Mục tiêu khác biệt của Mỹ - Israel khi tấn công Iran

Dù phối hợp chặt chẽ, Mỹ và Israel đang lộ rõ những bất đồng về mục tiêu cũng như thời điểm kết thúc chiến dịch tấn công Iran.

Những gợi ý của Tổng thống Donald Trump về khả năng sớm chấm dứt xung đột với Iran đang làm bật lên một vấn đề mới: Mỹ và Israel không thật sự thống nhất về thời điểm cũng như các điều kiện kết thúc chiến sự.

Ông Trump và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã điện đàm gần như mỗi ngày kể từ khi giao tranh nổ ra hồi cuối tháng trước. Ông Netanyahu cũng thảo luận với Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio và Jared Kushner, con rể kiêm cố vấn cấp cao của Tổng thống.

Các quan chức Mỹ cho biết mọi cuộc đối thoại đều xoay quanh tình hình chiến sự và cách thức chấm dứt xung đột, trong bối cảnh cả hai nước đang nỗ lực thu hẹp bất đồng.

Tổng thống Mỹ Donald Trump đón Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tại Nhà Trắng hồi tháng 4/2025. Ảnh: Reuters

Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt tuyên bố việc chấm dứt chiến dịch tấn công Iran "cuối cùng sẽ do Tổng thống quyết định, khi ông nhận thấy các mục tiêu quân sự đã hoàn tất và mối đe dọa từ chính quyền Iran đã bị triệt hạ hoàn toàn".

Dù vậy, những khác biệt trong cách tiếp cận giữa Mỹ và Israel đang dần lộ rõ.

Theo các nguồn tin, Mỹ đã thông báo với Israel hôm 9/3 rằng chính quyền Trump "không hài lòng" với các cuộc tấn công vào cơ sở năng lượng Iran, đồng thời yêu cầu Tel Aviv không tái diễn nếu chưa được Washington chấp thuận.

Trang Axios trước đó cũng đưa tin Mỹ đã yêu cầu Israel dừng không kích hạ tầng năng lượng Iran. Và chỉ vài tiếng sau khi ông Trump nói với phóng viên rằng chiến dịch quân sự "về cơ bản đã hoàn tất", ông Netanyahu lại một lần nữa khẳng định "mục tiêu tối thượng" của Israel trong cuộc chiến là thay đổi chính quyền ở Iran.

Những khác biệt trong ưu tiên của chiến dịch không kích giữa Mỹ và Israel thực tế đã bộc lộ ngay từ đầu. Elbridge Colby, quan chức chính sách hàng đầu Lầu Năm Góc, tuần trước phát biểu trước quốc hội rằng cuộc tập kích hạ sát Lãnh tụ Tối cao Iran Ali Khamenei nằm trong chuỗi "chiến dịch của Israel".

Colby phân định rõ mục tiêu tấn công của Israel và Mỹ. Ông cho hay quân đội Mỹ đang không kích các mục tiêu "có phạm vi cụ thể và hợp lý", gồm hệ thống tên lửa, máy bay không người lái (UAV) và lực lượng hải quân Iran.

Tổng thống Trump từng kêu gọi thay đổi chế độ tại Iran, nhưng hồi đầu tuần, ông tuyên bố trước các phóng viên rằng Mỹ đã đạt được hầu hết mọi mục tiêu quân sự, khẳng định: "Chúng ta đang tiến nhanh hơn nhiều so với kế hoạch".

Tương tự quân đội và giới chức cấp cao tại Lầu Năm Góc, Ngoại trưởng Rubio đã nêu ra một tập hợp các mục tiêu hạn chế hơn, như ngăn chặn chương trình hạt nhân, tên lửa Iran. Các nhà hoạch định và phân tích quân sự Mỹ thừa nhận rằng chỉ riêng các cuộc không kích sẽ khó lòng lật đổ được một chính phủ nước ngoài.

Lầu Năm Góc cũng cho thấy những khác biệt trong cách tiếp cận giữa Mỹ và Israel tại cuộc họp báo hôm 10/3 của Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth và Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Dan Caine.

Ông Hegseth nhận định quân đội Israel là một đối tác tốt, nhưng thêm rằng "ở những nơi có mục tiêu khác biệt, họ đã tự hành động". Ông đưa ra phản hồi này khi được hỏi về những cuộc không kích của Israel vào các kho dầu Iran, động thái mà thượng nghị sĩ Cộng hòa Lindsey Graham, đồng minh với Tổng thống Trump, đã chỉ trích và cảnh báo rằng nó có thể khiến người dân Iran thêm phẫn nộ với Mỹ và Israel.

Trong khi đó, chính quyền Iran những ngày gần đây cho thấy họ bền bỉ như thế nào. Họ đã chọn ra được tân Lãnh tụ Tối cao và vẫn tiếp tục siết phong tỏa Eo biển Hormuz, khiến dòng chảy năng lượng từ Vùng Vịnh gần như tê liệt, đẩy giá dầu thế giới lên cao.

"Ông Trump có lẽ đang nhận được bài học lâu đời nhất của các cuộc xung đột nhân loại: Bắt đầu một cuộc chiến thì dễ, kết thúc nó mới khó", Ali Vaez, giám đốc dự án Iran tại Nhóm Khủng hoảng Quốc tế, trụ sở tại Brussels, Bỉ, nhận định. "Nếu Mỹ ngừng chiến dịch không kích khi chưa đưa ra được một lối thoát ngoại giao khả thi, Tổng thống Trump có nguy cơ rơi vào tình cảnh tồi tệ nhất khi Iran có mọi lý do để tiếp tục dùng Eo biển Hormuz làm đòn bẩy, còn Israel không thấy họ có lý do gì để dừng chiến dịch".

Thiệt hại kinh tế ngày càng lớn từ cuộc chiến còn khiến lợi ích giữa Mỹ và Israel dần xa rời nhau.

Suốt nhiều năm qua, Thủ tướng Netanyahu liên tục kêu gọi thay đổi chính quyền Iran và cảnh báo về mối đe dọa từ chương trình hạt nhân của nước này đối với Israel. Sau chuỗi chiến dịch thành công nhắm vào các đồng minh của Iran trong khu vực, ông đã nhìn thấy cơ hội vào năm ngoái và phát động cuộc chiến 12 ngày, khiến quân đội Iran càng thêm suy yếu.

Mặc dù chia sẻ mục tiêu đó, Mỹ còn có những lợi ích sâu rộng hơn tại Trung Đông, trong đó có vai trò là đối tác quân sự chính của các nước Vùng Vịnh giàu tài nguyên năng lượng. Một số quốc gia đồng minh với Mỹ đang phải chịu cảnh xuất khẩu dầu khí qua Eo biển Hormuz bị tắc nghẽn và các thành phố, hạ tầng công nghiệp liên tục bị tấn công.

Người đàn ông mang theo lá cờ Iran đi tới đống đổ nát của một sở cảnh sát bị tập kích ở Tehran ngày 4/3. Ảnh: AP

Việc Iran phong tỏa Eo biển Hormuz khiến giá dầu có lúc vượt ngưỡng 100 USD một thùng trong tuần qua là dấu hiệu cho thấy những xáo trộn do cuộc xung đột gây ra có thể sẽ đòi hỏi thêm nhiều giải pháp quân sự khác.

Tổng thống Trump hồi đầu tuần cho hay "nếu cần thiết", hải quân Mỹ có thể hộ tống các tàu chở dầu đi qua Hormuz. Song điều này tiềm ẩn nguy cơ khiến Washington lún sâu vào cuộc xung đột lâu hơn dự kiến. Cùng ngày, ông đe dọa leo thang các cuộc tấn công để khai thông dòng lưu chuyển dầu khí, cảnh báo trên Truth Social rằng Mỹ sẽ ném bom những mục tiêu "khiến Iran không bao giờ tái thiết quốc gia được nữa".

Về phần mình, Israel có lẽ đang đặt kỳ vọng rằng Mỹ sẽ tham gia chiến dịch lâu hơn.

"Theo tôi, giấc mơ của ông Netanyahu và cũng là giấc mơ suốt nhiều thập kỷ qua của Israel là một cuộc chiến chung nhằm thay đổi chính quyền Iran. Nhưng việc dựa vào ông Trump cho bất kỳ mục tiêu dài hạn nào luôn là một cú đặt cược đầy rủi ro", Chuck Freilich, cựu phó cố vấn an ninh quốc gia, chuyên gia cấp cao tại Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia Israel (INSS), trụ sở tại Tel Aviv, nhận xét.

Hai lãnh đạo cũng đang hướng tới những nhóm cử tri trong nước rất khác nhau, khi các cuộc thăm dò dư luận cho thấy khác biệt lớn trong dư luận ở hai quốc gia.

Một cuộc thăm dò do INSS thực hiện vào đầu tháng 3 cho thấy 82% người dân Israel ủng hộ cuộc chiến. Đây là vấn đề có tầm quan trọng sống còn đối với Thủ tướng Netanyahu, người dường như đang kỳ vọng cuộc chiến sẽ giúp ông ghi điểm trong mắt cử tri trước thềm cuộc bầu cử tại Israel dự kiến diễn ra vào cuối năm nay.

Công chúng Israel còn đang đối mặt hiểm họa tên lửa từ Iran theo cách mà người Mỹ không phải chịu đựng. Một tên lửa đạn đạo chỉ mất khoảng 9 phút để bay từ Iran tới Israel, trong khi Tehran chưa có khả năng tấn công lục địa Mỹ bằng tên lửa tầm xa.

Israel hiểu rõ ông Trump có thể quyết định ngừng không kích bất cứ lúc nào nên đang dốc lực chiến đấu như thể "mỗi ngày đều là ngày cuối", một nguồn tin nắm rõ chiến dịch cho hay. Cũng theo nguồn tin này, Tel Aviv muốn có thêm thời gian, nhưng hiểu rõ áp lực trong nước mà Tổng thống Trump đang phải đối mặt.

Việc chính quyền Trump bất nhất về mục tiêu chiến dịch đã làm sụt giảm ủng hộ của công chúng Mỹ. Hàng loạt cuộc thăm dò dư luận cho thấy chỉ một bộ phận thiểu số ủng hộ động thái này.

Tổng thống Trump còn đang đối mặt làn sóng chỉ trích từ một số đảng viên Dân chủ và cả phe cánh hữu trong chính đảng của mình, những người muốn ông tập trung theo đuổi tầm nhìn chính sách "Nước Mỹ trên hết" (MAGA). Ông Trump từng vận động tranh cử dựa trên quan điểm phản đối việc Mỹ đưa quân vào Iraq và hứa hẹn sẽ chấm dứt những "cuộc chiến không hồi kết" tại Trung Đông.

Theo Wall Street Journal, một số cố vấn đã bí mật thúc giục ông Trump tìm kiếm giải pháp sớm rút lui khỏi cuộc chiến trong bối cảnh giá dầu tăng vọt và lo ngại rằng một cuộc xung đột kéo dài có thể gây ra những phản ứng chính trị gay gắt vượt ngoài tầm kiểm soát.

Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff cho biết ông có khả năng sẽ đến Israel vào tuần tới để thảo luận với các lãnh đạo nước này về chiến dịch đang diễn ra tại Iran.

Vũ Hoàng (Theo WSJ, AFP, Reuters)