11 hours ago
2
“Kỳ tích” giữa miền đất khắc nghiệt
Dự án Ngàn Trươi - Cẩm Trang do Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) làm chủ đầu tư, là một trong những công trình thủy lợi có quy mô lớn, tính chất đa mục tiêu tại khu vực miền Trung. Với tổng mức đầu tư hơn 6.000 tỷ đồng, công trình được ví như một “kỳ tích” giữa vùng đất thường xuyên chịu nhiều tác động khắc nghiệt của thiên nhiên.
Với trữ lượng hồ chứa có dung tích khoảng 775 triệu m³, không chỉ đảm bảo nguồn nước tưới cho hơn 32.000 ha đất sản xuất nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản, mà còn phục vụ cấp nước sinh hoạt, sản xuất công nghiệp, kết hợp phát điện và điều tiết dòng chảy. Những con số ấy không chỉ thể hiện quy mô, mà còn cho thấy tầm vóc và ý nghĩa lâu dài của dự án đối với sự phát triển bền vững của địa phương.
Hồ chứa nước Ngàn Trươi nhìn từ trên cao.
Ở giai đoạn 1 của Dự án Ngàn Trươi - Cẩm Trang, các hạng mục quan trọng như công trình đầu mối, đập dâng Vũ Quang và kênh chính Ngàn Trươi được triển khai xây dựng, hình thành nên “trái tim điều tiết” của toàn bộ hệ thống. Công trình Dự án Ngàn Trươi - Cẩm Trang được đánh giá là một “kỳ tích” khi lấy sức người hợp sức thiên nhiên cho ra đời một siêu công trình thủy lợi trọng điểm của miền Trung.
Trước đây, các xã dọc dòng Ngàn Trươi như Thị trấn Vũ Quang, Hương Điền, Hương Quang (nay là xã Vũ Quang) hay vùng hạ lưu gồm Đức Bồng, Đức Liên, Đức Lĩnh, Đức Giang, Ân Phú (nay là xã Thượng Đức, Mai Hoa) thường xuyên đối mặt với ngập lụt. Chỉ cần mây đen xuất hiện phía thượng nguồn, người dân đã phải lo lũ ập về sau vài giờ. Cuộc sống luôn trong thế bị động, nhiều gia đình dựng chòi cao để tránh lũ, sản xuất bấp bênh.
Khởi công năm 2009, Dự án Ngàn Trươi - Cẩm Trang được kỳ vọng sẽ kiểm soát lũ, điều tiết nguồn nước và tạo nền tảng phát triển bền vững cho khu vực. Đây không chỉ là công trình thủy lợi đơn thuần, mà là giải pháp tổng thể nhằm giảm thiểu thiên tai, bảo đảm nước tưới cho sản xuất và ổn định đời sống dân sinh. Để thực hiện mục tiêu đó, hơn 600 hộ dân, 20 nhà thờ và nơi thờ tự, 3.000 ngôi mộ của 2 xã Hương Quang và Hương Điền (cũ) đã phải di dời, nhường đất cho lòng hồ. Sự đồng thuận, hy sinh của người dân cùng với nỗ lực của các bộ, ngành, địa phương và các lực lượng thi công đã tạo nên một hệ thống thủy lợi quy mô lớn, mang ý nghĩa chiến lược.
Công trình được ví như một “kỳ tích” giữa vùng đất thường xuyên chịu nhiều tác động khắc nghiệt của thiên nhiên
Đến nay, khi đưa vào vận hành, công trình không chỉ phát huy vai trò cắt lũ, điều tiết nước mà còn tạo điều kiện phát triển hạ tầng, giao thông và sản xuất. Từ một vùng thường xuyên bị chia cắt, khu vực này đang dần thay đổi, mở ra cơ hội phát triển kinh tế, xã hội theo hướng ổn định và bền vững.
“Trước đây, cứ đến mùa mưa lũ, nhiều nơi ngập trắng đồng, nước tràn vào nhà, người dân phải chạy lũ trong lo lắng, thiệt hại lớn về tài sản. Từ khi hồ Ngàn Trươi đi vào tích nước và vận hành, dòng chảy được điều tiết khoa học hơn, góp phần cắt lũ, giảm áp lực cho các tuyến sông hạ du, nên bà con không còn nỗi lo ‘lũ chồng lũ’ như trước. Đặc biệt, nhiều khu vực từng khô hạn, chỉ sản xuất một vụ lúa, nay đã có nước tưới ổn định, có thể tăng thêm vụ, nâng cao hiệu quả sản xuất”, bà Phan Hồng Yến, Chủ tịch UBND xã Vũ Quang chia sẻ.
Không chỉ góp phần phòng chống thiên tai, công trình còn mở ra cơ hội mới cho sản xuất nông nghiệp. Nguồn nước ổn định giúp người dân chủ động lịch thời vụ, giảm phụ thuộc vào thời tiết, nâng cao năng suất và chất lượng cây trồng. Những vùng đất từng khô hạn, chỉ canh tác một vụ lúa mỗi năm, nay đã có thể tăng thêm vụ, mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt.
Bà Phan Thị Hồng Yến, Chủ tịch UBND xã Vũ Quang cho biết, dự án Ngàn Trươi Cẩm Trang là công trình đa mục tiêu, mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho địa phương. Trước hết, hồ Ngàn Trươi góp phần tích nước, giảm thiểu lũ hiệu quả cho khu vực hạ du, hạn chế tình trạng ngập úng kéo dài như trước đây. Nhờ điều tiết dòng chảy hợp lý, hiện nay tình trạng ngập lụt đã giảm rõ rệt, không còn xảy ra trên diện rộng.
Bên cạnh đó, các mô hình thí điểm nuôi cá trong những năm qua cho thấy hiệu quả tích cực, cá sinh trưởng tốt, mở ra hướng đi tiềm năng nếu được khai thác hợp lý, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân.
Ngoài ra, dự án hồ Ngàn Trươi còn có vai trò tạo vùng sinh thái, điều hòa khí hậu, hình thành tiểu khí hậu đặc trưng cho khu vực. Đồng thời, công trình cũng tạo điều kiện, có nhiều tiềm năng trong phát triển du lịch góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương.
Hoàn thiện “mạch dẫn” cho dự án
Tiếp nối những hiệu quả của dự án trong giai đoạn 1, Dự án Ngàn Trươi - Cẩm Trang bước vào giai đoạn 2 với mục tiêu hoàn thiện hệ thống kênh dẫn. Đây được đánh giá là yếu tố đóng vai trò then chốt để đưa nguồn nước từ hồ chứa dẫn đến từng cánh đồng, thửa ruộng. Dù gặp không ít khó khăn, đặc biệt trong công tác giải phóng mặt bằng, các hạng mục quan trọng như kênh Linh Cảm và kênh Cầu Động cũng đã được hoàn thành vào năm 2025 nhằm đánh dấu bước tiến quan trọng trong nâng cao hiệu quả khai thác toàn hệ thống.
Trong đó, kênh chính Linh Cảm được xem là “xương sống” của mạng lưới dẫn nước. Từ hồ Ngàn Trươi, nước được điều tiết qua đập dâng Vũ Quang, chảy về kênh chính Ngàn Trươi, rồi tiếp tục phân phối qua kênh Linh Cảm để nhằm phục vụ tưới tiêu cho trên 26.000 ha diện tích vùng hạ du. Nhờ hệ thống này, dòng nước không còn bị “ngắt quãng”, mà được dẫn dắt một cách liên hoàn, hiệu quả.
Dự án Ngàn Trươi - Cẩm Trang bước vào giai đoạn 2 với mục tiêu hoàn thiện hệ thống kênh dẫn về tới đồng ruộng.
Tại xã Mai Hoa (Hà Tĩnh), khi kênh Cầu Động hoàn thành và đưa vào sử dụng, niềm vui hiện rõ trên từng gương mặt người dân. Những thửa ruộng trũng, trước đây gần như bị bỏ hoang hoặc chỉ canh tác cầm chừng, nay như được “đánh thức” nhờ nguồn nước ổn định. Từ chỗ chỉ sản xuất một vụ lúa mỗi năm, người dân đã có thể canh tác hai vụ (Đông và Hè Thu), mở ra cơ hội tăng thu nhập, cải thiện đời sống. Trên những cánh đồng lúa xanh mướt, hình ảnh quen thuộc của một vùng quê trù phú đang dần hiện hữu rõ nét hơn bao giờ hết.
Bà Nguyễn Thị Thuỷ (60 tuổi, trú xã Mai Hoa) chia sẻ, kể từ khi hệ thống kênh hoàn thiện, nước đã về tận ruộng, việc sản xuất trở nên thuận lợi hơn rất nhiều. Không còn cảnh trông chờ “nước trời”, mỗi mùa vụ giờ đây đã có thể chủ động tính toán, sắp xếp hợp lý.
Chính quyền địa phương cũng cho biết, quá trình triển khai dự án, đặc biệt là công tác giải phóng mặt bằng, đã được thực hiện quyết liệt với sự đồng thuận cao của người dân. Đến nay, khi công trình hoàn thành và phát huy hiệu quả, những nỗ lực ấy càng được khẳng định là đúng hướng. Không chỉ phục vụ sản xuất, công trình còn góp phần giảm thiểu rủi ro do thiên tai gây ra. Những khu vực từng được xem là “rốn lũ” của Hà Tĩnh nay đã từng bước được kiểm soát, mang lại sự an tâm cho người dân mỗi mùa mưa bão.
Dự án Ngàn Trươi – Cẩm Trang giai đoạn 2 được phê duyệt từ năm 2017 và điều chỉnh vào năm 2022, với tổng mức đầu tư hơn 1.354 tỷ đồng. Các hạng mục bao gồm nâng cấp kênh Linh Cảm dài hơn 34 km; xây dựng mới kênh Cầu Động dài 10 km cùng 8 tuyến kênh nhánh dài gần 13 km. Đây chính là “mạch dẫn” giúp dòng nước từ hồ chứa thực sự đi vào cuộc sống, phát huy tối đa giá trị của công trình.
Theo lãnh đạo Ban Quản lý dự án ĐTXD công trình Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Hà Tĩnh (chủ đầu tư giai đoạn 2), việc hoàn thành các tuyến kênh không chỉ nâng cao năng lực dẫn nước mà còn đảm bảo hệ thống vận hành an toàn, bền vững trong dài hạn. Đại diện Ban Quản lý dự án ĐTXD công trình Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh cũng cho biết, trong quá trình triển khai, Ban đã chủ động phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương để tháo gỡ các vướng mắc về giải phóng mặt bằng, đồng thời áp dụng nhiều giải pháp kỹ thuật nhằm tối ưu hóa hiệu quả dẫn nước, hạn chế thất thoát và thích ứng với điều kiện địa hình phức tạp của khu vực.
Kênh Cầu Động lấy nước từ kênh chính Ngàn Trươi, dẫn qua các cánh đồng.
Bên cạnh đó, công tác quản lý, vận hành hệ thống cũng được chú trọng theo hướng hiện đại, từng bước ứng dụng công nghệ trong điều tiết và phân phối nguồn nước. Việc hoàn thiện đồng bộ các tuyến kênh không chỉ giúp phát huy tối đa công suất của hồ Ngàn Trươi mà còn tạo nền tảng để phát triển các mô hình sản xuất nông nghiệp quy mô lớn, ứng dụng công nghệ cao, nâng cao giá trị gia tăng trên một đơn vị diện tích.
Trong thời gian tới, Ban Quản lý dự án ĐTXD công trình Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh sẽ tiếp tục rà soát, hoàn thiện các hạng mục còn lại, đồng thời tăng cường công tác duy tu, bảo dưỡng nhằm đảm bảo hệ thống vận hành ổn định, phục vụ hiệu quả cho sản xuất và đời sống dân sinh.
Kỳ 2: Hoàn thiện “xương sống” siêu công trình thủy lợi
