Mì ăn liền - món ăn cả thế giới đều mê

Từ một giải pháp chống đói trong giai đoạn hậu chiến ở Nhật Bản, mì ăn liền đã trở thành món ăn phổ biến trên toàn cầu nhờ sự tiện lợi, giá rẻ và dễ chế biến.

Những gói mì đầy màu sắc đã tiếp thêm năng lượng về đêm cho các du khách đi chơi xa, đi công tác quốc tế, lấp đầy dạ dày của những đầu bếp mệt mỏi sau ca làm việc.

Ít có thực phẩm nào sở hữu vị thế đặc biệt như mì ăn liền - vừa là món ăn vặt quen thuộc vừa trở thành bữa chính của hàng triệu người trên khắp thế giới.

Tuy nhiên, món ăn này từ lâu cũng gắn liền với những cảnh báo về sức khỏe. Nhiều nghiên cứu chỉ ra việc tiêu thụ mì ăn liền thường xuyên có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch, rối loạn nội tiết, chứng mất trí nhớ.

Thậm chí, một nhà khoa học thực phẩm Mỹ đã từ chối trả lời phỏng vấn trên báo CNN về bài viết liên quan đến mì gói do lo ngại ý kiến chuyên môn của mình có thể vô tình góp phần thúc đẩy sự phổ biến của món ăn.

Nghịch lý là trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến chế độ ăn lành mạnh, thị trường mì ăn liền vẫn tăng trưởng mạnh. Nhiều dự báo cho thấy quy mô ngành sẽ tăng từ khoảng 64,7 tỷ USD năm 2025 lên gần 98,5 tỷ USD vào năm 2032.

Theo các nhà khoa học nghiên cứu về thực phẩm siêu chế biến, sức hấp dẫn của mì ăn liền đến từ hàm lượng năng lượng cao cùng sự kết hợp của muối, đường, chất béo và carbohydrate, khiến người ăn khó cưỡng lại. Trong khi đó, Tập đoàn Thực phẩm Nissin (Nhật Bản) cho rằng thành công của sản phẩm xuất phát từ việc đáp ứng những nhu cầu cốt lõi của người tiêu dùng: ngon miệng, tiện lợi, bảo quản lâu, giá phải chăng và an toàn thực phẩm.

Lịch sử của mì ăn liền bắt đầu tại một nhà kho nhỏ ở Osaka (Nhật Bản) vào những năm 1950. Chứng kiến tình trạng thiếu lương thực sau chiến tranh, ông Momofuku Ando quyết tâm tạo ra một loại thực phẩm vừa tiện lợi vừa đủ dinh dưỡng. Sau nhiều tháng thử nghiệm, ông tìm ra phương pháp chiên nhanh sợi mì để loại bỏ độ ẩm, giúp sản phẩm có thể hoàn nguyên chỉ bằng nước sôi. Năm 1958, Chicken Ramen, mì ăn liền đầu tiên trên thế giới, chính thức ra đời.

Đến năm 1971, Nissin tiếp tục giới thiệu cốc mì ăn liền đầu tiên, đóng trong hộp dùng một lần và kèm nĩa dành cho người chưa quen sử dụng đũa. Sản phẩm nhanh chóng mở rộng ra thị trường quốc tế, với nhà máy đầu tiên tại Mỹ được xây dựng ở California một năm sau đó.

Hiện mỗi năm thế giới tiêu thụ khoảng 123 tỷ suất mì ăn liền. Trung Quốc là thị trường lớn nhất với khoảng 43,8 tỷ gói mỗi năm, tiếp theo là Indonesia và Ấn Độ.

Tính theo bình quân đầu người, Việt Nam đứng đầu thế giới khi mỗi người tiêu thụ trung bình 81 suất mì ăn liền mỗi năm. Hàn Quốc xếp thứ hai với 79 suất, còn Thái Lan đứng thứ ba với 58 suất.

Bản sao nhà kho bằng gỗ trong sân sau của Momofuku Ando - nơi ông phát minh ra mì ăn liền đầu tiên - hiện được trưng bày tại Bảo tàng CupNoodles ở Yokohama, Nhật Bản. Ảnh: CNN

Theo Hiệp hội Mì ăn liền Thế giới (WINA), mì ăn liền đã trở thành một phần văn hóa ẩm thực tại Việt Nam. Cùng với sự phát triển của nền kinh tế, nhu cầu đối với các bữa ăn nhanh, tiện lợi tiếp tục gia tăng. Tổ chức này cũng ghi nhận người tiêu dùng Việt đang chuyển dần sang các dòng sản phẩm tầm trung và cao cấp, chú trọng hơn đến chất lượng và giá trị gia tăng thay vì chỉ quan tâm đến giá rẻ.

Trong khi đó, thị trường Mỹ cũng tăng trưởng liên tục, đạt khoảng 5,15 tỷ suất vào năm 2024, trở thành thị trường tiêu thụ lớn thứ sáu thế giới. Bên cạnh hương vị gà truyền thống, người tiêu dùng ngày càng ưa chuộng các dòng mì vị bò, tôm, rau củ và những hương vị cay mang phong cách ẩm thực châu Á.

Tại Neighborhood, nhà hàng nằm khuất trong một con hẻm ở Hong Kong (Trung Quốc), đầu bếp David Lai đang kiên nhẫn làm sạch, ướp một con cá chim tươi mà anh vừa mua ở chợ để nướng. Nhà hàng của Lai đứng thứ 24 trong danh sách 50 nhà hàng tốt nhất châu Á năm 2026. Năm nay, Lai trở thành đại sứ cho Nongshim, tập đoàn khổng lồ của Hàn Quốc nổi tiếng với mì ăn liền cay, đóng gói màu đỏ, được bán rất chạy ở Mỹ và nhiều nơi khác.

"Tôi yêu mì ăn liền. Chúng là món ăn an ủi tuyệt vời khi chúng ta đói nhưng không có nhiều thời gian hoặc cảm thấy lười biếng", Lai nói.

Dù thực đơn của Neighborhood chủ yếu sử dụng nguyên liệu cao cấp như hải sản tươi và thịt hảo hạng, Lai cho rằng mì ăn liền cũng là một nguyên liệu xứng đáng được tôn trọng. Có lúc người ta cần một bữa ăn sang trọng, có lúc cần McDonald's và cũng có lúc cần mì ăn liền. Mỗi món đều có giá trị riêng nếu xuất hiện đúng thời điểm.

Để minh chứng, Lai chế biến mì ăn liền theo phong cách gần giống pasta. Mì được áp chảo với bơ và mỡ bò đến khi chuyển màu caramel, sau đó nấu cùng sốt cà chua, nước dùng bò, thịt bò thái lát và gói gia vị. Món ăn mất khoảng 30 phút để hoàn thành, thay vì chỉ vài phút như cách chế biến thông thường.

"Tôi muốn mọi người thấy rằng mì ăn liền có nhiều tiềm năng hơn chúng ta vẫn nghĩ", ông nói.

Đầu bếp David Lai đang chế biến món mì tại căn bếp của mình ở Hong Kong. Ảnh: CNN

Tại Nhật Bản - nơi khai sinh mì ăn liền - các nhà sản xuất cũng đang mở rộng công dụng của sản phẩm này. Ngoài việc giới thiệu nhiều công thức như cơm chiên mì hay bánh trứng hấp sử dụng nước dùng mì, các doanh nghiệp còn đầu tư mạnh vào công nghệ thực phẩm.

Nissin, nhà sản xuất mì ăn liền hàng đầu, phát triển dòng Kanzen Meshi với mục tiêu bổ sung 33 dưỡng chất thiết yếu vào mỗi khẩu phần. Công ty kỳ vọng thay đổi quan niệm rằng mì ăn liền chỉ là món ăn tiện lợi, hướng tới các sản phẩm vừa ngon miệng vừa đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng của người tiêu dùng.

Nissin cho biết mục tiêu của hãng không chỉ là cải thiện hương vị mà còn thay đổi cách nhìn của người tiêu dùng về mì ăn liền.

"Sức khỏe tinh thần cũng quan trọng không kém", ông nói.

Dù có những góc nhìn khác nhau về tương lai của mì ăn liền, các đầu bếp và nhà sản xuất đều thống nhất ở một điểm: sản phẩm này vẫn giữ nguyên giá trị cốt lõi kể từ khi ra đời là mang đến một bữa ăn nhanh chóng, giá rẻ và đáng tin cậy cho mọi người.

Gần 70 năm sau khi được phát minh, Nissin cho biết triết lý kinh doanh của hãng vẫn dựa trên những tư tưởng của nhà sáng lập Momofuku Ando, trong đó nổi bật là quan niệm "hòa bình sẽ đến khi con người có đủ lương thực", đồng thời theo đuổi mục tiêu tạo ra thực phẩm phục vụ xã hội và góp phần nâng cao sức khỏe cộng đồng.

Theo Hiệp hội Mì ăn liền Thế giới (WINA), đến tháng 5/2026, các thành viên của tổ chức đã phân phối khoảng 8 triệu gói mì trong 53 chiến dịch cứu trợ thiên tai trên toàn cầu. Bên cạnh việc cung cấp nguồn thực phẩm nhanh và thuận tiện, những bát mì nóng còn mang lại cảm giác an ủi, giúp người dân vượt qua giai đoạn khó khăn.

Với đầu bếp David Lai, mì ăn liền không chỉ là thực phẩm mà còn trở thành "điểm tựa" trong cuộc sống hiện đại.

Các vỏ hộp mì gói được trưng bày tại Bảo tàng CupNoodles ở Yokohama, Nhật Bản. Ảnh: CNN

"Điều quan trọng là nó luôn sẵn sàng khi con người cần nhất. Khi mọi cửa hàng đều đã đóng cửa nhưng bạn vẫn còn một gói mì ở nhà, bạn có thể nhanh chóng có một bữa ăn nóng hổi. Đó vẫn là giá trị cốt lõi của mì ăn liền", ông nói.

Giữa nhịp sống bận rộn và áp lực ngày càng lớn, những bữa ăn chỉ mất vài phút để chuẩn bị - từ mì vị masala ở Ấn Độ đến ramen vị churrasco tại Brazil - vẫn đáp ứng nhu cầu của hàng triệu người trên khắp thế giới.

Có lẽ vì vậy, bất chấp những tranh cãi về giá trị dinh dưỡng, mì ăn liền vẫn duy trì sức hút và trở thành một phần quen thuộc trong văn hóa ẩm thực toàn cầu.

"Những thương hiệu tồn tại lâu dài cuối cùng không còn chỉ thuộc về doanh nghiệp, mà trở thành một phần trong ký ức và trải nghiệm của người tiêu dùng", đại diện Nissan nhận định.

Anh Minh (Theo CNN)