Hành trình cai nghiện game, mạng xã hội - Kỳ cuối: Mỹ cắt cơn nghiện Internet thế nào?

Thuật ngữ "nghiện Internet" lần đầu tiên được nhà tâm lý học Ivan Goldberg đưa ra năm 1995, dù thời điểm Internet vẫn còn ở giai đoạn sơ khai. Khi đó ông sử dụng cụm từ này như một câu đùa và không ngờ đã nhanh chóng thành sự thật.

Cân bằng lại cuộc sống thực

Theo tờ ABC News, năm 2013 khi trung tâm điều trị nghiện Internet đặt trong bệnh viện chuẩn bị đi vào hoạt động tại Trung tâm dịch vụ sức khỏe hành vi thuộc Bệnh viện khu vực Bradford ở bang Pennsylvania, Mỹ thì nghiện Internet không còn xem là một vấn đề có thể đem ra đùa cợt.

Chương trình điều trị nội trú kéo dài 10 ngày, trên cơ sở hoàn toàn tự nguyện, sẽ tiếp nhận tối đa bốn bệnh nhân được chẩn đoán mắc chứng nghiện Internet nghiêm trọng.

Trước tiên, họ sẽ trải qua một cuộc đánh giá toàn diện và một giai đoạn "cai nghiện kỹ thuật số", trong đó bị cấm sử dụng điện thoại, máy tính bảng hoặc Internet trong ít nhất 72 giờ. Sau đó, bệnh nhân sẽ tham gia các buổi trị liệu tâm lý và hội thảo giáo dục nhằm giúp họ kiểm soát hành vi sử dụng Internet quá mức.

Bà Kimberly Young, nhà tâm lý học đồng thời là người sáng lập chương trình, cho biết việc xác định nghiện Internet không dựa trên số giờ trực tuyến mà dựa trên những hậu quả mà việc sử dụng Internet gây ra.

Theo bà, có sự khác biệt rõ ràng giữa những người phụ thuộc vào công nghệ hiện đại nhưng vẫn cân bằng được cuộc sống trực tuyến và ngoại tuyến, với những người có sự ám ảnh đến mức không còn khả năng sinh hoạt bình thường.

"Giống như bất kỳ dạng nghiện nào khác, chúng tôi xem xét liệu việc sử dụng Internet có làm ảnh hưởng đến sự nghiệp của họ hay không, liệu họ có nói dối về thời gian sử dụng hay không và liệu nó có gây tổn hại đến các mối quan hệ cá nhân hay không" - bà giải thích.

Mục tiêu của chương trình không phải là khiến bệnh nhân từ bỏ Internet hoàn toàn mà là giúp họ quay trở lại môi trường trực tuyến theo cách lành mạnh hơn. Theo bà Young, máy tính và Internet đã trở thành một phần thiết yếu của cuộc sống hiện đại, vì vậy việc yêu cầu một người sống hoàn toàn tách biệt khỏi Internet là điều thiếu thực tế.

Nhưng bên cạnh đó, bệnh nhân tham gia chương trình sẽ phải tự chi trả khoản phí điều trị lên tới 14.000 USD, do nghiện Internet hiện chưa được cộng đồng tâm thần học chính thức công nhận là một rối loạn tâm thần, chi phí điều trị không được các công ty bảo hiểm y tế chi trả.

Bang Utah của Mỹ vốn không thường được xem là biểu tượng của các chính sách cấp tiến. Tuy nhiên ngày 1-3-2024, bang này đã thông qua một đạo luật mà nhiều người cho rằng có thể trở thành hình mẫu trong cuộc chiến chống lại điều đang được xem là một cuộc khủng hoảng sức khỏe cộng đồng.

Theo tờ Monocle, đạo luật Quản lý mạng xã hội nhằm hạn chế việc sử dụng mạng xã hội của người dưới 18 tuổi. Theo đó, thanh thiếu niên phải được cha mẹ cho phép mới có thể mở tài khoản mạng xã hội; việc sử dụng bị giới hạn cấm trong khung giờ từ 22h30 đến 6h30 sáng, đồng thời các công ty công nghệ bị yêu cầu loại bỏ những tính năng được cho là có khả năng gây nghiện trên nền tảng của họ.

Tuy nhiên, việc liệu sử dụng Internet có thực sự là một dạng nghiện hay không vẫn còn gây tranh cãi. Hiện nay "nghiện Internet" chưa được đưa vào Sổ tay chẩn đoán và thống kê rối loạn tâm thần (DSM) của Hiệp hội Tâm thần học Mỹ.

Chính vì vậy, việc các đạo luật hạn chế sử dụng Internet được ban hành khi chưa có sự đồng thuận khoa học đã khiến nhiều người cho rằng đây chỉ là sản phẩm của một làn sóng hoảng loạn đạo đức trong xã hội.

Dẫu vậy, khi lắng nghe các chuyên gia về nghiện hành vi mô tả quá trình hình thành một chứng nghiện thực sự, người ta có thể nhận thấy những điểm tương đồng đáng lo ngại.

Anna Lembke, bác sĩ tâm thần thuộc Đại học Stanford, cho biết: "Một chứng nghiện thường bắt đầu bằng việc sử dụng không thường xuyên, sau đó chuyển thành sử dụng hằng ngày rồi dần trở thành việc sử dụng gây ra những hậu quả nghiêm trọng".

Ngày càng có nhiều ý kiến cho rằng mạng xã hội và Internet đang cản trở quá trình phát triển của trẻ em trên nhiều phương diện, từ kỹ năng xã hội, cảm xúc đến sức khỏe thể chất.

"Những đứa trẻ dành quá nhiều thời gian cho trò chơi điện tử và mạng xã hội thường bị tuột lại về mặt xã hội vì thiếu các tương tác trực tiếp ngoài đời thực" - ông Mike Bishop, nhà tâm lý học lâm sàng điều hành tổ chức trại hè Summerland tại Mỹ, nhận định.

Trại hè Summerland tổ chức các chương trình cai nghiện công nghệ dành cho thanh thiếu niên từ 12-21 tuổi. Trong thời gian tham gia, mọi thiết bị điện tử đều bị cấm sử dụng. "Con người không cần một lượng thời gian màn hình tối thiểu nào để có thể tồn tại" - ông Bishop nói.

Tuy nhiên, khác với nhiều dạng nghiện khác, các chuyên gia hiểu rằng những người phụ thuộc vào công nghệ gần như chắc chắn sẽ quay lại sử dụng thiết bị số ngay khi rời khỏi chương trình điều trị.

"Chúng tôi tiếp cận nó giống như trường hợp một người gặp vấn đề với việc ăn uống quá mức" - ông giải thích.

Cần được tiếp tục điều chỉnh bằng các quy định pháp luật

Một mô hình khác cũng đặt trọng tâm vào việc tách biệt hoàn toàn khỏi công nghệ là của Hector Hughes, đồng sáng lập Công ty Unplugged tại Anh. Doanh nghiệp này hiện vận hành 20 khu nghỉ dưỡng "cai nghiện kỹ thuật số" và dự kiến tăng gấp đôi con số đó trong mùa hè.

Khi đến lưu trú tại các căn nhà nghỉ tối giản của Unplugged, khách hàng sẽ phải đặt điện thoại và các thiết bị điện tử vào một chiếc hộp khóa kín. Chìa khóa được niêm phong trong phong bì và chỉ được mở khi thật sự cần thiết.

Theo ông Hughes, nhiều gia đình lựa chọn mô hình này với hy vọng trải nghiệm một kỳ nghỉ không điện thoại sẽ tạo động lực để con cái thay đổi thói quen sử dụng công nghệ. Những đạo luật như ở Utah cũng hướng đến mục tiêu tương tự nhưng thông qua các biện pháp quản lý từ cấp chính quyền.

Dù hiệu quả của chúng vẫn cần thời gian để kiểm chứng, dư luận dường như đang dần thay đổi quan điểm. Nếu trước đây việc tiếp cận Internet không giới hạn được xem là điều tất yếu của cuộc sống hiện đại thì ngày nay ngày càng nhiều người cho rằng việc sử dụng Internet, đặc biệt với thanh thiếu niên, cần được điều chỉnh bằng các quy định pháp luật.

"Khi ô tô ra đời, nhân loại phải mất tới 50 năm mới nghĩ ra dây an toàn" - ông Hughes nói.

Đặc biệt, ông Bishop còn đưa ra một so sánh mạnh mẽ hơn: "Trong tương lai, chúng ta sẽ nhìn lại giai đoạn này giống như cách ngày nay chúng ta nhìn nhận việc hút thuốc lá vào những năm 1920".

Điều đó thế nào ở tương lai còn chưa rõ nhưng ngay từ bây giờ và cả từ nhiều năm trước, rất nhiều người trên khắp thế giới đã thấy mặt trái của Internet và thế giới ảo.