Làm sao để học giả Việt Nam tham gia vào đối thoại toàn cầu?

18 minutes ago 5

Quảng Cáo
0943778078

Dùng lý thuyết phương Tây để bàn câu chuyện bản địa là điều thường thấy trong giới học thuật các nước Nam bán cầu, đặt ra nhiều thách thức với học giả muốn vươn tầm đối thoại toàn cầu.

Từ ngày 21-23.8, Nhóm Nghiên cứu Nam bán cầu (GSS) phối hợp với Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn (ĐH Quốc gia TP.HCM) tổ chức Hội thảo quốc tế về nghiên cứu Nam bán cầu lần thứ 3, thu hút hơn 200 học giả trong và ngoài nước tham dự.

"Nam bán cầu" là khái niệm dùng để chỉ các khu vực nằm ngoài châu Âu và Bắc Mỹ, phần lớn là những nơi có thu nhập thấp và thường bị gạt ra bên lề về chính trị hoặc văn hóa. Do đó, hội thảo có mục tiêu thay đổi quan niệm coi Nam bán cầu là vùng ngoại vi của giới học thuật, giúp tiếng nói của học giả khu vực này được lắng nghe và tôn trọng trong cuộc đối thoại toàn cầu.

Vai trò của yếu tố bản địa

PGS-TS Lê Nguyễn Hoàng Giang, giảng viên chương trình cao học về giáo dục, khoa Giáo dục và công tác xã hội ĐH Thompson Rivers (Canada), nói với Thanh Niên bên lề hội thảo rằng để tiếng nói thực sự có sức nặng, học giả Việt Nam và rộng hơn là khối Nam bán cầu phải có những đóng góp mang tính cốt lõi, nguyên bản chứ không chỉ rập khuôn áp dụng các di sản nghiên cứu từ phương Tây.

"Chúng ta cần dũng cảm chất vấn các khái niệm, khung lý thuyết... sẵn có khi soi chiếu vào bối cảnh bản địa, trong đó có Việt Nam. Liệu có phải thay đổi, điều chỉnh gì để phù hợp với góc nhìn của phương Đông ngày nay hay không? Đó mới là điểm mới mà không chỉ đồng nghiệp Nam bán cầu mà cả học giả phương Tây cũng muốn lắng nghe", cô Giang nói.

Một hạn chế phổ biến trong nhiều nghiên cứu về khoa học xã hội và nhân văn tại Việt Nam, theo PGS Giang, là các thầy cô tuy áp dụng lý thuyết phương Tây nhưng lại không đề cập tới những giá trị đặc trưng của Việt Nam liên quan tới đề tài. Đây là điểm đáng lo, khi sản lượng công bố của học giả Việt ngày càng tăng trưởng trong những năm qua. Chúng ta cần nhìn sâu hơn vào văn hóa và bối cảnh Việt Nam", cô Giang nhấn mạnh.

GS Sarah Pink, Giám đốc FUTURES Hub và Phòng thí nghiệm nghiên cứu công nghệ mới nổi của ĐH Monash (Úc), cho Thanh Niên hay các công trình của cô có sự ảnh hưởng của nhiều trường phái, trong đó có cả triết học phương Đông hay tư tưởng Mỹ Latinh - đều là những khu vực thuộc Nam bán cầu.

"Theo tôi, điểm hữu ích nhất của bất kỳ công trình nghiên cứu nào thường nằm ở khía cạnh phương pháp luận và tư duy khái niệm. Những gì tôi trải nghiệm và viết ra có thể giúp các bạn tư duy, khơi nguồn cảm hứng để phát triển những ý tưởng lẫn phương pháp riêng. Suy nghĩ đó có thể tương đồng hoặc trái ngược quan điểm của tôi, hay đi theo hướng hoàn toàn khác biệt", cô Pink chia sẻ.

Là học giả hàng đầu thế giới trong lĩnh vực nhân học thiết kế, GS Pink nhận định khối Nam bán cầu cần chung tay phát triển không gian học thuật dựa trên chính những trải nghiệm, ý tưởng lẫn khung lý thuyết xuất phát từ khu vực này. Học giả cũng phải tìm "mối nối" trong tư duy giữa các khu vực thuộc Nam bán cầu, và giữa Nam bán cầu với các khu vực khác trên thế giới.

"Quan trọng là chúng ta cần suy ngẫm về các mối liên kết thay vì áp đặt hệ thống phân cấp. Hãy cố gắng tôn trọng và tìm xem ý tưởng của nhà nghiên cứu bắt nguồn từ đâu, cả trong câu chuyện phản tư lẫn ở những địa điểm, không gian sản sinh các ý tưởng ấy. Sau đó, đưa những ý tưởng trên vào cuộc đối thoại toàn cầu", GS Pink nhấn mạnh.

Câu chuyện từ các học giả trẻ

Hội thảo năm nay thu hút nhiều đề tài đậm yếu tố bản địa từ các quốc gia, vùng lãnh thổ ở Đông Nam Á, châu Á và nhiều khu vực khác với hơn 180 bài trình bày. Không chỉ thể hiện bằng hình thức truyền thống, nhiều bài trình bày còn kết hợp yếu tố kịch nghệ, đơn cử như nghiên cứu về căn tính giáo sinh tiếng Anh thuộc cộng đồng LGBTQ+ của nhóm sinh viên năm 4 ngành sư phạm tiếng Anh, Trường ĐH Sài Gòn (TP.HCM).

Tham gia dự án nghiên cứu gồm các sinh viên Lê Hoàng Hiệp, Nguyễn Nhân Hiền, Nguyễn Tiến Đạt, Nguyễn Duy An, Lê Thanh Hoàng An dưới sự hướng dẫn của thạc sĩ, nghiên cứu sinh tiến sĩ Nguyễn Thị Hà, giảng viên khoa Ngoại ngữ của Trường ĐH Sài Gòn. Không chỉ phát biểu trình bày, nhóm còn tổ chức diễn kịch và ca hát để bày tỏ trọn vẹn tinh thần kết quả nghiên cứu.

Chia sẻ với Thanh Niên, nhóm nghiên cứu cho biết công trình được thực hiện dựa trên câu chuyện bản dạng giới của 2 giáo sinh vừa trải qua kỳ kiến tập, áp dụng thuyết hệ thống sinh thái (ecological systems theory). Điều nổi bật là dù được ủng hộ, công nhận và thấy "cuộc đời như màu hồng" trong môi trường ĐH sau khi bị tổn thương từ gia đình nhưng các giáo sinh LGBTQ+ lại dè dặt che giấu con người thật khi bước vào nơi làm việc thực tế.

Từ thực tế này, nhóm đúc kết rằng môi trường công lập hiện nay dù không có quy định cấm giáo viên là người thuộc cộng đồng LGBTQ+, nhưng cũng "không có quy định bảo vệ giáo viên khi họ là chính mình". Vì thế, nhóm cho rằng đây là khoảng trống pháp lý cần được lấp đầy để giáo viên nhóm này nhẹ gánh áp lực, từ đó có thể cống hiến hết mình cho hoạt động giáo dục - nhất là với các thầy cô trẻ.

Cũng theo nhóm nghiên cứu, thầy cô LGBTQ+ còn có thể trở thành biểu tượng đại diện, giúp các học sinh cùng thuộc cộng đồng này cảm thấy tự tin và được thấu cảm. Đây còn là cơ hội để các em còn lại học cách chấp nhận và tôn trọng những quan điểm khác với bản thân mình.