Kinh tế tầm thấp - cuộc đua công nghệ mới trên bầu trời

Thiết bị bay không người lái phát triển mạnh tại Việt Nam hứa hẹn đóng góp vào kinh tế tầm thấp, kỳ vọng đạt quy mô lớn vào 2050.

Trong cuộc đua công nghệ toàn cầu, không gian dưới 1.000 m trở thành lĩnh vực mới của nền kinh tế. Tại Việt Nam, thiết bị bay không người lái (UAV) được xác định là một trong các công nghệ chiến lược theo Quyết định 1131/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Việc phát triển và làm chủ công nghệ này được kỳ vọng góp phần tháo gỡ các điểm nghẽn về năng suất, nâng năng lực tự chủ công nghệ quốc gia.

Theo Morgan Stanley dự báo, kinh tế tầm thấp có thể đạt quy mô tới 9.000 tỷ USD vào năm 2050, trở thành một trong những lĩnh vực công nghệ tăng trưởng nhanh nhất toàn cầu. Trong hệ sinh thái này, UAV được xem là hạ tầng công nghệ cốt lõi với dự kiến thị trường đạt 128 tỷ USD vào năm 2030 và 700 tỷ USD vào năm 2035.

UAV được thử nghiệm để vận chuyển nông sản. Ảnh: MST

Theo các chuyên gia, UAV hiện đại là sự hội tụ của ba trụ cột công nghệ: hệ thống phần cứng siêu nhẹ; "bộ não" xử lý tích hợp AI cùng cảm biến LiDAR, camera đa phổ và hệ thống truyền dẫn dữ liệu thời gian thực. Sự khác biệt lớn nhất của UAV thế hệ mới là khả năng tự hành, khi thiết bị này có thể tự phân tích vật cản và thực hiện nhiệm vụ phức tạp với độ chính xác cao.

Trên thế giới, nhiều quốc gia đang đẩy mạnh đầu tư và ứng dụng UAV trong không phận tầm thấp, trong nông nghiệp thông minh, giám sát hạ tầng và năng lượng, logistics và giao hàng tầm thấp, cứu hộ và bảo vệ môi trường, du lịch - quảng bá văn hóa và quốc phòng.

Tại Việt Nam, cuộc đua làm chủ bầu trời tầm thấp chứng kiến sự bứt phá của Viettel với UAV quân sự hiện đại và RealTime Robotics Việt Nam với UAV Hera phục vụ quân sự và dân sự. CT Group phát triển hệ thống UAV vận tải và thử nghiệm chữa cháy tại đô thị đặc thù. AgriDrone phủ sóng hơn 3.000 drone tại Đồng bằng sông Cửu Long hỗ trợ nông nghiệp, hay MiSmart phát triển drone "Make in Vietnam" tích hợp AI. Một số thử nghiệm giao hàng tại khu vực vùng sâu vùng xa hoặc giám sát đô thị bằng UAV cũng đang triển khai.

Một mẫu drone phun thuốc trên cánh đồng. Ảnh: AgriDrone

Nông nghiệp đóng góp khoảng 12–14% GDP của Việt Nam, còn thị trường logistics dự báo có thể đạt 63 tỷ USD vào năm 2030. Trong bối cảnh đó, UAV được xem là công nghệ tiềm năng nâng cao hiệu quả trong sản xuất nông nghiệp, giám sát hạ tầng và vận hành logistics.

Trên thế giới, xu hướng phát triển cho thấy UAV hiện đại được tích hợp trên nhiều lớp công nghệ bao gồm hạ tầng viễn thông, IoT với các hệ thống quản lý không lưu cho thiết bị bay (UTM) giúp hình thành mạng lưới vận hành an toàn cho nhiều thiết bị UAV trong cùng không phận. Việc tận dụng hạ tầng viễn thông và IoT để quản lý không lưu cho thiết bị bay giúp xây dựng một mạng lưới vận hành an toàn cho hàng nghìn thiết bị cùng lúc.

Tại Việt Nam, các doanh nghiệp công nghệ như Viettel và FPT đang đầu tư nghiên cứu phát triển công nghệ liên quan đến UAV. FPT cho biết sẵn sàng tham gia xây dựng nền tảng số/điều hành từ cloud, AI, dữ liệu, giám sát thời gian thực, an ninh mạng cho hệ sinh thái; đồng thời doanh nghiệp có thể phối hợp triển khai các pilot trong sandbox (thí điểm trong môi trường thử nghiệm) cùng các đơn vị thành phố và đối tác, từng bước hoàn thiện mô hình trước khi mở rộng ở quy mô lớn.

Song song phát triển công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao được xem là yếu tố quan trọng thúc đẩy sự phát triển lĩnh vực này. Nhiều chương trình đào tạo kỹ sư công nghệ đang được triển khai nhằm chuẩn bị nhân lực cho các ngành công nghiệp công nghệ mới.

Ông Vũ Anh Tú, Giám đốc điều hành FPT UAV phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế tầm thấp 2025. Ảnh: FPT

Gần đây, FPT đã hợp tác quốc tế với 5 chương trình đào tạo công nghệ chiến lược, bao gồm UAV. Ông Vũ Anh Tú, Giám đốc điều hành FPT UAV, Tập đoàn FPT cho biết, nếu nắm được cơ hội này, Việt Nam sẽ tạo thêm ngành kinh tế mới, mang đến dịch vụ tốt hơn cho người dân vùng sâu vùng xa, hải đảo, góp tiếng nói mới trên bản đồ công nghệ thế giới.

Phát triển các công nghệ UAV, AI và dữ liệu được kỳ vọng mở rộng không gian đổi mới sáng tạo, nâng năng lực công nghệ của Việt Nam trong những năm tới.

Quang Anh