Một cuộc gặp có thể đổi đời: Học networking thế nào để không thành ‘lợi dụng quan hệ’?

Tuổi Trẻ Online trò chuyện cùng anh Lê Tuấn Anh với thâm niên làm việc trong lĩnh vực tư vấn hướng nghiệp, phát triển sự nghiệp và đào tạo kỹ năng nghề nghiệp cho sinh viên, người trẻ và các tổ chức giáo dục.

Sai lầm lớn nhất khi networking là chỉ nghĩ đến lợi ích cá nhân

* Một cuộc gặp tình cờ có thể thay đổi sự nghiệp, cuộc sống của bạn trẻ ra sao nếu biết cách xây dựng mối quan hệ hiệu quả và chất lượng, thưa anh?

- Cuộc đời của nhiều người thật ra thay đổi không chỉ vì một “cơ hội lớn”, mà từ một cuộc gặp nhỏ đúng thời điểm. Có những người xuất hiện vài tiếng trong cuộc đời nhưng mở ra một hướng đi hoàn toàn mới.

Có bạn sinh viên chỉ vì chủ động bắt chuyện với một diễn giả sau workshop mà vài tháng sau được nhận thực tập. Có người chỉ vì duy trì liên lạc tử tế với đồng nghiệp cũ mà vài năm sau được giới thiệu vào một công việc tốt hơn rất nhiều.

Bản thân tôi cũng có nhiều cơ hội nghề nghiệp, lời mời hợp tác hay diễn thuyết đến từ những mối quan hệ được xây dựng rất tự nhiên qua thời gian, chứ không phải từ việc “đi xin cơ hội”.

Điều thú vị là networking thật sự không hoạt động theo kiểu “mình gặp ai đó hôm nay thì ngày mai nhận được lợi ích”. Nó giống như việc mình gieo hạt, có những mối quan hệ nhiều năm sau mới nở hoa. Nhưng nếu ngày trước mình không chân thành, không tử tế, không để lại cảm giác đáng tin, thì sẽ không có điều gì quay trở lại cả.

* Có kỹ năng xây dựng, duy trì và phát triển các mối quan hệ mạnh trong công việc và cuộc sống sẽ đem lại lợi thế gì?

- Một người trẻ có networking tốt thường không chỉ có “nhiều mối quan hệ”, mà họ có nhiều góc nhìn hơn về cuộc sống.

Các bạn tiếp cận thông tin nhanh hơn, hiểu thị trường lao động sớm hơn, có người hỗ trợ khi gặp khó khăn và có cơ hội thấy nhiều hướng đi mới mà chưa từng biết đến. Nhiều công việc tốt ngoài kia thật ra không nằm trên các trang tuyển dụng, mà ở lời giới thiệu, đề xuất hoặc những cuộc trò chuyện.

Nhưng điều tôi thấy quan trọng hơn là networking giúp một người trưởng thành nhanh hơn. Khi mình tiếp xúc với nhiều kiểu người, nhiều thế hệ, nhiều ngành nghề, mình sẽ học được cách lắng nghe, giao tiếp, đồng cảm và hiểu rằng thế giới rộng hơn rất nhiều so với vòng tròn nhỏ quanh mình.

Có những bạn rất giỏi chuyên môn, nhưng luôn làm mọi thứ một mình nên đi khá chậm. Trong khi những bạn biết kết nối, biết học hỏi từ người khác, biết tạo ra sự tin tưởng thì cơ hội đến nhanh hơn rất nhiều. Không phải vì họ “quan hệ rộng”, mà vì họ tạo được cảm giác khiến người khác muốn đồng hành cùng mình.

* Điều gì là sai lầm phổ biến khi xây dựng quan hệ trong công việc, cuộc sống?

- Sai lầm phổ biến nhất là xem networking như một cách “tìm người có lợi cho mình”.

Nhiều người chỉ nhắn tin khi cần giúp đỡ, cần xin việc, cần kết nối hoặc cần một điều gì đó. Điều đó khiến mối quan hệ trở nên rất nặng tính trao đổi. Người đối diện có thể lịch sự, nhưng họ cảm nhận được liệu mình đang thật sự muốn kết nối hay chỉ đang cần họ.

Một sai lầm khác là nghĩ networking phải thật hướng ngoại, phải nói chuyện giỏi hoặc xuất hiện ở thật nhiều sự kiện. Thật ra có những người networking rất tốt chỉ bằng cách lắng nghe chân thành, giữ lời hứa, làm việc tử tế và phản hồi có trách nhiệm.

* Mới đi làm, các bạn trẻ nên làm những việc gì để xây dựng networking hiệu quả, tránh các sai lầm trên?

- Với các bạn mới đi làm, tôi nghĩ hãy bắt đầu từ những điều nhỏ thôi. Chủ động chào hỏi đồng nghiệp. Giữ liên lạc với bạn học cũ. Cảm ơn người từng giúp mình. Sau workshop hay sự kiện, nếu thật sự học được điều gì đó từ diễn giả, hãy nhắn một lời chia sẻ chân thành thay vì chỉ gửi mỗi câu “em muốn giữ liên lạc”.

Ngoài ra, hãy tập xây dựng hình ảnh cá nhân của mình qua cách làm việc mỗi ngày. Networking hiệu quả không chỉ nằm ở việc “mình biết ai”, mà còn là “người khác nhớ mình là người như thế nào”.

Đừng chỉ xuất hiện, nhờ vả khi cần

* Làm thế nào để duy trì các mối quan hệ một cách lâu dài và chân thành, thưa anh?

- Theo tôi, các mối quan hệ bền không được giữ bằng kỹ thuật, mà bằng sự hiện diện.

Có những người nhiều năm không gặp nhưng khi nói chuyện lại vẫn rất gần gũi, vì trong khoảng thời gian đó họ vẫn âm thầm quan tâm đến nhau. Một tin nhắn hỏi thăm lúc người khác khó khăn, một lời chúc khi họ đạt được điều gì đó, hay đơn giản là nhớ một điều nhỏ mà người kia từng kể… đôi khi giá trị hơn rất nhiều so với những cuộc gặp xã giao dài hàng tiếng.

Muốn duy trì quan hệ lâu dài thì đừng chỉ xuất hiện lúc mình cần. Hãy học cách cho đi trước, dù chỉ là sự động viên, sự kết nối, một thông tin hữu ích hay một lời giới thiệu phù hợp. Và cũng đừng cố duy trì quá nhiều mối quan hệ một cách hời hợt.

Càng trưởng thành, mình sẽ càng hiểu rằng vài mối quan hệ chất lượng, tin tưởng nhau thật sự đã là rất quý rồi.

* Networking thế nào để không tạo cảm giác đang “lợi dụng mối quan hệ”?

- Tôi nghĩ ranh giới rất rõ: mình đến với một người vì giá trị của họ, hay chỉ vì lợi ích mà họ có thể mang lại cho mình.

Nếu mình chỉ xuất hiện khi cần nhờ vả, chỉ quan tâm đến người có chức vụ, có quyền lực hoặc có thể giúp mình kiếm tiền, thì dù mình nói khéo đến đâu người khác cũng sẽ cảm nhận được.

Networking lành mạnh nên bắt đầu bằng sự tò mò và tôn trọng thật sự dành cho câu chuyện của người khác. Thay vì luôn nghĩ “người này giúp được gì cho mình?”, hãy thử nghĩ “mình học được gì từ họ?” hoặc “mình có thể mang lại điều gì cho cuộc trò chuyện này?”.

Đôi khi giá trị lớn nhất mình cho người khác không phải tiền bạc hay cơ hội, mà là sự tử tế, sự đáng tin và cảm giác dễ chịu khi đồng hành cùng mình. Về lâu dài, người ta thường chọn làm việc với những người khiến họ cảm thấy an tâm, chứ không chỉ với người giỏi nhất.