31 minutes ago
1
Vào hôm qua (25.5), Viện Nghiên cứu hòa bình quốc tế Stockholm (SIPRI), có trụ sở tại Thụy Điển, công bố báo cáo chỉ ra các hoạt động gìn giữ hòa bình đa phương trên toàn cầu đang rơi vào tình thế khó khăn. Báo cáo được đưa ra trước thềm Ngày Quốc tế lực lượng gìn giữ hòa bình LHQ (29.5).
Lực lượng gìn giữ hòa bình LHQ làm nhiệm vụ tại Li Băng tổ chức diễu hành hồi tháng 3.2025
Ảnh: AFP
Viễn cảnh báo động
Theo SIPRI, tính đến cuối tháng 12 năm ngoái, lực lượng quốc tế tham gia các sứ mệnh gìn giữ hòa bình chỉ còn 78.633 người, giảm tới 49% so với năm 2016 và chạm mức thấp nhất kể từ năm 2000. Dù đà suy giảm đã diễn ra trong suốt một thập niên qua, năm 2025 đã ghi nhận mức giảm kỷ lục với 17% chỉ trong một năm.
Nguyên nhân cốt lõi của sự suy giảm trên đến từ những chia rẽ sâu sắc trong HĐBA LHQ. Theo SIPRI, các thành viên thường trực nhiều lần đưa ra những yêu cầu cứng rắn cùng đe dọa phủ quyết khiến các sứ mệnh khó được thông qua.
Điển hình như vào tháng 8.2025, Mỹ đã yêu cầu chấm dứt lực lượng lâm thời của LHQ tại Li Băng (UNIFIL) và HĐBA chỉ có thể đạt được thỏa hiệp gia hạn lần cuối đến tháng 12.2026. Trước đó, trong năm 2024, sáng kiến bố trí lực lượng gìn giữ hòa bình ở Haiti do Mỹ đề xuất cũng vấp phải phản đối từ Nga và Trung Quốc. Tình trạng bế tắc trên khiến các tổ chức khu vực như Liên minh châu Phi (AU) hay Cộng đồng Kinh tế các quốc gia Tây Phi (ECOWAS) phải gánh vác nhiệm vụ gìn giữ hòa bình, song các tổ chức này gặp hạn chế về nhân lực và nguồn tài chính.
Tiến sĩ Jair van der Lijn, Giám đốc Chương trình Quản lý xung đột và hoạt động hòa bình của SIPRI, cảnh báo: "Nếu hoạt động gìn giữ hòa bình tiếp tục suy giảm, chúng ta có thể chứng kiến sự suy yếu nghiêm trọng của cơ chế quản lý xung đột đa phương và các thể chế như LHQ sẽ gần như bị gạt ra ngoài lề. Hệ quả tất yếu là các cuộc xung đột sẽ bùng phát nhiều hơn, gây ra những tác động tàn khốc hơn cho dân thường".
Cần hoạt động thực tiễn
Không chỉ bế tắc về mặt chính trị, hoạt động gìn giữ hòa bình toàn cầu còn đang đối diện với tình trạng thiếu hụt tài chính trầm trọng. Nguyên nhân trực tiếp đến từ việc các quốc gia tài trợ hàng đầu đã không thanh toán các khoản đóng góp theo cam kết đúng hạn hoặc không nộp đủ, tổ chức từ Thụy Điển cho hay.
Theo SIPRI, vào tháng 7.2025, các hoạt động gìn giữ hòa bình của LHQ ghi nhận thâm hụt lên tới 2 tỉ USD - chiếm hơn 35% tổng ngân sách 5,6 tỉ USD được duyệt cho giai đoạn 2024-2025. Hậu quả là hàng loạt phái bộ buộc phải cắt giảm nhân sự sâu rộng. Tình trạng cạn kiệt ngân sách này cũng đang tác động đến các tổ chức khu vực, khiến nỗ lực đảm bảo hòa bình tại các điểm nóng xung đột hiện nay như Sudan hay Ukraine gặp vô vàn trở ngại.
Trên lý thuyết, nhiều nước vẫn đang ủng hộ các sứ mệnh hòa bình. Hồi giữa năm ngoái, hơn 130 thành viên LHQ đã họp tại Đức để thảo luận về kế hoạch gìn giữ hòa bình mới, bao gồm việc triển khai lực lượng đa phương. Thế nhưng, trên thực tế, các đề xuất này chưa thể thực hiện do mâu thuẫn chính trị, sức ép từ các nước sở tại và đặc biệt là tình trạng thiếu ngân sách.
"Rõ ràng vẫn có sự ủng hộ rộng rãi dành cho các hoạt động hòa bình của LHQ. Tuy nhiên, để duy trì cơ chế này, các quốc gia không thể chỉ dừng lại ở những lời tuyên bố ủng hộ. Họ cần phải cung cấp nguồn tài chính ổn định và tạo ra đủ không gian chính trị để đưa ra các biện pháp ứng phó hiệu quả", tiến sĩ Claudia Pfeifer Cruz, nhà nghiên cứu cấp cao của SIPRI, nhận định.
