Khoa học - công nghệ: 'ngôn ngữ chung' trên bàn đối ngoại cấp cao Việt Nam

62 văn kiện tại Úc - New Zealand và tầm nhìn mới về hợp tác kinh tế

Trả lời báo chí sau chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đến Úc và New Zealand, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung nhận định chuyến công tác đã tạo được cả "độ sâu" về chính trị và "độ mở" về hợp tác.

Những đề xuất của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước về các động lực mới trong quan hệ, từ khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, giáo dục - đào tạo, nguồn nhân lực, thương mại, đầu tư, chuyển đổi xanh, khoáng sản thiết yếu, nông nghiệp công nghệ cao và kinh tế biển đều được lãnh đạo hai nước nhất trí ở mức rất cao.

Kết quả cụ thể là 62 văn kiện và thỏa thuận hợp tác được ký kết trong cả hai chuyến thăm. Trong đó, ba tuyên bố chung giữa Việt Nam và Úc tạo thêm những định hướng chiến lược và khuôn khổ hợp tác thiết thực cho giai đoạn mới.

Đây là lần đầu tiên Việt Nam cùng một nước đối tác ra tuyên bố chung về tăng cường kết nối khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo. Qua đó mở ra mô hình mới về khuôn khổ hợp tác giữa Việt Nam với các đối tác, theo Bộ trưởng Lê Hoài Trung.

Ông Lê Hoài Trung giải thích mô hình này không chỉ hợp tác mà còn kết nối, bổ sung cho nhau, đồng hành, kiến tạo, tạo các động lực mới. 

Đó còn là bước nâng cấp, từ chuyển giao sang hợp tác, đồng phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, khai thác khoáng sản hiếm, năng lượng tái tạo, nông nghiệp công nghệ cao, nhân lực chất lượng cao để phục vụ nhu cầu phát triển của mỗi nước.

Một kết quả quan trọng khác là hợp tác kinh tế được đặt trong một tầm nhìn mới, không chỉ mở rộng thương mại, đầu tư mà còn tăng cường liên kết chuỗi cung ứng, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp và khai thác tốt hơn tính bổ trợ giữa các nền kinh tế.

Với Úc, hai bên thúc đẩy hợp tác về trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, chuyển đổi số, khoáng sản thiết yếu, chuyển đổi năng lượng và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Với New Zealand, điểm nhấn là việc phát huy mạnh hơn tính bổ trợ và những thế mạnh có tính nền tảng, nhất là giáo dục - đào tạo, phát triển nguồn nhân lực, nông nghiệp công nghệ cao và phát triển bền vững.

Để triển khai hiệu quả các định hướng, khuôn khổ hợp tác đã ký kết, theo Bộ trưởng Lê Hoài Trung, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chỉ đạo sát sao việc này ngay trong thời gian thăm Úc và New Zealand.

Lãnh đạo Việt Nam và các nước cũng nhất trí cao về việc nghiên cứu, xây dựng các cơ chế hợp tác liên Chính phủ, mở rộng quan hệ giữa các hiệp hội doanh nghiệp nói chung và doanh nghiệp nói riêng trong thời gian tới.

Khoa học - công nghệ trong bức tranh đối ngoại cấp cao

Tại Hội nghị Ngoại giao lần thứ 33 ngày 1-8 vừa qua, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã yêu cầu: "Ngoại giao khoa học - công nghệ phải trở thành nhiệm vụ thường xuyên". 

Nói cách khác, đây không còn là hoạt động mang tính bổ trợ, không còn là "thêm thì tốt, không thêm cũng không sao" trong hoạt động đối ngoại cấp cao.

Xây dựng mạng lưới đối tác công nghệ, kết nối viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp, chuyên gia, theo dõi xu hướng và tiêu chuẩn mới, đưa tri thức và công nghệ phù hợp về nước là những yêu cầu cụ thể được đặt ra cho ngoại giao khoa học - công nghệ.

Thực tiễn chuyến đi Úc và New Zealand vừa khép lại đã cho thấy rõ điều đó.

Diễn đàn TechConnect tại Sydney (Úc) mở thêm kết nối giữa Chính phủ, doanh nghiệp, trường đại học và viện nghiên cứu, tạo nền tảng cho hợp tác cùng nghiên cứu, cùng đổi mới và cùng tạo giá trị. Theo Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung, đây là bước phát triển mới, đưa Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Úc "gắn chặt hơn với các động lực tăng trưởng tương lai".

Với New Zealand, các hoạt động như Diễn đàn Giáo dục Việt Nam - New Zealand và các thỏa thuận hợp tác mới đã mở rộng kết nối giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp và cơ sở đào tạo. Đồng thời thúc đẩy mở cửa thị trường nông sản, nông nghiệp thông minh, thích ứng biến đổi khí hậu và các lĩnh vực xanh.

Nhìn rộng hơn bức tranh đối ngoại cấp cao của Việt Nam từ đầu năm 2026 đến nay, hợp tác về khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo nổi lên như một sợi dây xuyên suốt.

Gần như mọi chuyến công tác của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm - từ Mỹ, Trung Quốc, Ấn Độ, Sri Lanka đến Thái Lan, Singapore, Philippines... - đều nhắc đến hợp tác khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Mức độ thì khác nhau, song xu hướng thì rõ ràng, từ việc chỉ được nhắc đến chung chung sang mức được xác định là "trụ cột mới" hoặc "động lực mới" trong quan hệ giữa Việt Nam với các nước.

Khoa học - công nghệ được nâng thành trụ cột trong quan hệ với Úc, được xác định là động lực mới với Ấn Độ và được đưa vào trọng tâm hợp tác với Trung Quốc cùng Singapore.

Nhìn ở khía cạnh khác, điều này cũng cho thấy các hoạt động đối ngoại cấp cao đang gắn kết ngày càng chặt chẽ với yêu cầu phát triển nội tại của đất nước. Việt Nam đang đẩy mạnh đổi mới mô hình tăng trưởng, lấy khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và nguồn nhân lực chất lượng cao làm động lực chính.

Úc và New Zealand được lựa chọn không chỉ vì là Đối tác chiến lược toàn diện, mà vì có thế mạnh bổ trợ cao đúng với những nhu cầu trên của Việt Nam. Thông qua chuyến thăm, các lĩnh vực này được mở rộng thành hướng hợp tác mới, từ đó huy động tốt hơn nguồn lực bên ngoài và mở rộng không gian phát triển cho Việt Nam.

Điều này cũng cho thấy sự đổi mới tư duy, cách thức tổ chức các hoạt động đối ngoại theo hướng đặt lên hàng đầu yếu tố hiệu quả, thực chất trên nền tảng các mối quan hệ hữu nghị và có tầm quan trọng chiến lược. 

Các chuyến đi cũng cho thấy tính hiệu quả và ý nghĩa của ngoại giao nguyên thủ với việc định hướng chiến lược cho quan hệ, tạo đà và nâng tầm hợp tác lâu dài giữa Việt Nam và các đối tác.