Hai lãnh đạo Donald Trump và Kim Jong-un trước cơ hội 'trùng phùng'

Hôm qua (17.8), AP đưa tin Tổng thống Trump ngày 16.8 đã ra lệnh cho Bộ Chiến tranh Mỹ giảm quy mô các cuộc tập trận quân sự chung thường niên với Hàn Quốc mang tên Lá chắn tự do Ulchi. Khai mạc vào hôm qua và dự kiến kéo dài 11 ngày, cuộc tập trận nhằm sẵn sàng đối phó với các mối đe dọa từ Triều Tiên. Trong khi đó, Bình Nhưỡng ngày 14.8 đe dọa thực hiện các bước cứng rắn chống lại Mỹ và Hàn Quốc.

Tổng thống Trump và Nhà lãnh đạo Kim gặp nhau tại Hà Nội vào tháng 2.2019

Ảnh: AFP

Tín hiệu từ ông Trump

Lý giải quyết định trên, Tổng thống Trump cho rằng vì Hàn Quốc đã thiếu sự giúp đỡ Mỹ trong cuộc chiến chống Iran. Vị chủ nhân Nhà Trắng cũng trích dẫn mối quan hệ tốt đẹp giữa ông với Nhà lãnh đạo Kim của Triều Tiên. Viết trên mạng xã hội, ông Trump cho rằng cuộc tập trận không chỉ tốn kém mà còn "gửi một tín hiệu hoàn toàn không phù hợp và thù địch" đến Bình Nhưỡng - bên vốn "không đe dọa và tôn trọng" Washington trong thời gian ông Trump lãnh đạo nước Mỹ.

Cách lý giải của ông Trump có sự khác biệt so với nhận xét của Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth cách đây chưa lâu. Cụ thể, phát biểu trong cuộc họp hồi tháng 5 ở Lầu Năm Góc, Bộ trưởng Hegseth ca ngợi Seoul vì "cam kết tăng cường chi tiêu quốc phòng" và "vai trò lãnh đạo trong việc đảm nhận trách nhiệm chính đối với an ninh trên bán đảo Triều Tiên".

Phản ứng sau tuyên bố của Tổng thống Trump, Văn phòng Tổng thống Hàn Quốc ngày 17.8 thông báo chính phủ nước này hy vọng mối quan hệ "hữu nghị" giữa Tổng thống Trump và Nhà lãnh đạo Kim sẽ dẫn đến "đối thoại có ý nghĩa" giữa Mỹ và Triều Tiên nhằm thúc đẩy hòa bình và ổn định trên bán đảo Triều Tiên.

Cơ hội cho thượng đỉnh Mỹ - Triều?

Dù bị chỉ trích ngay từ chính các chính trị gia Mỹ về việc giảm quy mô cuộc tập trận Lá chắn tự do Ulchi có thể làm giảm quan hệ đồng minh, nhưng quyết định của Tổng thống Trump được đánh giá có thể mở ra cơ hội để ông và Nhà lãnh đạo Kim tiến hành hội nghị thượng đỉnh mới.

Dưới thời Tổng thống Trump nhiệm kỳ đầu tiên (2017 - 2021), ông và Nhà lãnh đạo Kim đã có 3 lần gặp nhau trực tiếp tại Singapore (tháng 8.2018), VN (2.2019) và khu phi quân sự Bàn Môn Điếm (6.2019).

Gần đây, giới phân tích cho rằng ông Trump có thể thúc đẩy một cuộc gặp với ông Kim để tạo ra dấu ấn đối ngoại mới giữa bối cảnh Mỹ đang gặp nhiều bất lợi trong cuộc chiến Iran. Bên cạnh đó, Triều Tiên gần đây liên tục đẩy mạnh hợp tác quân sự với Nga được cho là nhằm hỗ trợ Moscow trong cuộc xung đột Ukraine. Vì thế, nếu tiến hành ngoại giao với Bình Nhưỡng, ông Trump có thể tìm cách tác động để hạn chế hợp tác Nga - Triều nhằm có thêm sức ép với Moscow. Trong cuộc gặp với Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung bên lề hội nghị thượng đỉnh G7 vào tháng 6 vừa qua ở Pháp, Tổng thống Trump từng cho biết sẽ khởi động lại hoạt động ngoại giao với Triều Tiên.

TS Victor Cha, chuyên gia về vấn đề Triều Tiên tại Trung tâm nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS, Mỹ), đánh giá nhà lãnh đạo Kim là một người theo xu hướng cải cách. Ông đã nhìn thấy cơ hội hợp tác với Nga trong cuộc xung đột Ukraine để giải quyết các khó khăn kinh tế sau thời gian dài phong tỏa do đại dịch Covid-19, chứ không phải chỉ phụ thuộc vào thương mại với Trung Quốc. Nên giờ đây, ông Kim có thể nhìn thấy cơ hội từ việc đối thoại với Mỹ.

"Triều Tiên có thể rút ra bài học từ thỏa thuận Mỹ - Iran với tuyên bố hùng hồn nhưng được diễn đạt mơ hồ, kèm theo là hứa hẹn về các cuộc đàm phán tiếp theo mà không có bất kỳ viễn cảnh thực tế nào để đạt thỏa thuận sau cùng", TS Cha nhận xét và cho rằng cách thức này có thể giúp Bình Nhưỡng kiểm soát sự khó đoán và xu hướng sử dụng sức mạnh quân sự của Tổng thống Trump.

Theo chuyên gia Victor Cha, Triều Tiên có thể tận dụng cách thức vừa nêu để khai thác các vấn đề hai bên đạt được trước kia nhằm mở ra tiến trình tiến hành đàm phán nhưng chưa cần thỏa thuận chi tiết. Qua đó, Nhà lãnh đạo Kim có được dấu ấn đối nội nếu Mỹ ngừng các cuộc tập trận quân sự, giảm mức thù địch giữa hai bên. Bình Nhưỡng còn có thể ủng hộ Tổng thống Trump về mặt tinh thần bằng cách lên tiếng ủng hộ trao giải Nobel Hòa bình cho ông Trump. Như thế, dù kết quả cụ thể đạt được giữa hai bên không có gì nổi bật, nhưng đem đến mục tiêu lâu dài của Bình Nhưỡng là đạt được sự chấp nhận không chính thức của Mỹ đối với việc Triều Tiên sở hữu vũ khí hạt nhân.