Hồ sơ nhà đất trễ hẹn, khiếu nại ở đâu?

Tôi nộp hồ sơ xin cấp giấy chứng nhận từ ngày 11, giấy hẹn 24-3. Tính cả thời gian xử lý bên thuế thì đến 31-3 hoàn thành. Đến nay đã trễ hẹn mà được trả lời là hồ sơ "đang chờ duyệt". Hồ sơ không thiếu giấy tờ, nhưng cũng không xác định được đang vướng ở đâu hoặc bao giờ xong.

Tôi đã hỏi nhiều lần nhưng chỉ được cơ quan chức năng hẹn lại, không có mốc thời gian cụ thể. Trường hợp hồ sơ đã quá hạn như vậy, tôi có quyền yêu cầu xử lý hoặc phản ánh ở đâu để được giải quyết? (Một bạn đọc).

UBND cấp tỉnh quyết định thủ tục cấp giấy chứng nhận

Thạc sĩ Ngô Gia Hoàng, Trường đại học Luật TP.HCM, trả lời:

Tình trạng hồ sơ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đã quá thời hạn giải quyết nhưng vẫn ở trạng thái "đang chờ duyệt", không rõ nguyên nhân, không có mốc thời gian cụ thể là vấn đề khá phổ biến.

Trường hợp này, người dân hoàn toàn có quyền yêu cầu cơ quan có thẩm quyền giải thích và thực hiện các biện pháp để bảo đảm tiến độ giải quyết hồ sơ.

Trình tự thủ tục giải quyết việc cấp giấy chứng nhận lần đầu được chia thành 2 giai đoạn. Trước ngày 31-1-2026, trình tự thủ tục cấp giấy được thực hiện theo Luật Đất đai 2024, các nghị định và văn bản hướng dẫn của Bộ Tài nguyên và Môi trường (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường).

Luật Đất đai năm 2024 quy định đầy đủ và cụ thể về việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất lần đầu cho hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất tại các Điều 137, 138, 139 và 140.

Trên cơ sở đó, Chính phủ đã hướng dẫn chi tiết về thành phần hồ sơ cũng như trình tự, thủ tục thực hiện tại Nghị định 101 năm 2024 quy định về điều tra cơ bản đất đai; đăng ký, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất và hệ thống thông tin đất đai.

Nghị định 101 sau đó được sửa đổi, bổ sung bởi một số nghị định khác (Nghị định số 151 năm 2025, Nghị định số 226 năm 2025). Trong đó, phụ lục I kèm theo Nghị định 151 quy định trình tự, thủ tục đăng ký đất đai, tài sản gắn liền với đất, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất.

Ngày 31-1-2026, Nghị định 49 hướng dẫn thi hành Nghị quyết 254 năm 2025 của Quốc hội có hiệu lực quy định trình tự, thủ tục khi thực hiện việc đăng ký đất đai, cấp giấy chứng nhận.

Theo đó, Chính phủ giao cho UBND cấp tỉnh thẩm quyền quyết định về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất, điều chỉnh thời hạn sử dụng đất, gia hạn sử dụng đất, chuyển hình thức sử dụng đất, công nhận quyền sử dụng đất, chấp thuận về việc thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất để thực hiện dự án, chấp thuận, phê duyệt phương án sử dụng đất.

Đồng thời, nghị định này cũng phân công lại công tác cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho các cơ quan chức năng liên quan.

Theo đó, UBND cấp tỉnh quy định trình tự, thủ tục hành chính về đất đai để thực hiện các thủ tục nêu trên chậm nhất đến ngày 1-7-2026 kèm yêu cầu phải cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính. Sau khi UBND tỉnh ban hành các thủ tục này phải đăng công khai trên Cổng thông tin điện tử của UBND cấp tỉnh và Cổng thông tin điện tử của Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Trong thời gian chưa ban hành các trình tự, thủ tục hành chính nói trên thì UBND tỉnh quyết định việc áp dụng trình tự, thủ tục hành chính về đất đai theo quy định trước ngày 31-1-2026 hoặc quyết định đối với từng trường hợp cụ thể.

Hồ sơ trễ hẹn, cơ quan cấp giấy phải xin lỗi dân

Như vậy, theo Nghị định 49 thì trình tự, thủ tục đăng ký đất đai, cấp giấy chứng nhận từ ngày 31-1-2026 do UBND tỉnh ban hành, trong đó phải xác định rõ thời gian giải quyết, trách nhiệm của từng cơ quan, cá nhân và phải được công khai trên cổng thông tin điện tử.

Tuy nhiên, nghị định này cũng cho phép các địa phương được ban hành quy trình mới chậm nhất đến trước ngày 31-7-2026.

Vì đang trong giai đoạn chuyển tiếp này (từ 31-1-2026 đến 1-7-2026), trên thực tế có thể phát sinh tình trạng hồ sơ bị chậm do cơ quan nhà nước đang rà soát, điều chỉnh quy trình, hoặc việc phối hợp giữa các cơ quan liên quan chưa thật sự đồng bộ.

Tuy nhiên, đây là khó khăn từ phía cơ quan quản lý, không làm mất đi nghĩa vụ phải giải quyết hồ sơ đúng hạn hoặc phải thông báo rõ lý do chậm trễ cho người dân.

Do đó, khi hồ sơ đã quá hạn mà không được giải thích rõ ràng, người sử dụng đất có quyền chủ động yêu cầu cơ quan tiếp nhận và giải quyết hồ sơ trả lời bằng văn bản về tình trạng xử lý, nêu cụ thể hồ sơ đang ở bước nào, nguyên nhân chậm trễ và thời gian dự kiến hoàn thành.

Đây là cách quan trọng để xác định trách nhiệm và bảo đảm tính minh bạch trong giải quyết thủ tục hành chính.

Bên cạnh đó, người dân cũng có thể thực hiện quyền phản ánh, kiến nghị đến cơ quan có thẩm quyền cấp trên hoặc thông qua cổng thông tin điện tử của địa phương để được kiểm tra, đôn đốc việc giải quyết hồ sơ. Trong trường hợp việc chậm trễ kéo dài hoặc việc giải quyết không thỏa đáng, người sử dụng đất có quyền khiếu nại theo trình tự hành chính.

Nếu không đồng ý với quyết định của cơ quan có thẩm quyền hoặc cho rằng có hành vi hành chính trái pháp luật trong quá trình giải quyết thủ tục đất đai, người sử dụng đất có quyền khiếu nại hoặc khởi kiện đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính đó theo quy định của pháp luật về đất đai và pháp luật về khiếu nại, nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.