Lý do Iran không lùi bước trước lời đe dọa của ông Trump

Những lần dọa đánh rồi thôi liên tục của ông Trump đã giúp Iran củng cố niềm tin rằng Mỹ mới là bên e ngại đối đầu và đang đánh mất lợi thế.

Khi Tổng thống Mỹ Donald Trump gần đây phát tín hiệu sẽ "giáng đòn mạnh chưa từng thấy" nếu Tehran không chịu chấp nhận thỏa thuận, giới lãnh đạo nước này đã đáp lại rằng Mỹ cứ việc làm theo ý mình.

"Họ sẵn sàng tiếp tục cuộc chiến và không lùi bước", Amir al-Mousawi, cựu nhà ngoại giao Iran, người vừa gặp các trợ lý của trưởng đoàn đàm phán kiêm Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf, nói.

Ông cho biết Mỹ và Iran thời gian qua đã trao đổi thông điệp qua hai bên trung gian là Pakistan và Qatar. Trong đó, ông Trump đã đe dọa tiến hành cuộc tấn công khốc liệt nhắm vào các cơ sở hạ tầng dân sự như nhà máy điện nếu phía Iran từ chối khôi phục đàm phán.

Từ trái sang, Chánh án Iran Gholam-Hossein Mohseni-Eje'i, Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf, Tổng thống Masoud Pezeshkian và cựu tư lệnh IRGC Mohsen Rezaee tại Tehran ngày 3/7. Ảnh: AFP

Theo Al-Mousawi, phía Iran đã thẳng thừng từ chối, trừ khi Washington quay lại thực thi bản ghi nhớ mà hai bên đã ký hồi giữa tháng 6, thỏa thuận từng giúp xung đột lắng xuống trong ba tuần trước khi đổ vỡ.

"Chúng tôi hoàn toàn không e ngại chiến tranh và sẵn sàng cho cuộc đối đầu lớn. Ông Trump đã dọa đánh sập lưới điện của Iran, nên Tehran nói rằng 'nếu ông tấn công, chúng tôi sẽ đánh trả'", Al-Mousawi thuật lại lời đáp trả của phía Iran.

Sasan Karimi, cựu quan chức cấp cao Iran và giáo sư nghiên cứu Iran tại Đại học Tehran, cho hay giới chức nước này nhận thấy một khuôn mẫu trong cách ông Trump sử dụng sức ép để định hình các cuộc đàm phán.

"Ông Trump thường bắt đầu leo thang bằng cách đe dọa Iran, nhằm buộc nước này nhượng bộ thêm. Thế nhưng, Iran không dễ bị khuất phục", Karimi nhận xét.

Tổng thống Trump ngày 2/8 thông báo hủy kế hoạch tập kích Iran ở mức độ chưa từng thấy, do Tehran và các nước Trung Đông đề nghị có thêm thời gian đạt được "thỏa thuận hoàn chỉnh".

Tuy nhiên, không có dấu hiệu thực tế nào cho thấy hai bên sắp quay lại bàn đàm phán. Iran ngày 3/8 tuyên bố không có cuộc đàm phán nào đang diễn ra với Mỹ.

Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu tại Nhà Trắng ngày 3/8. Ảnh: AFP

Bộ Ngoại giao Iran cho biết nước này chỉ đang tiếp tục các cuộc thảo luận với Oman về cách quản lý eo biển Hormuz, tâm điểm của tình trạng bế tắc giữa Washington và Tehran.

H.A. Hellyer, thành viên nghiên cứu cao cấp tại Viện Nghiên cứu Quốc phòng và An ninh Hoàng gia Anh (RUSI) ở London, cho hay trọng tâm của xung đột xoay quanh câu hỏi ai sẽ nắm quyền kiểm soát eo biển Hormuz.

"Iran kiên quyết không từ bỏ quyền kiểm soát và sẵn sàng tiến hành các cuộc tấn công để bảo vệ điều đó", ông nhận xét.

Các quan chức và nhà phân tích vùng Vịnh cho biết Iran tin rằng họ có thể trụ vững lâu hơn Washington bằng cách biến các tuyến hàng hải qua Hormuz và cơ sở hạ tầng năng lượng ở Trung Đông thành những điểm gây áp lực nhằm không ngừng đẩy chi phí đối đầu lên cao.

Qua đó, Tehran hy vọng sẽ thuyết phục được Mỹ cùng các đồng minh rằng nỗ lực kiềm chế khủng hoảng sẽ tốn kém hơn nhiều so với việc chấp nhận yêu cầu của Iran liên quan đến eo biển Hormuz.

"Lợi thế lớn của họ là có khả năng gây tổn hại cho các quốc gia trong khu vực và nền kinh tế toàn cầu," chuyên gia Michael Knights từ Viện Washington nhận định.

Tehran thời gian qua cho thấy họ vẫn có đủ năng lực quân sự để gây tổn thất cho Mỹ và các đồng minh. Điều này được thể hiện qua đòn tập kích vào căn cứ quân sự của Mỹ tại Jordan tháng trước, khiến ba lính Mỹ thiệt mạng.

"Cuộc tấn công tại Jordan chính là yếu tố làm thay đổi hoàn toàn cục diện, cho thấy Iran vẫn còn kho tên lửa dồi dào và năng lực tình báo vượt xa dự đoán", Ali Vaez, Giám đốc Chương trình Iran tại Tổ chức Khủng hoảng Quốc tế (ICG), đánh giá.

"Chiến lược của Iran đều nhằm khiến Mỹ phải hiểu rằng: nếu tiếp tục leo thang, phạm vi và quy mô phản ứng của Tehran sẽ gây tàn phá khủng khiếp hơn nhiều đối với toàn khu vực lẫn nền kinh tế toàn cầu", Vaez nói.

Trong khi đó, một số quan chức Mỹ thừa nhận kho dự trữ đạn phòng không như tên lửa Patriot đang dần cạn kiệt và phải mất nhiều năm để khôi phục số lượng.

"Các lựa chọn quân sự của Mỹ hiện không thực sự khả quan và vấn đề không đơn thuần chỉ nằm ở các báo cáo về việc thiếu hụt đạn dược", Farzan Sabet, chuyên gia phân tích về Iran tại Viện Sau đại học Geneva ở Thụy Sĩ, nhìn nhận.

Vị trí Iran và eo biển Hormuz. Đồ họa: Guardian

Sabet thêm rằng ngay cả khi leo thang chiến sự vào thời điểm này, ông Trump khó có thể lay chuyển tính toán chiến lược của Iran, bên đã nhiều lần tuyên bố sẽ "đánh đến cùng" bất chấp các khó khăn kinh tế trong nước do chiến sự.

"Cũng thật khó hình dung những phương án đó có thể khiến Iran suy giảm năng lực tên lửa và máy bay không người lái tới mức không còn khả năng phong tỏa eo biển Hormuz hay đe dọa cơ sở hạ tầng năng lượng trọng yếu tại vùng Vịnh", ông nhận định.

Ebrahim Rezaei, người phát ngôn ủy ban an ninh quốc gia và chính sách đối ngoại của quốc hội Iran, đã nhắc lại lời đe dọa hồi tháng 4 của ông Trump rằng sẽ ném bom để khiến Iran "trở về thời kỳ đồ đá".

"Nếu một cuộc tấn công như vậy nhằm vào Iran xảy ra, chúng tôi sẽ đưa toàn bộ vùng Vịnh và cơ sở hạ tầng của họ quay về thời kỳ đồ đá", Rezaei nói.

Thanh Tâm (Theo NY Times, WSJ, AFP)