Nghịch lý của không quân Mỹ với oanh tạc cơ B-52

Máy bay B-52 đã quá già cỗi, nhưng không quân Mỹ vẫn phải phụ thuộc vào dòng oanh tạc cơ này do thiếu phương án thay thế.

Suốt khoảng 10 năm Jeromy Smith làm kỹ sư thử nghiệm chuyến bay tại căn cứ không quân Edwards ở Nam California, anh đã không ít lần than phiền với vợ về rủi ro trong công việc.

"Anh ấy rất yêu công việc của mình. Ngay từ khi còn nhỏ, anh ấy đã biết mình muốn theo ngành hàng không", Lauren Smith, 30 tuổi, nhớ lại về người chồng 32 tuổi của mình trong cuộc phỏng vấn hôm 16/6. Dù đang làm công việc mơ ước, Jeromy cũng hiểu rất rõ mối nguy hiểm luôn rình rập khi bay thử nghiệm thường xuyên trên những chiếc phi cơ quân sự, trong đó có dòng B-52 già cỗi.

"Anh ấy nói về chuyện đó suốt", Lauren cho hay.

Oanh tạc cơ B-52 của Mỹ cất cánh nhằm hỗ trợ chiến dịch tấn công Iran hồi tháng 3. Ảnh: USAF

Hôm 15/6, nỗi sợ hãi lớn nhất của Jeromy đã trở thành sự thật, khi chiếc oanh tạc cơ B-52 anh tham gia thử nghiệm lao xuống đất ngay sau khi cất cánh từ căn cứ Edwards. Máy bay bốc cháy dữ dội, khiến toàn bộ 8 thành viên phi hành đoàn thiệt mạng. Đám cháy lớn đến mức có thể nhìn thấy từ cách đó vài km trên khắp sa mạc Mojave.

Các quan chức không quân Mỹ cho hay không ai có thể sống sót trong vụ tai nạn thảm khốc như vậy và họ nhiều khả năng mất tới 6 tháng để xác định điều gì đã xảy ra với chiếc B-52.

Chuyến bay thử nghiệm hồi đầu tuần nằm trong kế hoạch của không quân Mỹ nhằm nâng cấp hệ thống radar cùng các thiết bị điện tử hàng không khác của máy bay B-52, vốn từ lâu đã trở nên lỗi thời trước các hệ thống phòng không.

Lauren cho biết chuyến bay vốn dĩ được lên lịch vào ngày 12/6, ngay sau khi chồng cô, một nhân viên dân sự của Lầu Năm Góc, vừa hết chế độ nghỉ chăm vợ sinh để trở lại làm việc. Con trai út của họ hiện mới được 4 tháng tuổi.

Cô cho hay chồng mình kể rằng chuyến bay liên tục bị hoãn lại để sửa chữa, nhưng anh không đi sâu vào chi tiết. "Họ cứ lùi lịch hết lần này đến lần khác", cô nói. "Và dù có vấn đề gì đi nữa, lẽ ra nó phải được khắc phục xong rồi chứ".

Người phát ngôn không quân Mỹ cho biết "quy trình an ninh" khiến ông không thể bình luận về việc chuyến bay có bị hoãn để sửa chữa hay không, nhưng ông khẳng định hoạt động bay thử nghiệm "vẫn thường xuyên được lên lịch và thay đổi lịch trình" vì nhiều lý do, như việc bảo dưỡng hay do thời tiết.

Máy bay lỗi thời

Oanh tạc cơ B-52 được hãng Boeing thiết kế vào thập niên 1940 và bắt đầu đưa vào sử dụng liên tục từ năm 1955 đến nay. Phiên bản B-52 mới nhất của không quân Mỹ cũng được chế tạo từ năm 1962.

Trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, B-52 đóng vai trò chủ chốt trong bộ ba hạt nhân của Lầu Năm Góc, trong đó có máy bay ném bom, tên lửa đạn đạo xuyên lục địa (ICBM) và tên lửa đạn đạo phóng từ tàu ngầm mang vũ khí hạt nhân.

Tuy nhiên, trải qua thời gian, quân đội Mỹ đã phải rất chật vật mới có thể duy trì khả năng hoạt động của chúng.

Hồi tháng 4, tướng Stephen L. Davis, Tư lệnh Bộ chỉ huy Tiến công Toàn cầu của không quân Mỹ, cho biết họ đang gặp khó khăn trong việc tìm nguồn linh kiện thay thế, buộc các kỹ thuật viên phải tháo dỡ phụ tùng từ những chiếc máy bay khác sang.

Tính đến năm 2025, không quân Mỹ vẫn vận hành 58 chiếc B-52 trong phi đội gồm 76 chiếc.

Bên trong những chiếc B-52 là một hệ thống lạc hậu và hoàn toàn dùng công nghệ analog. Buồng lái dày đặc những dãy đồng hồ kim và công tắc cần gạt. Hệ thống điều khiển kết nối với cánh tà máy bay qua hàng mét dây cáp và ròng rọc. Trên trần máy bay còn có một ô cửa nhỏ để phi hành đoàn có thể định vị bằng kính lục phân dựa vào các vì sao trên trời.

Từ cách đây 11 năm, dấu vết thời gian đã hằn rõ trên những mẫu oanh tạc cơ B-52 của không quân Mỹ. Một phóng viên lên máy bay tham quan nhân kỷ niệm 60 năm ngày nó ra đời kể rằng phi cơ bị đọng nước ngay trong buồng lái. Thậm chí, một động cơ còn không thể khởi động.

Khi đang bay trên vùng Đại Bình nguyên, hệ thống điện trên chiếc B-52 bỗng nhiên tắt trong vài phút. "Đây mới đúng là trải nghiệm trọn vẹn đấy", phi công phụ vừa cười vừa nói với phóng viên trong lúc tìm cách khởi động lại máy bay.

Khó thay thế

Bất chấp những sự cố như vậy, B-52 được cho là vẫn an toàn và đáng tin cậy hơn so với các dòng oanh tạc cơ đời mới. Nhờ thiết kế đơn giản và sở hữu tới 8 động cơ, mẫu phi cơ này thường vẫn có thể tiếp tục bay ngay cả khi một động cơ gặp trục trặc.

Theo số liệu thống kê an toàn của không quân Mỹ, 10 năm qua, tỷ lệ xảy ra tai nạn nghiêm trọng của B-52 chỉ bằng một phần nhỏ so với các dòng máy bay ném bom và chiến đấu cơ khác. Thiết kế đơn giản cũng giúp B-52 thường xuyên ở trạng thái sẵn sàng chiến đấu, trong khi những chiếc oanh tạc cơ hiện đại, tinh vi hơn lại thường phải nằm xưởng bảo dưỡng.

Không quân Mỹ từ thập niên 1960 đã bắt đầu bàn về việc thay thế B-52. Tuy nhiên, kế hoạch cho dòng máy bay ném bom tầm xa này nghỉ hưu đã liên tục bị hoãn lại, bởi các phương án thay thế đều gây thất vọng.

Oanh tạc cơ tàng hình B-21 Raider, phương án thay thế mới nhất cho B-52, dự kiến vận hành vào năm tới. Tuy nhiên, tình trạng đội vốn đã khiến đơn đặt hàng 132 chiếc B-21 ban đầu của Lầu Năm Góc bị cắt giảm xuống chỉ còn 21 chiếc. Đến nay, mới chỉ có hai chiếc B-21 được bàn giao để bay thử nghiệm.

B-21 có giá 700 triệu USD mỗi chiếc, nhưng dự kiến chỉ được sử dụng hạn chế trong các nhiệm vụ đặc biệt. Trong khi đó, B-52 đã được cải tiến để thực hiện nhiều loại nhiệm vụ của không quân Mỹ.

Hồi tháng 3, một tháng sau khi Mỹ - Israel phát động chiến dịch tấn công Iran, các lãnh đạo Lầu Năm Góc tự tin vào khả năng kiểm soát bầu trời của mình đến mức không quân Mỹ bắt đầu triển khai B-52 trên bầu trời Iran.

Bất chấp vụ tai nạn mới nhất với chiếc B-52 thử nghiệm, không quân Mỹ cho biết họ sẽ vẫn phải duy trì phi đội này cho đến những năm 2050. Để làm được điều đó, những oanh tạc cơ hơn 60 năm tuổi này sẽ phải trải qua nhiều đợt nâng cấp, trong đó có việc trang bị động cơ và hệ thống radar mới.

Vũ Hoàng (Theo AFP, Reuters, AP)