“Nậm thoong” len lỏi vùng biên: Cảnh báo mới về một dạng chất kích thích trá hình

Làn sóng "nậm thoong" ở vùng biên

Giữa tháng 4-2026, tại xã Lao Bảo, huyện Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị, một loại nước lạ có tên "nậm thoong" bắt đầu xuất hiện dày đặc. Đây không phải đồ uống đóng chai công nghiệp mà là nước nấu từ lá cây Kratom, được đựng trong chai nhựa lớn và bán với giá rất rẻ.

Giữa tháng 4-2026, tại xã Lao Bảo, huyện Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị, một loại nước lạ có tên "nậm thoong" bắt đầu xuất hiện dày đặc

Tên gọi "nậm thoong" xuất phát từ tiếng Lào, trong đó "nậm" nghĩa là nước, còn "thoong" là cách gọi dân gian của cây Kratom. Điều này cho thấy nguồn gốc xuyên biên giới của loại đồ uống này. Lao Bảo vốn là khu vực giao thương sôi động nên việc các sản phẩm lạ xâm nhập không phải chuyện hiếm. Tuy nhiên, tốc độ lan rộng của "nậm thoong" khiến cơ quan chức năng đặc biệt lo ngại.

Điểm đáng chú ý là hình thức tiêu thụ mang tính tập thể. Nhiều nhóm thanh thiếu niên tụ tập tại công viên, khu vui chơi để cùng uống. Những chai nhựa 1,5 lít màu vàng nhạt hoặc nâu nhạt xuất hiện tràn lan, nhiều vỏ chai vứt bỏ sau khi sử dụng. Điều này phản ánh một "tiểu văn hóa" tiêu dùng mới mang tính bầy đàn và dễ lây lan.

Giá rẻ là yếu tố then chốt. Chỉ vài chục nghìn đồng cho một chai lớn, "nậm thoong" trở thành lựa chọn dễ tiếp cận đối với học sinh THCS và THPT. 

Với tâm lý tò mò, thích trải nghiệm, nhiều em nhanh chóng bị cuốn vào trào lưu. Đây là dấu hiệu của một chiến lược thâm nhập thị trường ngầm, đánh trực diện vào nhóm đối tượng dễ tổn thương.

Kratom và cơ chế gây "phê"

Theo BS Nguyễn Huy Hoàng, Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, cây Kratom là loài cây nhiệt đới thuộc họ cà phê (Rubiaceae), phân bố nhiều ở Đông Nam Á. Lá cây chứa hơn 40 loại alkaloid – tức các hợp chất hữu cơ có tác động lên hệ thần kinh.

Hai hoạt chất quan trọng nhất là mitragynine và 7-hydroxymitragynine. Mitragynine chiếm phần lớn hàm lượng alkaloid trong lá. Ở liều thấp, chất này hoạt động như chất kích thích nhẹ, giúp người dùng tỉnh táo, tăng năng lượng, tương tự cà phê nhưng mạnh hơn.

Tuy nhiên, khi tăng liều, cơ chế tác động thay đổi hoàn toàn. Các hoạt chất bắt đầu tương tác với thụ thể opioid trong não. Đây là nhóm thụ thể liên quan đến cảm giác giảm đau và khoái cảm, cũng là cơ chế của các chất gây nghiện như morphine hay heroin.

Kratom một loại cây có chất gây nghiện

Đáng chú ý, 7-hydroxymitragynine dù chiếm tỉ lệ nhỏ nhưng có tác dụng rất mạnh. Nó gắn vào thụ thể opioid với hiệu lực cao hơn nhiều so với mitragynine. Khi đó, người dùng có thể rơi vào trạng thái "phê", buồn ngủ, mất kiểm soát cảm xúc.

Nói đơn giản, Kratom là chất có hai "bộ mặt". Liều thấp tạo cảm giác tỉnh táo, liều cao lại gây ức chế thần kinh giống thuốc phiện. Chính sự chuyển đổi này khiến người dùng dễ lạm dụng mà không nhận ra nguy cơ.

Hệ lụy sức khỏe và xã hội

Việc sử dụng "nậm thoong" không dừng lại ở cảm giác nhất thời. Nhiều nghiên cứu quốc tế cho thấy Kratom có thể gây lệ thuộc nếu dùng kéo dài. Người dùng sẽ cần tăng liều để đạt hiệu quả như ban đầu, dẫn đến vòng xoáy nghiện.

Các triệu chứng thường gặp gồm: Buồn nôn, táo bón, mất ngủ; rối loạn tâm trạng, dễ cáu gắt; ảo giác hoặc hoang tưởng khi dùng liều cao; hội chứng cai khi ngừng sử dụng, tương tự opioid…

Một nguy cơ khác là nhiễm độc tạp chất. "Nậm thoong" là sản phẩm tự nấu, không kiểm soát chất lượng. Lá cây có thể bị pha trộn với các chất khác hoặc nhiễm vi khuẩn, kim loại nặng. Điều này làm tăng nguy cơ ngộ độc cấp tính.

Về mặt xã hội, sự lan rộng của "nậm thoong" đặt ra nhiều vấn đề. Trước hết là ảnh hưởng đến môi trường học đường. Khi học sinh sử dụng chất kích thích, khả năng tập trung giảm, hành vi dễ bốc đồng, dẫn đến nguy cơ vi phạm kỷ luật.

Ngoài ra, việc tụ tập sử dụng công khai có thể kéo theo các hành vi tiêu cực khác như đánh nhau, trộm cắp hoặc sử dụng thêm các chất nguy hiểm hơn. Điều này trực tiếp ảnh hưởng đến an ninh trật tự tại địa phương.

Khoảng trống pháp lý và bài toán quản lý

Một trong những thách thức lớn nhất hiện nay là khung pháp lý chưa theo kịp thực tế. Tại Việt Nam, Kratom chưa được xếp vào danh mục chất ma túy cấm. Điều này khiến việc xử lý gặp khó khăn.

Những chai nước "nậm thoong" sử dụng xong vứt bỏ ở vùng biên tỉnh Quảng Trị

Cơ quan chức năng có thể xử lý hành vi buôn bán nếu chứng minh được vi phạm về an toàn thực phẩm hoặc gây rối trật tự. Tuy nhiên, việc kiểm soát tận gốc vẫn còn nhiều hạn chế.

Trong khi đó, nhiều quốc gia đã có động thái mạnh. Thái Lan từng cấm Kratom trong nhiều năm trước khi hợp pháp hóa có kiểm soát. Một số nước châu Âu và Mỹ đưa Kratom vào danh sách cần giám sát do nguy cơ gây nghiện.

Đối với Việt Nam, bài toán đặt ra là cân bằng giữa quản lý và thực tiễn. Nếu không có quy định rõ ràng, "nậm thoong" có thể tiếp tục lan rộng, đặc biệt ở các khu vực biên giới nơi việc kiểm soát khó khăn hơn.

Giải pháp cần tính đến nhiều yếu tố: Tăng cường kiểm tra, tuyên truyền trong trường học, đồng thời nghiên cứu khoa học để có cơ sở pháp lý phù hợp. Việc chỉ xử lý phần ngọn sẽ không đủ nếu không kiểm soát nguồn cung và nhận thức người dùng.