Khi các thần tượng World Cup bị mạng xã hội cợt nhả

World Cup 2026 đã hạ màn. Đội đáng nhận cup vàng đã được nhận dù cũng có những tiếc nuối dành cho những cá nhân kiệt xuất khi cái kết dành cho họ là đáng buồn.

Là một người hâm mộ lâu năm của Messi, tôi cũng như đa số người hâm mộ khác, không có gì để phàn nàn về kết cục. Điều tôi thấy vẫn còn phải nghĩ đó là những gì bày ra trên mạng xã hội trong và sau World Cup. 

Trong số rất nhiều hình ảnh, clip được tạo bằng ứng dụng AI, tôi để ý tới những hình ảnh Messi bị “dìm” được sáng tạo dựa trên bức ảnh Messi bế và tắm cho em bé Yamal từ 19 năm trước. 

Tuy vậy những hình ảnh đó với tôi “nhạt thếch”. Tôi chỉ chú ý một tấm được chế theo kiểu tàn bạo hơn: bé Yamal dìm chú Messi vô chậu nước, theo đúng nghĩa đen của nó. Bằng đôi tay trẻ thơ của mình, Yamal trấn nước chú Messi một cách tàn bạo. 

Nhắc lại, ảnh hoàn toàn là từ AI nhưng hết sức sai lệch và xấu xí. 

Lúc mới làm việc tại trường đại học, tôi có thảo luận ngắn với đồng nghiệp của mình về vấn đề “tại sao đạo đức trong AI lại quan trọng”. Lúc đó, chúng tôi chỉ nói về những hậu quả có thể xảy ra nếu vấn đề đạo đức AI không được coi trọng. Nhưng một lần nữa tôi lại nghĩ về đạo đức trong AI khi thấy bức hình nói trên.

Bức ảnh đó có thể khiến những người hài lòng với kết quả, những người yêu mến Yamal hay ghét Messi; những người ủng hộ Tây Ban Nha, bài xích Argentina cảm thấy hả hê nhưng nó có phù hợp “quy chuẩn đạo đức” không? Tôi nghĩ là không. 

Nhưng hình ảnh đó được lan truyền nhanh chóng trên mạng và nó phô bày sự “độc địa” của một bộ phận người dùng mạng hiện nay. 

Tôi tự hỏi: nếu đưa bức hình này cho một người chưa từng biết hai nhân vật trong hình là ai, họ sẽ nghĩ gì? Nếu tách hai cái tên Yamal và Messi ra khỏi hai người trong bức ảnh đó, ra khỏi môi trường bóng đá thì việc một đứa bé “trấn nước” một người lớn là điều mà không ai muốn dạy con cái mình làm theo hoặc cổ vũ. 

Còn trên thực tế, câu chuyện Messi bế và tắm Yamal đã là một câu chuyện rất đẹp đẽ với những thông điệp về sự sắp đặt thú vị của định mệnh, về “linh khí”, về động lực và ước mơ, về sự chuyển giao và tiếp nối của các thế hệ trong bóng đá. 

Messi đã thấy mừng cho Barcelona vì câu lạc bộ cũ của mình đang có được Yamal. Yamal cũng chia sẻ anh cảm thấy đau lòng khi chứng kiến Messi thất bại và việc được nghe đôi lời từ Messi sau trận chung kết “cũng quý giá như huy chương vàng trên cổ”. 

Chẳng có Yamal nào trấn nước Messi như cách ai đó đã sai khiến AI làm cho vừa ý mình. Đáng ngạc nhiên nữa là bình thường những người này luôn nói đạo lý trên mạng xã hội. Người đưa câu lệnh cho AI tạo ra bức hình đó có vi phạm quy chuẩn đạo đức hay không? Người lan truyền bức ảnh đó có phải chỉ là “bỡn cợt” vô thưởng vô phạt?

Người tạo ra hình ảnh bằng AI đã có chủ ý. Người hưởng ứng, lan truyền đã ngầm đồng ý. Hành động phản chiếu tư duy. Và những người xem hành vi của họ có thể biết họ nghĩ gì, phô bày điều gì.

AI có thể siêu phàm, có thể làm mọi thứ mà người thường chỉ có thể tưởng tượng. Trí tuệ nhân tạo có thể không có lòng nhân nhưng con người phải có. Đừng nghĩ mình vô can khi lan truyền lối tư duy thiển cận, xấu xí rồi thản nhiên đổ lỗi cho AI. 

Đó là bạn, không phải AI.