Hiện tượng chưa từng thấy: Hàng nghìn con bọ tạo vòng tròn dưới đèn đường

Các nhà nghiên cứu tại Đại học Hebrew của Jerusalem (Israel) cho rằng đây có thể là hệ quả ngoài ý muốn của ô nhiễm ánh sáng do con người tạo ra, theo trang phys.org ngày 7-5.

Nhóm tập trung nghiên cứu loài Armadillo sordidus, một dạng bọ chân đều thường được gọi là bọ cuốn chiếu (pill bugs). Chúng thường sống ẩn dưới đá hoặc trong lớp lá mục ẩm ướt để tránh mất nước.

Nhà tự nhiên học nghiệp dư Eviatar Itzkovich lần đầu phát hiện hiện tượng kỳ lạ này tại cao nguyên Golan. Vào các đêm mùa hè, ông quan sát thấy hàng nghìn cá thể tụ lại thành những "vòng xoáy" chuyển động đồng bộ, có nhóm lên tới hơn 5.000 con.

Dù các loài bọ chân đều có tập tính tụ tập để giữ ẩm song kiểu di chuyển tập thể quy mô lớn như vậy gần như chưa từng được ghi nhận.

Để tìm hiểu nguyên nhân, nhóm nghiên cứu thử nghiệm nhiều yếu tố môi trường khác nhau.

Họ đặt nam châm mạnh gần đàn bọ nhằm kiểm tra liệu từ trường đặc biệt của cao nguyên Golan có ảnh hưởng đến định hướng di chuyển hay không, song các con vật hoàn toàn không phản ứng.

Các thử nghiệm với đèn cực tím cũng chỉ thu hút được số lượng nhỏ và không tạo ra chuyển động vòng tròn.

Tuy nhiên, khi nhóm sử dụng ánh sáng trắng chiếu vuông góc xuống mặt đất, hiện tượng lập tức xuất hiện. Theo nhóm nghiên cứu, chính hình dạng vùng sáng mới là yếu tố quyết định.

Chùm sáng từ đèn đường tạo ra một ranh giới ánh sáng hình tròn trên mặt đất. Các con bọ bị thu hút đến mép vùng sáng và bắt đầu di chuyển dọc theo đường biên này. Khi số lượng cá thể đạt đến một ngưỡng nhất định, chuyển động riêng lẻ biến thành vòng xoáy tập thể tự duy trì.

Nhóm cho rằng đây có thể là một "cái bẫy ánh sáng" nguy hiểm. Tỉ lệ lớn cá thể tham gia là con cái mang trứng cho thấy hiện tượng này không liên quan đến giao phối. Thay vào đó, ánh sáng nhân tạo dường như đang làm rối loạn bản năng tự nhiên của chúng.

Trong một quan sát, nhóm nghiên cứu còn ghi nhận một con rết săn mồi dễ dàng tấn công đàn bọ đang xoay vòng mất phương hướng.

Theo đó, hiện tượng này cho thấy ngay cả những thay đổi nhỏ trong môi trường sống, chẳng hạn việc lắp thêm một cột đèn đường, cũng có thể làm biến đổi sâu sắc hành vi tiến hóa hàng triệu năm của các sinh vật nhỏ bé trong tự nhiên.

Nghiên cứu công bố trên tạp chí Ecology and Evolution.