Mỹ - Israel lục đục về lối thoát cho chiến sự Iran

Từng hợp tác chặt chẽ ở giai đoạn đầu cuộc chiến với Iran, Mỹ - Israel hiện lộ rõ rạn nứt do bất đồng về cách kết thúc chiến sự.

Tổng thống Mỹ Donald Trump và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu ngày 28/2 cùng phát động chiến dịch tấn công Iran với mức độ phối hợp nhịp nhàng chưa từng thấy. Tuy nhiên, sau 3 tháng, hai lãnh đạo lại đang không tìm được tiếng nói chung về cách thức chấm dứt cuộc xung đột này.

Tổng thống Trump muốn đạt được một thỏa thuận ngoại giao để mở lại eo biển Hormuz, xử lý lượng uranium làm giàu của Iran và chấm dứt cuộc xung đột đang đẩy giá năng lượng toàn cầu tăng cao cũng như gây chia rẽ trong chính nhóm cử tri ủng hộ ông.

Trong khi đó, Thủ tướng Netanyahu lại đối mặt áp lực trong nước về việc phải đẩy mạnh các chiến dịch quân sự chống lại Hezbollah, lực lượng ủy nhiệm quan trọng nhất của Iran tại khu vực và là tổ chức bị Mỹ xếp vào danh sách khủng bố.

Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu gặp Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Palm Beach, bang Florida, hồi tháng 12/2025. Ảnh: AFP

Mâu thuẫn lộ rõ trong tuần qua xoay quanh vấn đề Lebanon, khi Tehran tuyên bố chỉ mở rộng đàm phán với Mỹ nếu Israel và Hezbollah ngừng bắn. Sau hàng loạt cuộc họp dồn dập, các bên đã đạt được một thỏa thuận mong manh, theo đó Hezbollah sẽ ngừng tấn công vào Israel và phía Israel cũng cam kết không oanh tạc thủ đô Beirut của Lebanon, dù giao tranh vẫn tiếp diễn ở những nơi khác hôm 2/6.

Bất đồng khó tháo gỡ

Căng thẳng bắt đầu nhen nhóm hôm 29/5, khi Tổng thống Trump triệu tập các cố vấn vào Phòng Tình huống ở Nhà Trắng và tuyên bố muốn có một đề xuất hòa bình tốt hơn từ phía Iran.

Đề xuất này phải đảm bảo Tehran không bao giờ tìm cách sở hữu vũ khí hạt nhân, đồng thời làm rõ phương án xử lý lượng uranium đã làm giàu của Tehran. Đây là một yêu cầu cấp bách, bởi ông Trump vừa tuyên bố trước công chúng rằng thỏa thuận hòa bình với Iran đã "rất gần".

Nhưng rắc rối mới lại nảy sinh. Thủ tướng Netanyahu chuẩn bị mở một chiến dịch lớn tại Lebanon nhằm vào Hezbollah sau khi cáo buộc nhóm vũ trang tiến hành hàng loạt vụ tấn công bằng máy bay không người lái (UAV) gây thương vong lớn ở nước này. Các quan chức Mỹ cho biết ông Trump đã được cảnh báo rằng việc leo thang căng thẳng tại đây có thể làm đổ bể tiến trình đàm phán hòa bình với Iran.

Hôm 1/6, ông Trump đã có hai cuộc điện đàm đầy căng thẳng với ông Netanyahu về chiến dịch sắp diễn ra, theo hai nguồn tin am hiểu vấn đề. Trong cả hai cuộc gọi, ông Trump đều yêu cầu Israel dừng các cuộc tấn công vào Beirut, khiến cuộc nói chuyện trở nên nảy lửa.

Căng thẳng lên đến đỉnh điểm trong cuộc điện đàm thứ hai, khi ông Netanyahu kiên quyết muốn tấn công Hezbollah. Các nguồn tin cho biết ông Trump đã nổi giận, quát lớn rằng Thủ tướng Israel phải nghe lời vì nếu không có hậu thuẫn từ Nhà Trắng, ông Netanyahu lẽ ra đã phải ngồi tù. Thủ tướng Netanyahu đang phải hầu tòa vì cáo buộc tham nhũng tại Israel và Tổng thống Trump từng nhiều lần kêu gọi ân xá cho ông.

Những cuộc điện đàm này nối dài chuỗi tranh cãi gay gắt giữa ông Trump và ông Netanyahu, trong đó có một cuộc gọi diễn ra hồi tháng trước. Tổng thống Trump cũng từng dùng những lời lẽ rất nặng nề khi nói về Thủ tướng Israel. Năm ngoái, ông từng nói với các trợ lý rằng Thủ tướng Netanyahu đang "chơi xỏ" mình khi cố tình oanh tạc nhóm Hamas ở Gaza bất chấp Mỹ phản đối.

Các cuộc gọi hôm 1/6 cho thấy mối quan hệ đồng minh từng rất chặt chẽ giữa Mỹ và Israel trong giai đoạn đầu cuộc chiến giờ đây bắt đầu xuất hiện rạn nứt, khi Tổng thống Trump giờ đây muốn chuyển sang mục tiêu chấm dứt xung đột, thay vì kéo dài nó, theo Danny Citrinowicz, cựu quan chức tình báo quân đội Israel, chuyên gia cấp cao tại Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia ở Tel Aviv.

Israel tập kích các mục tiêu ở miền nam Lebanon hôm 2/6. Ảnh: Reuters

Cả hai lãnh đạo đều đang chạy đua với thời gian khi các cuộc bầu cử mùa thu đã cận kề, nhưng áp lực từ cử tri trong nước lại đang đẩy họ đi theo hai hướng hoàn toàn trái ngược nhau.

Tổng thống Trump đang phải chịu sức ép phải chấm dứt cuộc chiến đang đẩy giá năng lượng lên cao và làm lộ rõ những chia rẽ ngay trong chính phong trào "Làm nước Mỹ vĩ đại trở lại" (MAGA), nơi một số tiếng nói có tầm ảnh hưởng, như bình luận viên chính trị bảo thủ Tucker Carlson, đã đặt dấu hỏi về những hỗ trợ của Mỹ dành cho Israel.

Trong khi đó, Thủ tướng Netanyahu lại phải đối mặt áp lực từ những cử tri đòi hỏi có hành động cứng rắn hơn với Hezbollah. Lực lượng này thời gian qua liên tục tiến hành các cuộc tấn công bằng UAV làm binh lính Israel thiệt mạng và khiến người dân ở miền bắc Israel thường xuyên phải sơ tán xuống hầm trú ẩn.

"Tôi nghĩ giữa hai bên đang có những bất đồng lớn", Citrinowicz nhận định. "Ông Trump muốn dốc toàn lực cho các nỗ lực hòa bình và không muốn bất kỳ ai cản trở mình".

Khoét sâu rạn nứt

Iran đã nhanh chóng tận dụng mối rạn nứt này. Hôm 1/6, truyền thông nhà nước Iran cho hay nước này sẽ hủy các cuộc đàm phán với Mỹ nếu Israel mở rộng tấn công vào căn cứ địa của Hezbollah ở vùng ngoại ô phía nam Beirut.

Ngoại trưởng Marco Rubio cho biết Mỹ đang nỗ lực tách biệt các cuộc đàm phán giữa Israel - Lebanon với hòa đàm Iran. "Chúng tôi cố gắng xem các cuộc đàm phán giữa Lebanon và Israel là riêng biệt và khác biệt với Iran, nhưng Iran lại muốn gộp tất cả lại với nhau", ông nói tại một phiên điều trần hôm 2/6.

Một số thành viên đảng Dân chủ cũng tìm cách tăng áp lực với Tổng thống Mỹ, cáo buộc ông Trump quyết định phát động chiến dịch tấn công Iran vì mối quan hệ thân thiết với Thủ tướng Netanyahu.

"Ông Netanyahu từng nói rằng mình đã chờ đợi 40 năm để làm điều này", thượng nghị sĩ Dân chủ Chris Van Hollen phát biểu tại phiên điều trần có Ngoại trưởng Rubio góp mặt. "Cuối cùng, ông ấy đã tìm được một Tổng thống Mỹ sẵn sàng nhập cuộc cùng mình".

Tổng thống Trump ban đầu phớt lờ lời đe dọa hủy bỏ đàm phán mà Iran đưa ra, nhưng sau đó đổi ý, gia tăng áp lực buộc Thủ tướng Netanyahu phải kiềm chế chiến dịch tấn công Hezbollah.

Đòn không kích của Israel phá hủy một tòa nhà tại thành phố cảng Tyre ở miền nam Lebanon tuần qua. Ảnh: AP

Israel cho biết họ cuối cùng đã đồng ý không oanh tạc Beirut nếu Hezbollah dừng tấn công các thị trấn của nước này. Tuy nhiên, tuyên bố từ các quan chức Israel và Lebanon cho thấy thỏa thuận trên không áp dụng cho khu vực miền nam Lebanon, nơi giao tranh vẫn tiếp diễn.

Theo Wall Street Journal, cuộc tranh cãi đã phản ánh những bất đồng sâu sắc hơn giữa Mỹ và Israel về kịch bản kết thúc cuộc chiến tại Iran.

Giới chức an ninh Israel coi ban lãnh đạo Iran là mối đe dọa sống còn và lo ngại ông Trump có thể giảm bớt áp lực đối với Tehran trước khi đạt được những nhượng bộ thực chất về chương trình hạt nhân của nước này. Về phía Mỹ, Tổng thống Trump ngoài mặt yêu cầu những điều khoản khắt khe hơn đối với Iran, nhưng thực tế vẫn nỗ lực tìm kiếm một lối thoát ngoại giao.

Hành động can thiệp từ Tổng thống Trump đã vấp phải những chỉ trích tại Israel, nơi một số người theo đường lối cứng rắn cáo buộc Thủ tướng Netanyahu đã để Washington kìm hãm chiến dịch quân sự của mình.

Lãnh đạo phe đối lập Yair Lapid cho rằng sự việc này khiến Israel trông không khác gì một "xứ bảo hộ" của Mỹ.

Máy bay tiếp dầu Mỹ đã giúp Israel duy trì các chiến dịch tấn công Iran và giới chức hai nước cũng phối hợp chặt chẽ trong việc lên kế hoạch hành động quân sự. Ông Trump và ông Netanyahu từng công khai chia sẻ mục tiêu chung là làm tê liệt chương trình hạt nhân Iran và khiến Tehran không còn khả năng đe dọa khu vực.

Nhưng sau khi Iran phong tỏa eo biển Hormuz và đẩy giá năng lượng tăng cao, các ưu tiên của Mỹ bắt đầu chuyển dịch sang việc tìm kiếm một giải pháp ngoại giao.

Sau một cuộc thảo luận căng thẳng vào cuối tháng trước, Tổng thống Trump đã công khai ca ngợi Thủ tướng Netanyahu là một lãnh đạo thời chiến tuyệt vời, nhưng nói thêm rằng "ông ấy sẽ làm bất cứ điều gì tôi muốn".

"Mọi chuyện rõ ràng do ông Trump quyết định chứ không phải ông Netanyahu", Citrinowicz bình luận.

Vũ Hoàng (Theo WSJ, AFP, Reuters)