Làm gì để Việt Nam có 14 triệu mái nhà lắp điện mặt trời?

Đó là những thông tin rất "nóng" được các cơ quan chức năng và chuyên gia nêu ra tại talkshow "Gỡ vướng để điện mặt trời phát triển" do báo Tuổi Trẻ phối hợp với Tổng Công ty Điện lực TP.HCM (EVNHCMC) tổ chức ngày 14-5.

14 triệu mái nhà điện mặt trời đến năm 2030

Theo TS Nguyễn Phúc Khải, Trường đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia TP.HCM), lắp điện mặt trời áp mái đang cho thấy rất rõ lợi ích, trước hết là giảm tiền điện hàng tháng. Với những hộ có lượng điện thu được từ hệ thống điện mặt trời vượt quá nhu cầu sử dụng, khi bán lại cho hệ thống điện lưới thì còn có thêm thu nhập.

Theo ông, chỉ thị số 10 của Thủ tướng mới đây càng khuyến khích người dân lắp đặt điện mặt trời. Dù giá thành đầu tư hệ thống điện mặt trời hiện nay rất phù hợp, tuy nhiên so với tiềm năng thì vẫn còn quá ít.

Còn ông Trần Quốc Tâm, Phó chủ tịch Hiệp hội Năng lượng tái tạo TP.HCM cũng nhận định chúng ta đang lãng phí năng lượng mặt trời. Mục tiêu đặt ra hàng năm có 2,8 triệu mái nhà lắp điện mặt trời là cơ hội, nhưng đầy thách thức.

Tuy nhiên tiền để người dân đầu tư bộ lưu trữ điện đang vướng. Từ đó ông Tâm đề xuất cần có chính sách hỗ trợ để người dân đầu tư bộ lưu trữ điện mặt trời. Khi đó phát triển điện mặt trời tự sản, tự tiêu mới đúng mục tiêu nêu tại Chỉ thị số 10.

"Với 14 triệu mái nhà điện mặt trời đến năm 2030 sẽ là 14 nhà máy điện ảo cực kỳ thông minh. Để làm được điều đó, cần phải có cơ chế đặc biệt, tài chính đặc biệt, truyền thông đặc biệt cho điện mặt trời mái nhà thì mới hoàn thành được mục tiêu Chỉ thị số 10 của Thủ tướng đặt ra".

Mới có 2.400 nhà lắp điện mặt trời áp mái

Cùng đó, ông Hoàng Đình Lân, đại diện Tổng Công ty Điện lực Miền Nam, cho rằng rào cản pháp lý lớn nhất là đồng bộ quy trình kỹ thuật liên ngành nêu tại Nghị định 58 quy định về xây dựng, phòng cháy chữa cháy. Hiện nay Nghị định 58 đang được Chính phủ xem xét sửa đổi, bổ sung. Khi đó sẽ tháo gỡ hết rào cản để điện mặt trời phát triển theo chủ trương của Chính phủ.

Theo Phó Tổng giám đốc Tổng Công ty Điện lực TP.HCM Bùi Trung Kiên, tại TP.HCM ước tính có khoảng 3 triệu căn nhà. Mỗi năm phát triển 10%, tức là phát triển khoảng 300.000 căn nhà có điện mặt trời, con số rất lớn.

"Từ đầu năm 2026 đến nay chỉ mới có hơn 2.400 khách hàng đầu tư điện mặt trời mái nhà, nên dư địa còn rất lớn. Để đạt mục tiêu này, cần có sự tham gia quyết liệt của các địa phương và sự hỗ trợ tài chính cho người dân", ông Kiên nói.

Bà Đào Hồng Len, ngụ phường Gia Định, TP.HCM băn khoăn việc hộ dân khi lắp điện mặt trời phải thông báo cho ngành điện, nếu không sẽ bị phạt nặng. Trước băn khoăn này, ông Kiên cho hay chủ nhà tự chủ động lựa chọn doanh nghiệp, thiết bị và chỉ làm thủ tục thông báo theo quy định.

Còn về thủ tục hành chính thì ngành điện phối hợp với Sở Công Thương TP.HCM hỗ trợ tối đa, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho người dân.

Ông Nguyễn Xuân Quy, Phó chủ tịch Hiệp hội Năng lượng sạch Việt Nam, cho rằng điện mặt trời có vai trò đặc biệt quan trọng trong chiến lược an ninh năng lượng quốc gia.

Các nguồn phát điện truyền thống như thủy điện, điện than, điện khí… khó phát triển thêm. Trong khi đó, điện mặt trời mái nhà phát triển rất nhanh, dễ dàng, không tốn đất, không đầu tư thêm hạ tầng; đặc biệt là huy động sức dân nhanh nhất.

"Chỉ thị số 10/CT-TTg cho thấy cánh cửa đã mở toang, nhưng còn nhiều "gờ giảm tốc" phải tiếp tục gỡ bỏ, chẳng hạn như phải có cơ chế hỗ trợ để người dân đầu tư hệ thống lưu trữ điện (BESS). Đây là yếu tố quan trọng nhất để điện mặt trời phát huy tối đa hiệu quả", ông Quy nói.

Ngoài việc đồng tình quan điểm hỗ trợ người dân đầu tư bộ lưu trữ điện, ông kiến nghị Chính phủ tăng hạn mức mua điện dư và tăng giá mua điện dư. Khi đó sẽ có lợi ích kép: người dân có thêm thu nhập, ngành điện không cần phải đầu tư thêm nhà máy phát điện vì đã có hàng chục triệu "nhà máy điện mặt trời mini" của hộ dân và doanh nghiệp.

Xóa rào cản về tài chính và công nghệ

Ông Kim Dong Hyeong, giám đốc Tài chính Shinhan Finance, cho biết trong quá trình tìm kiếm những định hướng phát triển mới, ngân hàng nhận ra tiềm năng rất rõ nét của thị trường điện mặt trời mái nhà tại Việt Nam.

Không chỉ là một lĩnh vực giàu cơ hội, điện mặt trời còn mang ý nghĩa lớn hơn đó là một bước đi cụ thể trong hành trình chuyển dịch sang năng lượng xanh, đồng thời giúp các hộ gia đình giảm đáng kể chi phí điện mỗi tháng.

Trên thực tế, không ít gia đình vẫn còn e ngại vì chi phí lắp đặt ban đầu khá cao, khiến việc tiếp cận giải pháp này trở nên khó khăn hơn. Từ tháng 6-2025, Shinhan Finance đã phát triển sản phẩm tài chính dành riêng cho điện mặt trời, với mong muốn góp phần gỡ bỏ rào cản về chi phí ban đầu.

Hiện nay, Shinhan Finance đang hỗ trợ các hộ gia đình lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà thông qua các gói trả góp linh hoạt, với thời hạn lên đến 48 tháng và lãi suất chỉ từ 0.59%/tháng.

Thay vì phải chi trả một khoản lớn ngay từ đầu, khách hàng có thể phân bổ chi phí thành các khoản thanh toán hàng tháng phù hợp hơn với thu nhập của gia đình. Mạng lưới và hệ sinh thái đối tác của Shinhan Finance hiện đã có mặt ở 34 tỉnh, thành; sẵn sàng đồng hành cùng người dân lắp đặt điện mặt trời.

Theo ông Lê Quang Vinh, đại diện Sigenergy Technology tại Việt Nam, hiện nay các vướng mắc pháp lý không lớn. Vấn đề cần quan tâm là giải pháp để thực hiện được mục tiêu 14 triệu mái nhà ở Việt Nam có điện mặt trời đến năm 2030 mà Chính phủ đặt ra?

Bà Đinh Ngọc Vân Phương, giám đốc Kinh doanh Solar Power Việt Nam, cũng thông tin hiện nay đã có nhiều tổ chức tài chính, ngân hàng nhập cuộc cho người dân vay vốn đầu tư điện mặt trời.

Trong khi chờ các cơ chế tài chính hỗ trợ của Nhà nước, mô hình "doanh nghiệp cung cấp thiết bị - doanh nghiệp lắp đặt - tổ chức tài chính" sẽ giúp người dân dễ dàng đầu tư hệ thống điện mặt trời với mức đầu tư rất thấp, thậm chí là 0 đồng.