Maresca kế thừa Guardiola thế nào về chiến thuật ở Man City

* Siêu Cup Anh: Arsenal - Man City: 21h hôm nay 16/8, trên VnExpress.

Để hiểu Man City của Maresca, trước hết cần nhìn lại di sản của Guardiola. Nhà cầm quân gốc Catalonia không phải là một HLV bảo thủ, khăng khăng bám lấy một hệ thống cố định. Ông trung thành với các nguyên tắc cốt lõi suốt sự nghiệp, nhưng sơ đồ vận hành thì liên tục biến chuyển. Các nguyên tắc đó gồm kiểm soát bóng tối đa có thể, đẩy khối đội hình càng xa khung thành nhà và càng gần khung thành đối phương càng tốt. Chiến thuật mà Guardiola theo đuổi cũng dựa trên nền tảng là bóng đá định hướng vị trí (positional play).

Domenec Torrent, trợ lý lâu năm của Guardiola, từng đưa ra định nghĩa ngắn gọn về trường phái này: "Đó là cách bạn định vị bản thân dựa trên tương quan với các cầu thủ khác trên sân ở giai đoạn có bóng, và phải biết đứng ở đâu để trong trạng thái sẵn sàng gây áp lực lập tức ngay khi bước vào giai đoạn không bóng". Trên cơ sở đó, một HLV theo trường phái "positional play" sẽ triển khai chiến thuật theo vị trí của các cầu thủ nhằm tạo ra ưu thế về quân số hoặc không gian.

Vế sau trong định nghĩa của Torrent nhấn mạnh một nguyên tắc cốt lõi khác của Guardiola, chính là khái niệm "khối phòng ngự dưới bóng" (rest defence). Thuật ngữ này chỉ cách thiết lập của nhóm cầu thủ đứng phía dưới quả bóng, với trọng trách bẻ gãy các đợt phản công của đối thủ nếu các đồng đội để mất bóng trong lúc dồn ép tấn công.

Man City qua những trận đấu đầu tiên dưới thời Maresca cũng thấm nhuần các chỉ dấu này, trước tiên là qua tỷ lệ kiểm soát bóng 64% ở trận giao hữu với Inter Milan ngày 1/8. Khi có bóng, các học trò của HLV người Italy duy trì những vị trí được ấn định rõ ràng trên sân thay vì di chuyển tự do. Giống người tiền nhiệm, Maresca cũng áp dụng thứ bóng đá "đóng khung" vị trí.

Man City duy trì cấu trúc triển khai bóng với nhóm 5 cầu thủ vừa có khả năng làm bóng, vừa đứng ở các vị trí sẵn sàng bẻ gãy các đợt phản công của đối thủ. Ảnh chụp màn hình

Trong các đợt triển khai tấn công, Man City luôn duy trì 4 đến 5 cầu thủ, gồm ba trung vệ và các tiền vệ trụ (hoặc tiền vệ trung tâm) túc trực dưới bóng để đảm bảo cấu trúc "rest defence" an toàn.

Ở giai đoạn kiểm soát bóng này, Maresca bài binh bố trận theo hệ thống 3-2-2-3 như từng vận hành ở Chelsea. Cấu trúc "cứng nhắc" đó đảm bảo luôn có ba hậu vệ ở tuyến triển khai bóng đầu tiên với khả năng tự mình phát triển bóng, đồng thời đủ dàn trải để bao quát chiều ngang sân một khi chuyển trạng thái sang phòng ngự.

Ngay phía trên họ, cặp tiền vệ trung tâm chịu trách nhiệm phát triển bóng lên tuyến tấn công, đồng thời còn là tấm lá chắn cho hàng thủ và sẵn sàng vây ráp đối phương ngay khi mất bóng. Trong cặp này, Maresca cho phép một người dâng cao hỗ trợ tấn công, gần đây nhất là Tijjani Reijnders - cầu thủ được cho là sắp chuyển sang CLB Arab Saudi Al-Qadsiah , trong khi Mateo Kovacic đá thấp nhất như một mỏ neo.

Cấu trúc 3-2-2-3 của Man City khi kiểm soát bóng. Trong trận gặp Các ngôi sao K-League, Rico Lewis từ hậu vệ phải bó vào trung lộ đá như một tiền vệ, giúp Man City chuyển từ hàng thủ 4 người sang sơ đồ tấn công này. Ảnh chụp màn hình

Những tiền đạo cánh luôn quan trọng

Phía trên trục 3-1 hoặc 3-2 này, các tiền đạo cánh được Maresca yêu cầu dâng cao và bám biên để giãn chiều ngang sân đến tối đa và tuyệt đối không được tự ý rời bỏ vị trí. Đây cũng là một sắc thái giống Guardiola trong phần lớn 10 năm ông tại vị ở Etihad, và những tiền đạo cánh có thể coi là những mắt xích quan trọng nhất trong cả hệ thống vận hành.

Sau trận giao hữu với Các ngôi sao K-League ngày 5/8, tiền vệ Nico Gonzalez cũng đã xác nhận: "Tôi nghĩ ý đồ của HLV rất rõ ràng. Chúng tôi cố gắng luân chuyển bóng nhanh nhất đến vị trí các tiền đạo cánh. Bởi tập thể này có những nhân tố chạy cánh rất chất lượng".

Ở mùa cuối thời Guardiola, Man City thường dùng các tiền đạo cánh chơi bó vào nách trung lộ hoặc trung lộ, điều mà ông từng giải thích là để phù hợp với nhân sự hiện có, cụ thể bấy giờ là Rayan Cherki. Nhưng Maresca lại muốn duy trì vị trí sát đường biên dọc cho các tiền đạo cánh, gợi nhớ về Raheem Sterling và Leroy Sane năm 2017.

Một tình huống trong trận giao hữu với Atletico Madrid, Man City triển khai bóng từ tuyến dưới với trục 3-1. Hai tiền đạo cánh là Antoine Semenyo và Savinho dâng cao giãn biên. Ảnh chụp màn hình

Ký giả Marti Perarnau từng nói về cách dùng các tiền đạo cánh ở mùa 2016-2017 của Guardiola thông qua những cuộc chuyện trò với vị HLV 55 tuổi. "Đó là một quá trình gian nan", Guardiola chia sẻ trong quyển sách The Pep Revolution của Perarnau. "Bạn không thể chỉ nói với họ rồi kỳ vọng mọi thứ tự diễn ra. Thách thức đầu tiên của tôi là thuyết phục họ. Tôi nói họ hãy cứ kiên nhẫn đứng ở đó, dạt hẳn ra biên".

"Hãy chờ thời cơ, rồi khoảnh khắc sẽ đến. Khi cơ hội mở ra, hãy suy nghĩ xem mình sẽ phải vượt qua bao nhiêu hậu vệ đối phương? Câu trả lời là chỉ duy nhất một người. Chúng tôi dàn xếp toàn bộ hệ thống này chỉ để các tiền đạo cánh có được thế một-đấu-một, thậm chí đôi khi chẳng có ai cản đường. Ngược lại, nếu mất tập trung mà bó vào trung lộ, một tiền đạo cánh sẽ phải vượt qua bao nhiêu người? Câu trả lời là 4 người!", Guardiola kết luận.

Góc nhìn của Guardiola 10 năm trước diễn tả một cách hoàn hảo logic và dụng ý chiến thuật đằng sau hệ thống mà Maresca cũng đang áp dụng. Một công thức vẫn vẹn nguyên giá trị.

Một tình huống trong trận gặp Atletico Madrid, khi Semenyo nhận bóng để đối đầu một-một ở cánh trái. Ảnh chụp màn hình

Trong giai đoạn tiền mùa giải vừa qua, Antoine Semenyo đã chơi ấn tượng khi được bố trí dạt biên. Anh liên tục nhận bóng trong trạng thái thoải mái về thời gian lẫn không gian để tấn công thẳng vào vị trí hậu vệ biên đối phương. Kịch bản quen thuộc là Semenyo xâm nhập đến sát vùng cấm, từ đó chuyền trả ngược cho tuyến hai hoặc căng ngang cho tiền đạo băng vào dứt điểm cận thành. Đó cũng là miếng đánh kinh điển của Guardiola ở Man City trước đây.

Semenyo dễ dàng loại bỏ hậu vệ biên đối phương và tiếp cận vùng cấm nhanh chóng. Omar Marmoush chủ động di chuyển đón đường trả ngược. Ảnh chụp màn hình

Với các cầu thủ chơi bên dưới những tiền đạo cánh, nhiệm vụ của họ được đơn giản hóa tối đa, là tìm kiếm và tái lập tình huống huống dàn xếp này càng nhiều lần càng tốt.

Dù phụ thuộc nhiều vào mức sát thương ở hai cánh, điều đó không có nghĩa là các nhân tố ở trung lộ bị bỏ qua. Nếu đối thủ cử hai người theo kèm tiền đạo cánh, không gian ở trung lộ tự khắc sẽ mở ra. Bấy giờ, đất diễn cho những cá nhân xoay xở tốt trong không gian chật hẹp như Phil Foden hay Rayan Cherki liền mở ra.

Maresca cũng yêu cầu Josko Gvardiol bó từ vị trí hậu vệ trái vào đá như một tiền vệ tấn công lệch trái khi Man City có bóng, giúp tạo thành một khối tứ giác ở giữa sân. Cả Gvardiol lẫn Nico O'Reilly đều cho thấy khả năng đóng góp ấn tượng vào bàn thắng ở một phần ba cuối sân. Họ xuất phát từ vị trí hậu vệ biên rồi đột ngột chi chuyển tấn công vào vùng cấm. Có thể đây sẽ là một đường nét thường xuyên của Man City mùa mới.

Josko Gvardiol thường xuyên dâng cao từ vị trí hậu vệ trái để chiếm lĩnh không gian tấn công ở trung lộ dưới thời Maresca. Ảnh chụp màn hình

Cấu trúc phòng ngự 4-2-4

Ở giai đoạn không bóng, đây là lúc sự thay đổi lớn nhất của Maresca diễn ra so với thời ông còn dẫn dắt Chelsea. Ở Stamford Bridge, HLV 46 tuổi chủ yếu áp dụng lối đá kèm người một-một khi pressing tầm cao. Nhưng ở loạt trận giao hữu vừa qua, Man City lại dâng cao phòng ngự theo dạng kèm người khu vực, tức cách làm quen thuộc của họ với Guardiola mùa trước.

Cấu trúc phòng ngự ban đầu của Man City trông như 4-2-4, trước khi các cầu thủ chủ động tăng tốc gây áp lực ở thời điểm thích hợp. "Các trận mùa trước cho thấy khi những đội cửa dưới cố chơi sòng phẳng kèm người một-một với các ông lớn, họ phải nhận rất nhiều bàn thua", Maresca nói trong tour du đấu châu Á vừa qua. "Nhưng tôi không chắc xu hướng này sẽ kéo dài. Thường thì đội phòng ngự sẽ tìm ra giải pháp bằng cách kèm người một-một. Nhưng giờ, các đội ưu tiên triển khai bóng từ tuyến dưới đang dần tìm ra bài giải".

Bốn cầu thủ tuyến đầu của Man City khi gây áp lực duy trì cự ly theo dạng phòng ngự khu vực, trước khi Phil Foden kích hoạt pha pressing bằng hành động lao lên (hướng mũi tên) gây áp lực trực diện với thủ môn đối phương. Ảnh chụp màn hình

Việc thay đổi triết lý phòng ngự cho thấy vị tân HLV muốn đảm bảo Man City mùa tới sẵn sàng đối đầu những đối thủ vốn đang dần quen với các phương pháp chống kèm người một-một. Hay nói cách khác, Maresca tin rằng trào lưu bắt người một-một đang dần bị hóa giải, và vì thế, ông cần thích ứng trước "tình trạng mới" ấy.

Những cũng ở giai đoạn tiền mùa giải, khâu phòng ngự này lại bộc lộ những điểm yếu của Man City. Các tiền vệ và hậu vệ biên thường xuyên phải di chuyển quãng đường quá dài, vô tình để lộ ra những khoảng trống trong cấu trúc phòng ngự. Tất nhiên, mọi hệ thống phòng ngự gây áp lực tầm cao đều cần thời gian để trơn tru, khi các cầu thủ thấu hiểu thời điểm pressing cũng như đạt thể trạng tối ưu. Bản thân Guardiola mùa trước cũng liên tục đau đầu ở khâu này mà chưa thể tìm ra công thức thật sự hài lòng.

Suy cho cùng, canh bạc mang tên Maresca ít nhất mang đến một lợi thế là Man City vẫn duy trì sự gần gũi về mặt bản sắc và nguyên tắc lối chơi. Cấu trúc tấn công 3-2-2-3 từng giúp họ giành cú ăn ba lịch sử. Những tiền đạo cánh giản biên tối đa để đối đầu một-một cùng các tình huống trả ngược từng là vũ khí tối thượng ở mùa giải họ chạm mốc 100 điểm. Trong khi, cách sử dụng các hậu vệ biên bó vào trong để tham gia tấn công hay khối phòng ngự 4-2-4 lại là những hình ảnh quen thuộc của mùa 2025-2026.

Hệ thống của Maresca mang đậm dấu ấn cá nhân, nhưng vẫn phảng phất những di sản của Guardiola trong một thập kỷ qua, một điểm tựa để Man City tự tin mở ra một chương mới.

Hoàng Thông tổng hợp