Mưu sinh trên vỉa hè TP.HCM: Vì sao biết sai vẫn không thể nghỉ bán?

Sau nhiều đợt cao điểm xử lý lấn chiếm lòng đường, vỉa hè, nhiều tuyến đường tại TP.HCM đã thông thoáng hơn. Theo thống kê của Công an TP.HCM tại họp báo kinh tế xã hội ngày 7.5.2026, hơn 70% điểm nóng về trật tự công cộng đã được xử lý, nhiều khu vực quanh bệnh viện, trường học cũng ghi nhận giảm rõ tình trạng lấn chiếm.

Nhưng phía sau những vỉa hè rộng hơn cho người đi bộ là câu chuyện mưu sinh của hàng ngàn lao động nghèo vẫn đang phụ thuộc vào chính khoảng không nhỏ ấy.

Vỉa hè nuôi ai?

Ở TP.HCM, vỉa hè từ lâu không chỉ là phần đường dành cho người đi bộ mà còn là nơi bắt đầu một ngày mưu sinh của nhiều lao động yếu thế. Có những cuộc đời gần như sống trọn trên vỉa hè, không mặt bằng cố định, không hợp đồng lao động, chỉ bám vào một góc quen thuộc để kiếm sống qua ngày.

Bà Lê Thị Kim Oanh (P.Nhiêu Lộc, TP.HCM) cho biết sau vụ tai nạn tàu lửa năm 15 tuổi khiến bà mất cả đôi chân, việc bán nước giải khát trên vỉa hè gần như là công việc duy nhất bà có thể làm để nuôi sống bản thân và cha già. Theo bà Oanh, nhiều lần lực lượng chức năng đến nhắc nhở, bà đều xin được tiếp tục buôn bán vì không có nghề nghiệp khác, sức khỏe hạn chế và thường xuyên đau bệnh. “Nếu không buôn bán như này thì không biết làm việc gì khác”, bà nói.

Sau vụ tai nạn tàu lửa năm 15 tuổi, vỉa hè trở thành nơi mưu sinh gắn bó với bà Oanh suốt nhiều năm qua

ẢNH: CÔNG KHỞI

Người phụ nữ này cho biết mỗi ngày kiếm được vài chục đến hơn trăm nghìn đồng, bà đều dành dụm để mua thuốc, lo cơm nước và duy trì cuộc sống qua ngày. Cuộc đời của bà gần như gắn chặt với vỉa hè từ tuổi thơ mưu sinh cho đến những năm tháng sau tai nạn. Với bà Oanh, vỉa hè không chỉ là nơi buôn bán mà còn là chỗ cuối cùng còn có thể bám víu để sống tiếp.

Không riêng bà Oanh, nhiều người bán hàng rong tại TP.HCM hiện cũng rơi vào hoàn cảnh tương tự. Có người nghỉ học từ nhỏ, có người tuổi đã lớn hoặc sức khỏe suy giảm nên gần như không còn khả năng bắt đầu lại với một công việc khác. Trong bối cảnh thị trường lao động ngày càng đòi hỏi bằng cấp và tay nghề, những mét vuông vỉa hè dần trở thành nơi mưu sinh cuối cùng của nhiều lao động yếu thế.

Ông Nguyễn Văn Thủy (P.Sài Gòn, TP.HCM) cho biết chiếc xe hàng nhỏ đã nuôi sống cả gia đình ông suốt nhiều năm qua, từ sinh hoạt hằng ngày đến việc học hành của con cháu. Dù biết việc buôn bán trên phần đường dành cho người đi bộ là vi phạm, ông vẫn cố gắng thu gọn quầy hàng để không ảnh hưởng người đi đường và hạn chế bị xử phạt. “Mình cũng ý thức giữ gọn chứ không bày bừa”, ông chia sẻ.

Với nhiều lao động lớn tuổi, chiếc xe hàng rong là nguồn thu nhập nuôi cả gia đình

ẢNH: CÔNG KHỞI

Theo ông Thủy, nếu có cơ chế cho phép buôn bán ổn định với mức phí phù hợp, nhiều người bán hàng rong sẵn sàng chấp nhận để có thể yên tâm mưu sinh lâu dài. “Miễn là được tạo điều kiện buôn bán để mưu sinh còn hơn không biết làm nghề gì”, ông nói thêm.

Bà Hoàng Thị Diệu Anh (P.Thủ Đức, TP.HCM) cho biết nỗi sợ lớn nhất của người bán hàng rong là bị đuổi hoặc thu giữ hàng hóa. Theo bà, mỗi khi nghe tin lực lượng chức năng xuất hiện, nhiều người phải vội vã gom đồ bỏ chạy rồi sau đó lại quay trở ra bán tiếp để kiếm sống. “Nếu không bán nữa thì cũng không biết sống bằng gì”, bà nói.

Nỗi lo bị xử lý, thu hàng hóa là tâm trạng quen thuộc của nhiều người bán hàng rong tại TP.HCM

ẢNH: CÔNG KHỞI

Người phụ nữ này đã bán hàng rong từ khi chưa lập gia đình. Đến nay, ba người con của bà cũng lớn lên nhờ chiếc quầy nhỏ bên vỉa hè. Mỗi ngày bà đi từ P.Thủ Đức vào trung tâm TP.HCM để bán hàng vì không còn lựa chọn nào khác để nuôi con ăn học.

Không gian mưu sinh và "kinh tế đêm" của TP.HCM

Không chỉ những gánh hàng rong nhỏ lẻ, nhiều hộ kinh doanh tại khu vực trung tâm TP.HCM hiện cũng phụ thuộc đáng kể vào khoảng không gian phía trước cửa tiệm để duy trì việc buôn bán. Với đặc thù phố cũ, mặt bằng nhỏ và thiếu bãi giữ xe, nhiều hàng quán cho rằng nếu không còn khoảng trống phía trước, khách sẽ khó ghé vào.

Ông Trần Huy Hoàng, hộ kinh doanh phở tại P.Sài Gòn, cho biết nhiều tuyến phố trung tâm hiện có diện tích khá hạn chế nên nếu không được sử dụng một phần vỉa hè sẽ là bất lợi lớn cho việc kinh doanh. Theo ông, khi khách không có chỗ ngồi hoặc không thuận tiện dừng xe, họ thường sẽ tìm sang những địa điểm khác phù hợp hơn.

Trong khi đó, bà Hà Thu Thủy, chủ một quán ăn tại khu vực trung tâm, cho rằng thiếu bãi giữ xe đang là khó khăn lớn với nhiều hộ kinh doanh hiện nay. Bà cho biết nếu khách phải gửi xe cách quán vài trăm mét rồi đi bộ quay lại thì nhiều người sẽ chọn rời đi thay vì vào ăn.

Khi đêm xuống, nhiều tuyến đường ở TP.HCM lại trở nên nhộn nhịp với hàng quán ven đường, cà phê vỉa hè và các khu ăn uống đông khách. Không ít người tìm đến những không gian này không chỉ để ăn uống mà còn để cảm nhận nhịp sống rất riêng của thành phố.

Nỗi lo bị xử lý, thu hàng hóa là tâm trạng quen thuộc của nhiều người bán hàng rong tại TP.HCM

ẢNH: CÔNG KHỞI

Anh Hồ Đắc Hòa (P.Dĩ An, TP.HCM) cho biết điều khiến anh thích ngồi ở các quán vỉa hè là cảm giác đông vui, gần gũi và thoáng đãng sau cả ngày làm việc trong văn phòng. “Buổi tối tôi muốn hòa vào không khí thiên nhiên hơn”, anh nói.

Trong khi đó, anh Nguyễn Tiến Phúc (P.Bình Thạnh, TP.HCM) nhận xét văn hóa vỉa hè của TP.HCM tạo nên sự đa dạng và rất riêng cho đời sống đô thị. Theo anh, nhiều người tìm đến hàng quán ven đường không chỉ để ăn uống mà còn để cảm nhận không khí nhộn nhịp, thoải mái của thành phố. “Ngồi ở vỉa hè thấy mọi thứ tiện lợi và thoải mái hơn”, anh chia sẻ.

Từ những xe hàng rong đến các quán ăn đông khách mỗi tối, vỉa hè TP.HCM đang gánh nhiều vai trò: vừa là nơi kiếm sống của người lao động yếu thế, vừa là không gian tiêu dùng và văn hóa đường phố quen thuộc của thành phố. Nhưng khi người bán cần chỗ mưu sinh thì người đi bộ cũng cần một lối đi an toàn.

Nhiều người dân buộc phải xuống lòng đường vì vỉa hè không còn lối đi

ẢNH: CÔNG KHỞI

Ở kỳ tiếp theo của tuyến bài Vỉa hè TP.HCM: Dẹp sao để không dẹp luôn sinh kế?, sẽ ghi nhận một lát cắt khác của vỉa hè TP.HCM, nơi nhiều người già, người khuyết tật và học sinh phải đi xuống lòng đường giữa dòng xe cộ vì vỉa hè không còn chỗ trống.