"Hồi sinh" lễ vật thành mầm xanh

Trong không gian linh thiêng của Nghĩa trang Hàng Dương, Đặc khu Côn Đảo, những chùm hoa lan rực rỡ bám trên các thân cây cổ thụ đang trở thành hình ảnh đặc biệt. Ít ai biết rằng, những cây lan ấy từng là lễ vật của du khách, được "hồi sinh" theo một hành trình xanh đầy nhân văn.

Từ trăn trở giảm rác thải đến ý tưởng độc đáo

Nghĩa trang Hàng Dương mỗi năm đón hàng triệu lượt du khách đến dâng hương, tưởng niệm các Anh hùng liệt sĩ. Cùng với dòng người hành hương, lượng lớn hoa cắt cành, xốp cắm hoa và đồ lễ dùng một lần cũng tạo áp lực không nhỏ lên công tác bảo vệ môi trường tại di tích.

Những chậu lan dâng lễ tại Nghĩa trang Hàng Dương được tái sử dụng, mở đầu cho hành trình “hồi sinh” đầy ý nghĩa.

Khoảng tháng 5-2023, khi biết chính quyền địa phương định hướng hạn chế, tiến tới không sử dụng xốp cắm hoa, vợ chồng chị Nguyễn Thị Thu Cúc và anh Nguyễn Văn Thắng, chủ hộ kinh doanh đồ cúng Côn Đảo Nàng Cúc, bắt đầu tìm kiếm giải pháp thay thế.

Cuối năm 2023, trong một lần vào Nghĩa trang Hàng Dương, chị Cúc bắt gặp những chậu lan hồ điệp do du khách mang từ đất liền ra dâng lễ. Từ đó, ý tưởng sử dụng cây hoa lan thay cho các giỏ hoa truyền thống hình thành.

"Chúng tôi mong muốn phần lễ không chỉ trọn vẹn về tâm linh mà còn thân thiện với môi trường. Sau khi dâng cúng, cây hoa lan vẫn tiếp tục sống, thay vì trở thành rác thải" - chị Cúc chia sẻ.

Sau khi hoàn thành nghi thức dâng lễ, nhiều du khách gửi lại cây lan để tiếp tục hành trình phủ xanh nghĩa trang.

Khác với hoa cắt cành chỉ đẹp trong vài ngày rồi bỏ đi, những chậu lan có thể tiếp tục được chăm sóc hoặc gửi lại để tái sử dụng. Mỗi cây hoa trở thành một mắt xích trong vòng tuần hoàn xanh, góp phần giảm lượng rác phát sinh tại di tích.

Để hiện thực hóa ý tưởng, vợ chồng chị Cúc phải vượt qua nhiều khó khăn. Những lô lan đầu tiên vận chuyển từ đất liền ra Đặc khu Côn Đảo thường bị dập gãy, hư hỏng do quãng đường xa.

Không có kinh nghiệm trồng lan, họ tự học cách chăm sóc qua sách báo, mạng xã hội và các video hướng dẫn. Sau nhiều lần thử nghiệm, thay vì nhập cây đã nở hoa, họ chuyển sang mua lan giống để chăm sóc và cho hoa nở ngay tại Đặc khu Côn Đảo, vừa giảm rủi ro vận chuyển, vừa giúp hoa thích nghi tốt với khí hậu biển đảo.

Chị Nguyễn Thị Thu Cúc chăm sóc những chậu lan được du khách gửi gắm lại

Dòng lan dendro được lựa chọn bởi khả năng sinh trưởng mạnh, phù hợp với môi trường nắng gió và độ ẩm cao của Đặc khu Côn Đảo. Đặc biệt, loài hoa này nở quanh năm, dễ chăm sóc và có thể tự phát triển khi được ghép lên thân cây.

Khi lễ vật tiếp tục nở hoa

Những vị khách đầu tiên lựa chọn lễ hoa lan là một gia đình ở TP Hà Nội. Không thể trực tiếp ra Đặc khu Côn Đảo, họ nhờ vợ chồng chị Cúc dâng lễ tạ ơn cuối năm. Sau khi hoàn thành nghi thức, những chậu lan được đóng gói cẩn thận và gửi bằng đường hàng không về tận nhà cho khách.

Nhiều du khách khi đến Đặc khu Côn Đảo cũng thích mang cây lan về làm kỷ niệm. Với họ, mỗi lần nhìn ngắm hoa nở là một lần nhớ về vùng đất thiêng liêng giữa biển khơi.

Một số người không có điều kiện chăm sóc đã gửi lại cây cho cửa hàng. Từ đó, vợ chồng chị Cúc nảy ra ý tưởng ghép những cây lan lên các thân cây cổ thụ trong Nghĩa trang Hàng Dương.

Từ lễ vật tri ân, những chậu lan tiếp tục sinh trưởng, góp phần giảm rác thải tại di tích.

Tháng 7-2024, sau khi nhận được sự đồng ý của Trung tâm Bảo tồn Di tích Quốc gia Côn Đảo, mô hình chính thức được triển khai. Mỗi lần đưa hoa vào ghép, họ đều đăng ký thời gian, xin phép ban quản lý và báo cáo đầy đủ sau khi thực hiện.

Đến nay, sau gần 2 năm, hàng trăm cây lan đã bám rễ, sinh trưởng tự nhiên và nở hoa trên những thân cây cổ thụ trong nghĩa trang. Nhiều du khách quay lại Đặc khu Côn Đảo xúc động khi được tận mắt nhìn thấy cây lan mình từng dâng lễ vẫn xanh tốt giữa không gian linh thiêng.

"Chúng tôi không tính chi phí ghép lan vào giá đồ lễ. Toàn bộ vật liệu và công thực hiện đều là phát tâm. Điều khiến chúng tôi vui nhất là góp được một phần nhỏ để làm đẹp nơi đây và giảm rác thải cho di tích" - anh Nguyễn Văn Thắng chia sẻ.

Hàng trăm cây lan đã bén rễ, nở hoa quanh năm trong khuôn viên Nghĩa trang Hàng Dương.

Mô hình nhỏ nhưng mang ý nghĩa lớn. Từ một lễ vật tưởng chừng chỉ có giá trị trong khoảnh khắc, những chậu lan được kéo dài vòng đời, tạo nên chuỗi giá trị tuần hoàn khép kín, tiếp tục sinh trưởng trong tự nhiên. Không chỉ du khách, nhiều người dân Đặc khu Côn Đảo cũng tự nguyện gửi tặng hàng trăm cây lan để góp phần phủ xanh Nghĩa trang Hàng Dương.

Tháng 4-2024, giỏ lễ bằng hoa lan của hộ kinh doanh Côn Đảo Nàng Cúc đã đoạt giải nhì cuộc thi "Giỏ lễ xanh" do Quỹ Quốc tế Bảo vệ Thiên nhiên tại Việt Nam (WWF-Việt Nam) tổ chức.

Dù biết lựa chọn hoa lan đồng nghĩa với việc giảm bớt lượng khách hàng do chi phí cao hơn hoa cắt cành, vợ chồng chị Cúc vẫn kiên trì theo đuổi hướng đi này. Bởi với họ, bán đồ lễ bằng hoa lan không đơn thuần là kinh doanh, mà còn là cách tri ân vùng đất đã cưu mang mình và góp sức gìn giữ môi trường cho Đặc khu Côn Đảo.

Giữa không gian tĩnh lặng của Nghĩa trang Hàng Dương, những nhành lan vẫn âm thầm khoe sắc quanh năm. Mỗi bông hoa nở không chỉ là một lời tưởng nhớ, tri ân các thế hệ đi trước mà còn gửi gắm thông điệp về lối sống xanh, trách nhiệm với môi trường và sự trân trọng những giá trị bền vững.