Kho cổ vật hơn 500 tuổi ở kinh đô nhà Hậu Lê

Khu di tích lịch sử Lam Kinh ở xã Lam Sơn, cách TP Thanh Hóa cũ khoảng 50 km về phía tây. Sử sách chép Lam Kinh là quê hương đất tổ nhà Lê, nơi sinh ra anh hùng dân tộc Lê Lợi, nơi phát tích cuộc khởi nghĩa Lam Sơn đầu thế kỷ 15. Sau 10 năm (1418-1428) kháng chiến trường kỳ đánh đuổi quân Minh ra khỏi bờ cõi, Lê Lợi lên ngôi hoàng đế ở Thăng Long - Hà Nội, lấy niên hiệu là Thuận Thiên, đặt tên nước là Đại Việt, mở ra thời kỳ độc lập tự chủ thịnh trị cho đất nước kéo dài gần 360 năm.

Nhà Lê sau đó cho xây dựng nhiều điện miếu, lăng tẩm quy mô lớn ở Lam Sơn nhằm thờ cúng tổ tiên, làm nơi an nghỉ của các đời vua, thái hoàng, thái hậu và cũng là địa điểm cử hành những nghi lễ quan trọng của quốc gia thời bấy giờ.

Qua nhiều thế kỷ, di tích này bị tàn phá nặng nề nhưng đã được khai quật, phục dựng, trở thành Di tích quốc gia đặc biệt năm 2012. Nơi đây hiện lưu giữ nhiều dấu tích kiến trúc và hiện vật cổ quý giá.

Bộ chiêng đồng thế kỷ 15 phát hiện ở làng Như Áng, xã Kiên Thọ năm 2000.

Nhóm hiện vật là kim khí tìm thấy tại Lam Kinh chủ yếu gồm trống đồng, chiêng, rìu, lưỡi cày… có niên đại trải dài từ thời Đông Sơn đến các triều đại phong kiến Việt Nam về sau. Các nhà sử học đánh giá đây là minh chứng cho trình độ luyện kim phát triển, đồng thời phản ánh đời sống sinh hoạt, sản xuất và nghi lễ phong phú của cư dân địa phương đương đại.

Kiếm sắt thế kỷ 15 được tìm thấy ở làng Cham, xã Xuân Lam.

Tại Lam Kinh còn trưng bày nhiều loại vũ khí khác như gươm giáo, mũi tên, dao găm… Những hiện vật này thường được chế tác từ sắt hoặc hợp kim pha đồng, hình dáng chắc chắn, phục vụ chiến đấu chống quân xâm lược. Đây là tư liệu quan trọng phản ánh nghệ thuật quân sự và quá trình dựng nước, giữ nước thời Lê.

Tượng đầu rồng bằng đá được phát hiện tại khu di tích Lam Kinh.

Nhóm hiện vật đá gồm bia, chân tảng và vật liệu kiến trúc được chế tác công phu, mang giá trị nghệ thuật và lịch sử cao. Nhiều hiện vật chạm khắc hoa văn rồng, mây, sóng nước đặc trưng thời Lê sơ. Đây là minh chứng cho kỹ thuật điêu khắc đá phát triển, đồng thời phản ánh quy mô và sự bề thế của Lam Kinh xưa.

Gỗ lim niên đại thế kỷ 15 được tìm thấy ở cầu Bạch tại Lam Kinh.

Theo nghiên cứu lịch sử, cầu Bạch bắc qua sông Ngọc là trục đường chính dẫn vào trung tâm điện miếu Lam Kinh. Trải qua nhiều biến cố lịch sử, đến nay cầu Bạch xưa không còn nữa. Theo kết quả khảo cổ học năm 1996 khai quật dưới lòng sông đã phát hiện vị trí chân móng cầu có nhiều cọc gỗ lim, các nhà khảo cổ cho rằng khả năng trước đây cầu làm hoàn toàn bằng gỗ lim theo kiểu kiến trúc thượng gia hạ kiều (tức trên là nhà dưới là cầu giống chùa cầu Hội An, Quảng Nam, cầu ngói Bình Minh ở Ninh Bình).

Năm 2003, khi tôn tạo, phục hồi sông Ngọc, tại vị trí cách cầu Bạch 200 m về phía Tây đã phát hiện ba cây gỗ lim dài 6,2 m, thân hai mặt có đục lỗ mấu chốt. Qua nghiên cứu thẩm định, số cây gỗ lim này có niên đại tương đồng với cọc gỗ móng cầu Bạch. Đây chính là cây cầu gỗ thứ hai được phát hiện tại Lam Kinh.