Mỗi tỉnh, thành tối đa 3 trường cao đẳng: Chọn tiêu chí nào?

Sắp xếp các trường cao đẳng không chỉ dựa vào số lượng

Theo Quyết định 2249/QĐ-BGDĐT về phê duyệt điều chỉnh Quy hoạch mạng lưới cơ sở giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp công lập thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, mạng lưới cơ sở giáo dục nghề nghiệp công lập được định hướng theo hướng tinh gọn, hiệu quả, phù hợp với nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội và nhân lực của từng địa phương.

Đáng chú ý, mỗi tỉnh, thành phố được định hướng có tối đa không quá 3 trường cao đẳng có khả năng đào tạo liên thông, đào tạo thực hành để cung cấp lao động lành nghề phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và thu hút đầu tư. Các trường tự bảo đảm chi thường xuyên trở lên không tính vào số lượng này. Những trường còn lại sẽ được sắp xếp, sáp nhập với cơ sở giáo dục nghề nghiệp công lập hoặc cơ sở giáo dục đại học công lập.

Việc xác định số lượng cụ thể cơ sở giáo dục nghề nghiệp công lập còn phải căn cứ vào quy hoạch cấp tỉnh, nhu cầu nhân lực có kỹ năng nghề, khả năng cân đối ngân sách và nhu cầu học tập, đào tạo nghề của người dân.

Sau sắp xếp, các trường nghề được kỳ vọng tập trung vào ngành đào tạo mũi nhọn và nâng cao năng lực thực hành

ẢNH: THƯƠNG NGUYÊN

Từ góc nhìn nghiên cứu nhân lực, ông Trần Anh Tuấn, Phó chủ tịch Hội Giáo dục nghề nghiệp TP.HCM, cho rằng không nên hiểu mục tiêu tối đa 3 trường cao đẳng theo cách cơ học, cứ vượt số lượng là sáp nhập mà cần nhìn vào chức năng, năng lực và vai trò thực tế của từng cơ sở.

Theo ông Tuấn, những trường có ngành nghề phù hợp với cơ cấu kinh tế và nhu cầu nhân lực địa phương, tuyển sinh ổn định, tỷ lệ người học có việc làm tốt, đội ngũ giảng viên đáp ứng yêu cầu, cơ sở thực hành được khai thác hiệu quả và có quan hệ thực chất với doanh nghiệp cần được xem xét kỹ khi sắp xếp.

"Nếu phải chọn một tiêu chí quan trọng nhất, tôi cho rằng đó là khả năng đáp ứng nhu cầu nhân lực thực tế của thị trường lao động", ông Tuấn nói.

Ngược lại, những trường có ngành nghề không còn phù hợp, tuyển sinh thấp kéo dài, cơ sở vật chất sử dụng kém hiệu quả và đầu ra việc làm hạn chế cần được đánh giá lại. Theo ông, việc sắp xếp nên dựa trên chức năng và hiệu quả, thay vì chỉ nhìn vào số lượng đầu mối.

Trường nghề phải biết thị trường cần gì

Nếu mạng lưới được thu gọn, câu hỏi tiếp theo là những trường còn lại sẽ đào tạo như thế nào để thực sự mạnh lên.

Quy hoạch đặt mục tiêu đến năm 2030 hình thành khoảng 50 trường cao đẳng chất lượng cao, trong đó khoảng 5 trường đạt chuẩn quốc tế. Các trường này được định hướng đào tạo những ngành, nghề thuộc lĩnh vực công nghệ chiến lược và các ngành kinh tế mũi nhọn. Đồng thời, ít nhất 80% cơ sở giáo dục nghề nghiệp công lập phải bảo đảm yêu cầu về điều kiện chất lượng.

Theo ông Tuấn, sau sắp xếp, các trường cần tái cơ cấu ngành nghề đào tạo, tập trung vào những ngành mũi nhọn dựa trên lợi thế kinh tế địa phương và nhu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp, thay vì trường nào cũng đào tạo nhiều ngành nhưng mỗi ngành có quy mô nhỏ.

Từ phía doanh nghiệp, nhu cầu nhân lực thực tế cũng cho thấy không phải ngành nghề nào có quy mô tuyển sinh lớn mới là ngành cần thiết. Bà Võ Thị Thư Sinh, Giám đốc Công ty TNHH Sản xuất Thương mại ANH Group, đơn vị sở hữu thương hiệu đồ thủ công mỹ nghệ tự nhiên, cho biết với những công việc mang tính đặc thù như sản xuất đồ thủ công mỹ nghệ, người lao động cần được rèn luyện kỹ năng thực hành, sự khéo léo và khả năng đáp ứng yêu cầu sản xuất thực tế.

"Doanh nghiệp cần người có thể bắt tay vào công việc, hiểu yêu cầu sản xuất và có kỹ năng nghề thực tế. Vì vậy, đào tạo nghề nếu gắn được với nhu cầu tuyển dụng cụ thể thì người học sẽ có nhiều cơ hội việc làm hơn, còn doanh nghiệp cũng dễ tìm được nhân lực phù hợp", bà Sinh chia sẻ.

Từ câu chuyện của ANH Group, việc xác định ngành nghề đào tạo vì vậy không nên chỉ căn cứ vào số lượng người học hiện có, mà cần nhìn cả nhu cầu nhân lực của doanh nghiệp, đặc điểm sản xuất và những ngành nghề có khả năng tạo việc làm tại địa phương.

Ở lĩnh vực dịch vụ, yêu cầu này cũng thể hiện rõ. Ông Bùi Tiến Đạt, Giám đốc Nhân sự Đông Phương Group, cho biết doanh nghiệp đã phối hợp với các trường trong hoạt động hướng nghiệp, tuyển sinh, thực hành, kiến tập và tuyển dụng. Doanh nghiệp cũng tham gia đóng góp, cập nhật chương trình đào tạo theo thực tế.

Theo ông Đạt, sinh viên cần có cơ hội tiếp cận môi trường doanh nghiệp ngay trong quá trình học để hình thành kỹ năng nghề nghiệp thực tế. Với những ngành đặc thù, việc chỉ học trên lớp khó thay thế được trải nghiệm tại nơi làm việc.

Ít trường hơn nhưng phải mạnh hơn

Những yêu cầu từ thị trường lao động cũng đặt ra bài toán lớn hơn cho các trường sau sắp xếp. Theo ông Tuấn, việc gộp trường chỉ là bước đầu; sau đó cần tái thiết mô hình hoạt động, từ ngành nghề đào tạo đến cơ sở vật chất và đội ngũ.

Trước hết, các trường cần xác định những ngành mũi nhọn dựa trên lợi thế địa phương và nhu cầu tuyển dụng. Cùng với đó là đầu tư có trọng điểm cho xưởng thực hành, phòng thí nghiệm và thiết bị đào tạo.

"Trường mạnh về giáo dục nghề nghiệp không thể chỉ mạnh về phòng học lý thuyết mà phải mạnh về năng lực thực hành", ông Tuấn nói.

Doanh nghiệp cũng cần được đặt vào sâu hơn trong quá trình đào tạo. Không chỉ đến trường tuyển dụng khi sinh viên tốt nghiệp, doanh nghiệp có thể tham gia từ xác định nhu cầu nhân lực, xây dựng chương trình, tổ chức thực hành, đánh giá kỹ năng đến tuyển dụng.

Hiệu quả đào tạo nghề được đánh giá qua những chỉ số như tỷ lệ có việc làm, thu nhập sau tốt nghiệp và mức độ phù hợp giữa ngành học với việc làm

ẢNH: THƯƠNG NGUYÊN

Cùng với ngành nghề và thực hành, cách đánh giá trường nghề cũng cần thay đổi. Theo ông Tuấn, không nên chỉ nhìn vào số lượng sinh viên mà cần quan tâm tỷ lệ có việc làm, thu nhập sau tốt nghiệp, tỷ lệ làm đúng ngành, mức độ hài lòng của doanh nghiệp và hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Những chỉ số này sẽ cho thấy một trường nghề sau sắp xếp có thực sự tạo ra giá trị lớn hơn hay chỉ đơn thuần được tổ chức lại về mặt hành chính.

Với đội ngũ giảng viên, cần tăng cơ hội cập nhật công nghệ, kỹ năng nghề và kinh nghiệm sản xuất thực tế thông qua thời gian làm việc, thực tập hoặc cập nhật công nghệ tại doanh nghiệp.

"Tinh gọn mạng lưới giáo dục nghề nghiệp là cần thiết, nhưng mục tiêu cuối cùng không phải là giảm số trường mà là nâng chất lượng đào tạo nhân lực. Nếu sau sắp xếp, có ít trường hơn nhưng mỗi trường mạnh hơn, ngành nghề sát với nhu cầu doanh nghiệp hơn, sinh viên có nhiều cơ hội việc làm hơn thì đó là tinh gọn thành công", ông Tuấn nói.