác sĩ Ti Gôn khuyên người cao tuổi nên chuẩn bị tài chính phù hợp, duy trì kết nối với con cháu, hàng xóm, bạn bè hoặc những người có thể hỗ trợ khi cần. Gia đình cũng nên tôn trọng lựa chọn sống riêng của cha mẹ, đồng thời giữ liên lạc thường xuyên để kịp thời hỗ trợ khi có vấn đề sức khỏe.

Người cao tuổi cần kiểm soát tốt bệnh nền thông qua khám định kỳ, dùng thuốc theo hướng dẫn, ăn uống đủ chất, ngủ đủ giấc, tăng vận động phù hợp thể trạng. Đi bộ, yoga, dưỡng sinh, đạp xe nhẹ hoặc các hoạt động nhóm giúp duy trì thể lực, giảm cô đơn và cải thiện tinh thần.

Bên cạnh đó, người cao tuổi nên tiêm đầy đủ các vaccine đã có khuyến cáo như cúm, phế cầu, zona thần kinh, thủy đậu, ho gà, sốt xuất huyết, RSV... tùy tình trạng sức khỏe và lịch sử tiêm chủng. Bác sĩ sẽ tư vấn từng loại vaccine, số mũi và thời điểm tiêm phù hợp với độ tuổi, bệnh nền, nguy cơ phơi nhiễm của mỗi người.

Theo bác sĩ Ti Gôn, sống cho mình ở tuổi già không phải là tách khỏi con cháu, mà là học cách chăm sóc bản thân trước khi cần người khác chăm sóc. Khi có sức khỏe, tài chính, kết nối xã hội và kế hoạch phòng bệnh, người cao tuổi có thể tận hưởng cuộc sống riêng mà vẫn giữ sự gắn bó với gia đình.

Linh Đan