'Nếu cuộc đời không rực rỡ thì sao'

Đọc tác phẩm ''Hoa trên mộ Algernon'', tôi hiểu một cuộc đời không cần phải chói sáng để trở nên có giá trị.

* Bài cảm nhận cho chuyên mục ''Cuốn sách tôi yêu''

Tôi từng sợ một điều rất bình thường: Sống một cuộc đời không có gì đặc biệt. Không phải nỗi sợ lớn lao như thất bại hay mất mát, mà là một nỗi sợ âm thầm hơn, rằng một ngày nào đó, nhìn lại, tôi sẽ thấy cuộc đời mình trôi qua lặng lẽ, không dấu ấn, không ai nhớ đến, không điều gì đủ ''rực rỡ'' để tự hào.

Nỗi sợ ấy không ồn ào, nhưng dai dẳng. Và rồi tôi đọc Hoa trên mộ Algernon.

Tôi không đọc cuốn sách này trong một khoảnh khắc đặc biệt. Chỉ là một buổi tối rất bình thường, khi tôi thấy mình hơi lạc lõng giữa những câu hỏi chưa có lời đáp. Tôi quyết định xách xe lang thang ra hiệu sách và bắt gặp Hoa trên mộ Algernon của Daniel Keyes. Tôi nghĩ đó là một cuốn sách tình cảm nên không mong đợi nhiều. Nhưng càng đọc, tôi càng có cảm giác như tác phẩm đang nhẹ nhàng chạm vào những điều mà tôi vẫn luôn cố né tránh.

Charlie Gordon không phải là một con người ''đáng ngưỡng mộ'' theo cách mà thế giới vẫn thường ca ngợi. Anh không thông minh, không nổi bật, thậm chí còn là đối tượng của những tiếng cười. Nhưng Charlie có một điều mà tôi nhận ra mình đã vô tình đánh mất: Một mong muốn rất giản dị - được hiểu, được kết nối, được tồn tại như một con người đúng nghĩa.

Khi Charlie bước vào thí nghiệm để trở nên thông minh, tôi đã hy vọng cho anh. Có lẽ vì tôi cũng từng nghĩ, nếu mình tốt hơn, giỏi hơn, đặc biệt hơn, thì cuộc đời sẽ dễ dàng hơn.

Và trong một thời gian ngắn, Charlie đã có được điều đó.

Anh trở nên xuất sắc. Anh hiểu những điều phức tạp mà trước đây anh không thể chạm tới. Nếu chỉ nhìn từ bên ngoài, đó chính là một cuộc đời rực rỡ - điều mà tôi từng nghĩ là đích đến.

Nhưng càng đi cùng Charlie, tôi càng cảm thấy nặng lòng. Bởi sự rực rỡ ấy không mang lại bình yên.

Charlie bắt đầu nhìn thấy những điều mà trước đây anh không hiểu. Và có lẽ, không hiểu lại là một dạng may mắn. Anh nhận ra mình từng bị chế giễu. Anh nhận ra những mối quan hệ không thật lòng. Anh nhận ra rằng, càng hiểu nhiều, con người càng có thể cô đơn hơn.

Có những lúc đọc đến đó, tôi phải dừng lại. Không phải vì câu chuyện khó hiểu, mà vì nó quá thật.

Sách được tác giả Daniel Keyes ra mắt năm 1966, bản dịch do Lê Khánh Toàn thực hiện, Nhà xuất bản Hà Nội liên kết Nhã Nam xuất bản năm 2022. Tác phẩm được trao Giải thưởng Nebula và gợi cảm hứng cho bộ phim đoạt giải Oscar ''Charly'' (1968). Ảnh: Nhã Nam

Rồi đến khi Charlie nhận ra trí tuệ của mình sẽ biến mất, tôi đã nghĩ đó sẽ là phần đau đớn nhất của cuốn sách. Nhưng không phải. Điều khiến tôi ám ảnh là cách anh đối diện với nó.

Không oán trách. Không tuyệt vọng một cách dữ dội. Chỉ là một sự chấp nhận rất con người, lặng lẽ, buồn, nhưng không cay đắng. Và rồi, giữa những mất mát ấy, có một chi tiết rất nhỏ: Charlie nhờ người khác đặt hoa lên mộ Algernon.

Tôi đã đọc lại đoạn đó rất lâu.

Một con chuột. Một sinh vật nhỏ bé, không ai nhớ đến, không ai gọi là đặc biệt. Nhưng Charlie vẫn nhớ, vẫn trân trọng, vẫn muốn để lại cho nó một điều gì đó dịu dàng.

Khoảnh khắc ấy, tôi chợt thấy lòng mình chùng xuống. Có lẽ, không phải cứ rực rỡ thì mới có ý nghĩa.

Có những cuộc đời không ai nhắc tên. Có những con người không nổi bật giữa đám đông. Có những hành trình không có cao trào, không có chiến thắng lớn. Nhưng điều đó không có nghĩa là chúng vô nghĩa.

Charlie, ở cuối hành trình, không còn là một thiên tài. Nhưng anh vẫn là một con người biết nhớ, biết thương, biết mong được đối xử tử tế. Và có lẽ, chính điều đó mới là phần đẹp nhất của anh, không phải trí tuệ, mà là trái tim.

Sau khi đọc xong cuốn sách, tôi không còn nhìn cuộc đời mình theo cách cũ nữa. Tôi vẫn có những lúc lo lắng, vẫn có những ngày cảm thấy mình chưa đủ tốt. Nhưng tôi không còn quá sợ việc mình không ''rực rỡ''. Bởi tôi hiểu rằng, một cuộc đời không cần phải chói sáng để trở nên có giá trị.

Chỉ cần mình đã từng chân thành với ai đó. Chỉ cần mình đã từng cố gắng sống tử tế. Chỉ cần, ở đâu đó trong ký ức của một người, mình không phải là một cái tên vô nghĩa. Có lẽ, như Charlie và Algernon, cuộc đời ấy đã đủ để được đặt lên một ''bông hoa''.

Và đôi khi, chỉ cần một bông hoa như thế là đủ.

Nguyễn Quốc Huy