Làm thế nào biết dị ứng mỹ phẩm?

Tôi dùng nhiều sản phẩm chăm sóc da, gần đây da đỏ, ngứa, bong tróc nhưng không rõ do loại nào. Tôi có cần làm test dị ứng mỹ phẩm để xác định nguyên nhân không? (Ngọc Vy, 25 tuổi, TP HCM)

Trả lời:

Với tình trạng bạn mô tả, rất có thể da đang bị phản ứng sau khi sử dụng nhiều sản phẩm chăm sóc da cùng lúc. Tuy nhiên, phản ứng này chưa chắc là dị ứng mỹ phẩm, bởi nhiều trường hợp chỉ là kích ứng do hoạt chất mạnh hoặc do hàng rào bảo vệ da bị tổn thương. Phân biệt đúng nguyên nhân giúp lựa chọn cách điều trị phù hợp hơn.

Phản ứng sau khi dùng mỹ phẩm thường được chia thành hai nhóm chính là kích ứng và dị ứng tiếp xúc. Kích ứng da thường xuất hiện sớm, có thể chỉ sau vài phút đến vài giờ với biểu hiện châm chích, nóng rát, khô căng. Nguyên nhân thường liên quan đến nồng độ hoạt chất cao hoặc hàng rào bảo vệ da bị suy yếu.

Trong khi đó, dị ứng tiếp xúc là phản ứng miễn dịch của cơ thể với một thành phần trong mỹ phẩm, thường xuất hiện muộn sau 24-72 giờ kể từ khi tiếp xúc. Da có thể đỏ, ngứa, nổi sẩn viêm, bong tróc và đôi khi lan ra ngoài vùng bôi sản phẩm. Nhiều người nghĩ từng dùng mỹ phẩm trước đó không sao sẽ an toàn, nhưng thực tế dị ứng có thể xuất hiện sau một thời gian sử dụng lặp lại.

Trong trường hợp sử dụng nhiều sản phẩm cùng lúc, việc xác định chính xác thủ phạm trở nên khó khăn do mỗi sản phẩm có thể chứa hàng chục thành phần khác nhau. Ngoài ra, một số hoạt chất như acid, retinoid hoặc hương liệu có thể làm tăng kích ứng và suy yếu hàng rào bảo vệ da, khiến các sản phẩm vốn dung nạp tốt trước đó cũng trở nên khó chịu hơn.

Bác sĩ Tân tư vấn cho người bệnh. Ảnh minh họa: Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh

Bạn nên đến khám chuyên khoa Da liễu - Thẩm mỹ Da hoặc Miễn dịch Lâm sàng để bác sĩ khám, đánh giá tình trạng cụ thể. Không phải trường hợp nào cũng cần test dị ứng. Với các phản ứng nhẹ, xuất hiện sớm sau khi dùng sản phẩm mới, bác sĩ thường ưu tiên hướng dẫn ngưng các sản phẩm nghi ngờ, tối giản các bước chăm sóc da và theo dõi đáp ứng.

Trong trường hợp nghi ngờ viêm da tiếp xúc dị ứng, đặc biệt khi tình trạng kéo dài, tái phát nhiều lần hoặc khó xác định nguyên nhân, bác sĩ có thể cân nhắc thực hiện test áp bì. Phương pháp này giúp phát hiện phản ứng dị ứng muộn bằng cách dán các dị nguyên phổ biến lên da và theo dõi phản ứng sau 48-72 giờ.

Test áp bì được thực hiện với bộ dị nguyên chuẩn hóa, bao gồm các nhóm chất thường gặp trong mỹ phẩm như chất bảo quản, hương liệu, chất tạo mùi, cùng với kim loại, cao su hoặc một số hóa chất trong sinh hoạt hằng ngày. Kết quả test không chỉ giúp định hướng sản phẩm nghi ngờ mà quan trọng hơn là xác định nhóm chất có khả năng gây dị ứng, từ đó hỗ trợ người bệnh chủ động tránh tiếp xúc lâu dài.

Tuy nhiên, test áp bì không phải lúc nào cũng xác định chính xác sản phẩm gây vấn đề. Một số thành phần trong mỹ phẩm có thể không nằm trong bộ dị nguyên chuẩn, hoặc phản ứng trên da thực tế là kích ứng chứ không phải dị ứng. Vì vậy, kết quả test cần được bác sĩ kết hợp với triệu chứng lâm sàng và tiền sử sử dụng sản phẩm để diễn giải phù hợp.

Người có cơ địa da nhạy cảm, viêm da cơ địa hoặc thường xuyên sử dụng các sản phẩm điều trị da chứa hoạt chất mạnh nên chăm sóc da theo hướng đơn giản và có kiểm soát. Khi bắt đầu sản phẩm mới, nhóm người này nên thử trên một vùng da nhỏ trong vài ngày trước khi sử dụng toàn mặt, đồng thời tránh kết hợp nhiều hoạt chất mạnh cùng lúc.

TS.BS Nguyễn Phúc Tân
Khoa Miễn dịch Lâm sàng
Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM