Mỹ học 'bí quyết' của Nga để áp dụng cứu hệ thống phòng không THAAD

Mỹ đang thúc đẩy phát triển thế hệ radar phòng không cơ động cao mới sau khi nhiều hệ thống bị phá hủy trong xung đột với Iran.

Cách tiếp cận mới cho thấy Washington ngày càng chú trọng khả năng di chuyển và phân tán cảm biến, một đặc điểm vốn được tích hợp từ lâu trong các hệ thống phòng không cơ động như S-300 và S-400 của Nga.

Radar 5Zh6U NEBO của Nga. (Ảnh: MW)

Trong những ngày đầu giao tranh, các radar phòng không và phòng thủ tên lửa của Mỹ cùng đồng minh liên tục trở thành mục tiêu. Việc mất các cảm biến quan trọng đã làm suy giảm khả năng nhận biết tình hình trên không, qua đó tạo điều kiện để tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái của Iran tiếp tục gây sức ép.

Điểm đáng chú ý trong hướng phát triển mới của Mỹ là radar sẽ không nhất thiết phải nằm cùng vị trí với bệ phóng tên lửa. Thay vào đó, các cảm biến cơ động có thể hoạt động như những nút độc lập trong một mạng lưới rộng hơn, phát hiện mục tiêu rồi truyền dữ liệu cho các bệ phóng hoặc cảm biến khác xử lý và khai hỏa.

Cách tổ chức này phù hợp với kiến trúc của Hệ thống Chỉ huy Tác chiến Phòng không và Tên lửa Tích hợp (IBCS) của Mỹ, được thiết kế để kết nối nhiều loại cảm biến và vũ khí thay vì buộc mỗi khẩu đội tên lửa phải phụ thuộc vào radar riêng. Nhờ đó, radar phòng không tầm ngắn, radar giám sát tầm xa và thậm chí các cảm biến trên không gian có thể được kết hợp thành một mạng lưới thống nhất.

Iran phơi bày điểm yếu của mạng lưới radar Mỹ

Trong tuần đầu tiên giao tranh, lực lượng Iran được cho là đã phá hủy các hệ thống radar có tổng giá trị hơn 3 tỷ USD. Danh sách này bao gồm radar AN/TPS-59 trị giá khoảng 70 triệu USD, radar AN/FPS-132 và hai radar cơ động băng X AN/TPY-2 thuộc hệ thống phòng thủ tên lửa THAAD, mỗi hệ thống được định giá hơn 1 tỷ USD.

Việc các radar AN/TPY-2 bị tổn thất đặc biệt đáng chú ý bởi đây là thành phần quan trọng trong mạng lưới THAAD. Vì vậy, kế hoạch phát triển phiên bản cơ động kế nhiệm AN/TPY-2 được cho là đang được ưu tiên nhằm giảm nguy cơ các radar đắt tiền trở thành mục tiêu cố định.

Sau khi nhiều radar trên mặt đất bị phá hủy, lực lượng Mỹ và Israel phải dựa nhiều hơn vào các cảm biến đặt trên tàu cũng như radar AN/TPY-2 tại Thổ Nhĩ Kỳ. Các báo cáo từ Israel cho thấy hệ thống phòng thủ tên lửa đã gặp nhiều khó khăn trước các đợt tấn công của Iran, trong đó việc mất các radar phòng thủ được xem là một trong những yếu tố quan trọng.

Mỹ đang chuyển sang cách đánh giống Nga hơn

Việc Mỹ thúc đẩy radar cơ động chỉ là một phần trong xu hướng điều chỉnh học thuyết phòng không sau những kinh nghiệm chiến đấu gần đây. Điểm chung nổi bật là chuyển từ mô hình các khẩu đội tương đối độc lập sang mạng lưới trong đó cảm biến, sở chỉ huy và bệ phóng có thể được bố trí phân tán nhưng vẫn chia sẻ dữ liệu.

Đây cũng là đặc điểm đã được chú trọng từ lâu trong các hệ thống S-300 và S-400 của Nga. Các hệ thống này được thiết kế ngay từ đầu với radar, thành phần chỉ huy và bệ phóng đặt trên những phương tiện cơ động, cho phép toàn bộ tổ hợp nhanh chóng thay đổi vị trí thay vì phụ thuộc vào một trận địa cố định.

Với Mỹ, lợi ích của mô hình mới nằm ở khả năng phân tán rủi ro. Nếu radar bị phát hiện và tấn công, các bệ phóng ở vị trí khác vẫn có thể tiếp tục hoạt động khi nhận dữ liệu từ những cảm biến còn sống sót. Ngược lại, radar cũng có thể được triển khai ở vị trí thuận lợi mà không cần đặt cạnh tên lửa đánh chặn.

Patriot cũng đang được thay đổi

Không chỉ radar, Mỹ còn điều chỉnh cả khả năng tác chiến của Patriot. Lục quân Mỹ hồi tháng 12 năm ngoái thông báo một biến thể mới của hệ thống MIM-104 Patriot sẽ có khả năng tấn công những mục tiêu không nằm trực tiếp phía trước bệ phóng.

Khả năng này giải quyết một hạn chế lâu nay của Patriot, vốn gặp khó khăn khi đối phó với các mục tiêu tiếp cận từ những hướng khác hoặc đã bay qua vị trí của hệ thống. Để thực hiện điều đó, Mỹ phải phát triển cả bệ phóng và tên lửa mới, cho phép hệ thống tấn công các mối đe dọa ở phía sau, bao gồm tên lửa đạn đạo và tên lửa hành trình.

Những thay đổi này cho thấy Mỹ đang tìm cách thích nghi với một thực tế mới của chiến tranh phòng không: không chỉ tên lửa đánh chặn mà cả mạng lưới cảm biến và khả năng sống sót của chúng cũng quyết định hiệu quả của toàn bộ hệ thống.