Khám phá 'ngôi làng dưới lòng đất' ở Quảng Trị

Hơn 1,7 km địa đạo Vịnh Mốc từng là nơi hơn 400 người dân sinh sống, sinh con và vượt qua bom đạn thời chiến tranh.

CNN từng gọi địa đạo Vịnh Mốc là "ngôi làng dưới lòng đất" - nơi từng che chở hàng trăm người dân giữa những năm tháng chiến tranh ác liệt - trong một bài viết đăng hồi tháng 6. Trước đó, tạp chí du lịch Mỹ Lonely Planet cũng xếp địa đạo vào 15 trải nghiệm hấp dẫn nhất Việt Nam năm 2025.

Trong bài viết trên CNN, nhà báo Pavlo Fedykovych mô tả Vịnh Mốc ngày nay mang dáng vẻ yên bình, khác xa hơn 60 năm trước. Những rặng tre rợp bóng bên các quán ăn ven đường, du khách ngồi trên ghế nhựa thưởng thức bún, phở hay bánh tráng nướng trước khi bước xuống hệ thống địa đạo nằm ngay cạnh. Ít ai hình dung vùng quê ven biển này từng hứng chịu khoảng 9.000 tấn bom đạn trong suốt tám năm. Ảnh: Nguyễn Đức Hiếu

Địa đạo Vịnh Mốc nằm ở xã Vĩnh Thạch, tỉnh Quảng Trị, gần khu vực từng là giới tuyến quân sự tạm thời chia cắt hai miền Việt Nam sau Hiệp định Geneva năm 1954. Nằm sát vĩ tuyến 17 và các tuyến vận chuyển chiến lược, nơi đây trở thành mục tiêu hứng chịu những đợt ném bom dữ dội trong chiến tranh. Ảnh: David Rising/AP

Theo Cục di sản văn hóa, địa đạo Vịnh Mốc được xây dựng từ năm 1965 với chiều dài hơn 1,7 km, ba tầng hầm, gồm các phòng ở, giếng nước, kho lương thực, bếp Hoàng Cầm và cả phòng hộ sinh. Trong giai đoạn ác liệt nhất của chiến tranh, khoảng 400 người đã sinh sống tại đây liên tục suốt sáu năm.

Với những giá trị lịch sử và kiến trúc độc đáo, năm 2015, địa đạo Vịnh Mốc được công nhận là Di tích quốc gia đặc biệt. Ảnh: Nguyễn Đức Hiếu

Theo CNN Traveller, toàn bộ địa đạo được thiết kế theo dạng zig zag nhằm giảm tác động của sóng xung kích từ các vụ nổ. Mái hầm uốn cong, tường dày để tăng khả năng chịu lực.

Khác với địa đạo Củ Chi chủ yếu phục vụ chiến đấu, Vịnh Mốc được thiết kế như một khu dân cư hoàn chỉnh. Các đường hầm chính đủ rộng để đi lại, nối với những hốc nhỏ hai bên - nơi từng là không gian sinh hoạt của từng gia đình. Ảnh: Nguyễn Đức Hiếu

Địa đạo Vịnh Mốc nằm ở độ sâu khoảng 15-23 m. Bên trong, không khí mát lạnh, hơi ẩm bao trùm các đường hầm hẹp. Dù đã được lắp đèn điện, nhiều đoạn vẫn khá tối, trần thấp khiến người cao phải cúi người khi di chuyển. Ảnh: Hoang Dinh Nam/AFP

Hệ thống có 13 cửa thông ra đồng ruộng và bờ biển, vừa là lối thoát hiểm, vừa giúp vận chuyển lương thực và thông gió. Các giếng nước được đào ngay trong lòng đất để phục vụ sinh hoạt. Ảnh: Nguyễn Đức Hiếu

Theo giới thiệu tại khu di tích, có ít nhất 17 em bé đã cất tiếng khóc chào đời tại căn phòng hộ sinh nằm sâu trong lòng địa đạo.

Trong điều kiện thiếu thốn, dây rốn của trẻ sơ sinh được cắt bằng dao, các em được quấn trong quần áo cũ, bú sữa mẹ rồi lớn lên với sắn, khoai nghiền, những thực phẩm hiếm hoi có được giữa những năm tháng chiến tranh.

Người dân sử dụng bếp Hoàng Cầm - hệ thống bếp dẫn khói qua các đường hầm dài trước khi thoát ra ngoài qua những cửa thông hơi được ngụy trang, giúp tránh bị máy bay phát hiện. Ảnh: Nguyễn Đức Hiếu

Hành trình khám phá địa đạo Vịnh Mốc khép lại ở một cửa hầm hướng ra biển. Bước từ không gian tối và ẩm dưới lòng đất ra sườn đồi lộng gió, du khách có thể phóng tầm mắt ra vùng biển từng ghi dấu nhiều chuyến tiếp vận trong chiến tranh. Ảnh: Nguyễn Đức Hiếu

Theo tư liệu tại khu di tích, từ những cửa hầm này, bộ đội và người dân đã tổ chức hàng trăm chuyến thuyền nan vượt hơn 30 km ra đảo tiền tiêu Cồn Cỏ để vận chuyển lương thực, vũ khí, đưa thương binh về đất liền và tiếp tế cho lực lượng bám đảo.

Trong những năm tháng bom đạn, ban ngày người dân trú dưới địa đạo để tránh các đợt không kích, đêm xuống mới trở lại mặt đất trồng trọt, đánh bắt hải sản và mang lương thực về duy trì cuộc sống. Ảnh: Virginie Seiller/Sipa USA

Du lịch, lễ hội Xem thêm