46 minutes ago
1
Theo thống kê, Việt Nam hiện có khoảng 78 triệu người dùng Internet và hơn 72 triệu người sử dụng mạng xã hội. Những con số này cho thấy không gian số đang trở thành môi trường tiếp nhận và lan tỏa văn hóa nghệ thuật có sức ảnh hưởng lớn chưa từng có.
Vấn đề đáng lưu tâm
Từ thực tế hoạt động nghệ thuật nhiều năm, NSƯT Hạnh Thúy cho rằng không gian mạng đang tạo ra một môi trường giải trí có tốc độ cực nhanh, dễ tiếp cận và gần như không mất chi phí với người xem. Điều này khiến khán giả có vô số lựa chọn nội dung mỗi ngày.
Theo nữ nghệ sĩ, phần lớn sản phẩm trên nền tảng số hiện nay thiên về yếu tố giải trí tức thời, đánh mạnh vào cảm xúc nhanh thay vì đầu tư chiều sâu nghệ thuật. Nhiều nội dung tồn tại ngắn, tạo hiệu ứng nhanh rồi nhanh chóng bị thay thế bởi một xu hướng khác.
"Người xem có thể lướt qua hàng trăm video mỗi ngày nhưng không nhớ được điều gì đọng lại. Đó là vấn đề lớn của giải trí mạng hiện nay" - NSƯT Hạnh Thúy bày tỏ.
Tuy nhiên, bà cũng cho rằng sự mở rộng thời lượng trên các nền tảng số đang mở ra cơ hội mới cho người sáng tạo. Nếu trước đây video ngắn chỉ kéo dài vài chục giây đến một phút, thì hiện nay nhiều nền tảng đã cho phép triển khai nội dung dài hơn, tạo điều kiện để nghệ sĩ đầu tư nghiêm túc hơn về ngôn ngữ hình ảnh và chất lượng nghệ thuật.
Triển lãm “Những con mắt của thời gian” ở Nhà Triển lãm nghệ thuật đương đại TP HCM là không gian trưng bày nghệ thuật số tiên phong tại Việt Nam.Ảnh: KIM NGÂN
Các nền tảng công nghệ không thể đứng ngoài
Trong môi trường số, vai trò của nghệ sĩ, KOL hay người có ảnh hưởng cũng đã thay đổi rất lớn. Họ không chỉ đơn thuần là người nổi tiếng hay người tạo nội dung giải trí mà đang trực tiếp định hình xu hướng sống, ngôn ngữ giao tiếp, gu thẩm mỹ, hành vi tiêu dùng và trong nhiều trường hợp là cả hệ giá trị của giới trẻ.
Các chuyên gia cho rằng chỉ một phát ngôn hoặc hành vi trên mạng xã hội cũng có thể tác động đến hàng triệu người trong thời gian rất ngắn. Điều đó đồng nghĩa nghệ sĩ và người ảnh hưởng đang nắm giữ một dạng quyền lực ảnh hưởng xã hội, và quyền lực ấy phải đi kèm trách nhiệm.
Ở góc độ quản lý nghệ sĩ và người ảnh hưởng, bà Trần Thị Đan Thanh, Chủ nhiệm CLB KOL & KOC Việt Nam, nhìn nhận sức ảnh hưởng của lực lượng này hiện nay rất lớn, tác động trực tiếp đến văn hóa tiêu dùng, lối sống và tư duy của giới trẻ.
Nếu trước đây giới trẻ chịu ảnh hưởng chủ yếu từ nghệ sĩ, truyền hình hoặc báo chí truyền thống, thì hiện nay mạng xã hội đã tạo ra một thế hệ người ảnh hưởng số có khả năng kết nối gần gũi và lan tỏa nhanh hơn rất nhiều. Khi một nội dung thiếu kiểm chứng hoặc lệch chuẩn được lan truyền, tác động tiêu cực cũng sẽ lan rộng rất nhanh. Thực tế cho thấy hiện tượng một số KOL vướng thông tin tiêu cực nhưng vẫn gia tăng lượng theo dõi, phản ánh khá rõ cơ chế vận hành của mạng xã hội hiện nay - sự chú ý đôi khi được ưu tiên hơn giá trị thật.
Theo bà Trần Thị Đan Thanh, môi trường số hiện nay rất cần những chuẩn mực nghề nghiệp rõ ràng dành cho người ảnh hưởng, bởi đây không còn là hoạt động cá nhân đơn lẻ mà đã trở thành một lĩnh vực có tác động xã hội lớn. Trong đó, ba nhóm chuẩn mực quan trọng cần được xây dựng gồm đạo đức và trách nhiệm nội dung, minh bạch thương mại trong hoạt động quảng bá và văn hóa ứng xử trên môi trường số.
Nhiều ý kiến cho rằng cơ quan quản lý cần xây dựng hành lang pháp lý rõ ràng, minh bạch và có khả năng thích ứng nhanh với thực tiễn vận động của không gian mạng. Các nền tảng công nghệ không thể đứng ngoài trách nhiệm văn hóa khi chính thuật toán của họ đang tác động trực tiếp đến hành vi xã hội.
Một cơ chế "giám sát mềm" hiệu quả nhất không nằm ở việc xử phạt thật nhiều, mà là khi chính cộng đồng có khả năng tự hình thành những chuẩn văn hóa tích cực để nội dung lệch chuẩn dần bị đào thải khỏi môi trường số.
Sự phát triển mạnh của mạng xã hội đang thay đổi cách công chúng tiếp cận và thưởng thức nghệ thuậtẢnh: DUY PHÚ
Áp lực quản lý ngày càng lớn
Những năm gần đây, sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, đặc biệt là các nền tảng mạng xã hội đã tạo ra sự chuyển dịch đáng kể trong hoạt động sáng tạo và thưởng thức nghệ thuật. Theo ông Phạm Quý Trọng, Phó Vụ trưởng Vụ Địa phương III - Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, nếu trước đây, sản phẩm văn hóa thường phải đi qua nhiều lớp kiểm duyệt, có đơn vị phát hành rõ ràng, thì hiện nay bất cứ cá nhân nào cũng có thể trở thành người sáng tạo nội dung trên mạng xã hội. Nghệ sĩ đồng thời cũng là một kênh truyền thông, còn xu hướng lan truyền có thể diễn ra chỉ trong vài giờ, thậm chí vài phút.
Trong môi trường ấy, thuật toán của các nền tảng số thường ưu tiên những nội dung tạo tương tác mạnh, kích thích cảm xúc hoặc gây tranh cãi. Điều này khiến áp lực đối với công tác quản lý ngày càng lớn, đặc biệt trong bối cảnh nhiều nội dung lệch chuẩn văn hóa có thể được sản xuất ở nước ngoài nhưng tác động trực tiếp đến giới trẻ Việt Nam thông qua các nền tảng xuyên biên giới.
Ông Phạm Quý Trọng cho rằng nếu tiếp tục quản lý theo tư duy cũ, quá thiên về ngăn chặn hoặc kiểm soát cứng nhắc, đôi khi sẽ vô tình thu hẹp không gian sáng tạo của ngành công nghiệp nội dung số - lĩnh vực đang trở thành động lực tăng trưởng mới của kinh tế văn hóa.
"Quản lý hôm nay không chỉ là ngăn chặn mà phải chuyển sang tư duy quản trị, tức xây dựng chuẩn hành vi trên không gian mạng thông qua định hướng, đồng hành và tạo lập các chuẩn mực văn hóa số" - ông nhìn nhận.
Theo những người trong cuộc, không gian mạng vừa là áp lực cạnh tranh lớn đối với sân khấu, điện ảnh và nghệ thuật biểu diễn truyền thống, vừa trở thành cơ hội để nghệ sĩ trẻ chủ động thực hiện sản phẩm, xây dựng khán giả mà không còn quá phụ thuộc vào những cơ chế phát hành cũ.
