Hà Nội sắp xếp trường học: Cơ hội tái phân bổ giáo viên, giảm thiếu hụt cục bộ

Chỉ còn hơn một tháng trước năm học 2026-2027, Hà Nội đang đẩy nhanh sắp xếp trường học theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Dù còn băn khoăn, các chuyên gia cho rằng đây là cơ hội tái phân bổ giáo viên, nâng cao chất lượng đội ngũ và giảm thiếu hụt cục bộ.

Tuyển sinh không xáo trộn, giáo viên chủ yếu thay đổi cách làm việc

Theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, trước ngày 30/8/2026, các địa phương phải hoàn thành việc sắp xếp cơ sở giáo dục công lập từ mầm non đến THPT theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đồng thời bảo đảm các điều kiện để năm học 2026-2027 diễn ra ổn định.

Tại Hà Nội - một trong những địa phương triển khai sớm việc sắp xếp trường học, công việc diễn ra đúng vào cao điểm tuyển sinh đầu cấp. Theo các nhà trường, việc học tập của học sinh cơ bản không bị xáo trộn, trong khi đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý sẽ phải thích nghi với cách tổ chức mới.

Theo các nhà trường, việc sắp xếp trường học không ảnh hưởng lớn đến học sinh, nhưng đặt ra yêu cầu thích nghi với đội ngũ giáo viên, quản lý

Tại phường Giảng Võ, nơi có 6 trường trung học cơ sở (THCS) thực hiện sắp xếp, bà Đặng Thị Ngọc Hà, Phó Hiệu trưởng Trường THCS Thăng Long, cho biết tiến độ tuyển sinh vẫn diễn ra bình thường. Điều khiến nhiều giáo viên quan tâm hơn là những thay đổi đối với đội ngũ quản lý sau khi giảm đầu mối.

"Sẽ xáo trộn không chỉ với hiệu trưởng mà cả đội ngũ quản lý. Có người mới làm quản lý, vẫn trực tiếp giảng dạy nên khi trở lại đứng lớp sẽ không gặp nhiều khó khăn. Nhưng cũng có người đã rời bục giảng nhiều năm, khi quay lại dạy học theo chương trình mới sẽ cần thời gian để làm quen", bà Hà chia sẻ.  Theo bà Hà, đây là tâm lý dễ hiểu khi nhiều cán bộ quản lý phải thích ứng với vai trò mới. Tuy nhiên, nếu quá trình sắp xếp được chuẩn bị kỹ, những thay đổi này sẽ không ảnh hưởng đến hoạt động dạy học.

Đồng quan điểm, bà Nguyễn Thị Vân Hồng, Hiệu trưởng Trường THCS Chương Dương (Hà Nội), cho rằng việc sắp xếp trường học nếu được triển khai bài bản sẽ không làm xáo trộn hoạt động dạy học mà còn tạo điều kiện phát huy hiệu quả đội ngũ giáo viên, cơ sở vật chất và công tác quản trị. Theo bà, điều phụ huynh và học sinh mong muốn nhất là sự ổn định, vì vậy các nhà trường cần công khai thông tin, giải đáp kịp thời những băn khoăn để tạo sự đồng thuận. "Khi quá trình chuyển đổi được chuẩn bị kỹ lưỡng, chất lượng dạy học không những không bị ảnh hưởng mà còn có điều kiện nâng lên", bà Hồng nhấn mạnh.

Ở góc độ thực tiễn triển khai, một số ý kiến cho rằng, do chỉ sáp nhập quy mô nhà trường, còn các phân hiệu vẫn giữ nguyên nên công tác tuyển sinh không hề bị xáo trộn. Mô hình trường một cấp học đa cơ sở phù hợp với điều kiện thực tế của Hà Nội vì vừa bảo đảm tính chuyên môn theo từng cấp học, vừa tạo điều kiện điều phối giáo viên linh hoạt giữa các điểm trường, góp phần hạn chế tình trạng phụ huynh tập trung cho con vào một số trường được cho là có chất lượng cao hơn. Đây cũng là mô hình đang được nhiều xã, phường trên địa bàn Hà Nội lựa chọn.

Tuy nhiên nhiều giáo viên vẫn lo ngại việc sáp nhập trường có thể ảnh hưởng đến vị trí việc làm và quyền lợi, TS Vũ Thu Hương, chuyên gia tâm lý giáo dục, cho rằng những băn khoăn này phần lớn xuất phát từ tâm lý trước thay đổi hơn là từ bản chất của việc sắp xếp.

Theo bà, giáo viên đang đứng lớp sau sáp nhập vẫn tiếp tục giảng dạy như bình thường; việc điều chuyển nếu có chủ yếu diễn ra giữa các cơ sở trong cùng địa bàn để cân đối nơi thiếu, nơi thừa giáo viên. "Nếu nói việc sáp nhập ảnh hưởng nhiều đến quyền lợi của giáo viên thì theo tôi là không chính xác. Tác động rõ nhất nằm ở mức độ cạnh tranh trong chuyên môn", TS Hương nói.

Bà phân tích, khi quy mô trường lớn hơn, số lượng giáo viên tăng lên, việc đạt các danh hiệu thi đua sẽ cạnh tranh hơn, nhưng đó cũng là động lực nâng cao chất lượng đội ngũ. Đồng thời, trường quy mô lớn giúp giảm áp lực ngoài chuyên môn, bởi số giáo viên phải tham gia các hội thi không tăng tương ứng với quy mô trường, trong khi nhà trường có nguồn giáo viên dự phòng để bố trí thay thế khi cần, hạn chế tối đa ảnh hưởng đến việc học của học sinh.

Sắp xếp hợp lý sẽ góp phần giải quyết tình trạng thiếu giáo viên cục bộ

Ở góc độ quản lý, ông Vũ Minh Đức, Cục trưởng Cục Nhà giáo và Cán bộ quản lý giáo dục - Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT), cho biết việc sắp xếp trường học không chỉ nhằm tinh gọn đầu mối mà còn tạo điều kiện cơ cấu lại đội ngũ theo hướng tăng giáo viên trực tiếp đứng lớp.

Theo ông Đức, sau khi sắp xếp, mỗi trường sẽ có một hiệu trưởng cùng các hiệu phó phụ trách các cơ sở, điểm trường. Cùng với việc điều chuyển, bố trí lại giáo viên, sẽ có một bộ phận cán bộ quản lý quay trở lại giảng dạy.

"Việc điều chỉnh, sắp xếp để bảo đảm khối lượng công việc của từng giáo viên hợp lý hơn cũng sẽ góp phần giải quyết tình trạng thiếu giáo viên cục bộ ở một số địa phương", ông Đức nói.

 Theo ông Vũ Minh Đức, việc giảm đầu mối quản lý và cơ cấu lại đội ngũ có thể giúp giải quyết tối đa khoảng 30% tình trạng thiếu giáo viên trong điều kiện thuận lợi (Bộ GD&ĐT)

Không chỉ bổ sung nguồn nhân lực, việc tái cơ cấu đội ngũ còn giúp phân bổ giáo viên đồng đều hơn giữa các trường trên cùng địa bàn, hạn chế tình trạng chênh lệch chất lượng và xu hướng phụ huynh tập trung cho con vào một số trường được đánh giá cao.

Theo thống kê của Bộ GD&ĐT, hiện cả nước có khoảng 98.000 cán bộ quản lý giáo dục. Với phương án giảm đầu mối quản lý và bố trí lại đội ngũ, Bộ dự kiến có thể giải quyết khoảng 20-25% số giáo viên còn thiếu, trong điều kiện thuận lợi có thể đạt tối đa khoảng 30%.

Ông Đức cũng khẳng định đội ngũ cán bộ quản lý hiện nay về cơ bản vẫn đáp ứng đầy đủ yêu cầu năng lực theo quy định của Bộ GD&ĐT. Vì vậy, việc một bộ phận cán bộ quản lý quay trở lại đứng lớp sẽ không làm ảnh hưởng đến chất lượng dạy học, đồng thời mở ra cơ hội phân bổ nguồn lực hợp lý hơn giữa các nhà trường.

Không chỉ nhìn từ góc độ quyền lợi giáo viên, TS Vũ Thu Hương cho rằng điều quan trọng nhất là cần nhìn việc sắp xếp trường học như một giải pháp nâng cao chất lượng tổ chức dạy học, thay vì chỉ là thay đổi về bộ máy hành chính.

Theo bà, chủ trương của Thủ tướng yêu cầu mỗi đơn vị hành chính cấp xã bảo đảm tối thiểu có một cơ sở giáo dục mầm non, một trường tiểu học và THCS hoặc trường phổ thông nhiều cấp học sẽ phát huy hiệu quả rõ nét, nhất là ở những địa phương còn thiếu trường lớp. "Ở khu vực nội thành Hà Nội hiện nay, tình trạng thiếu trường không quá nghiêm trọng. Tuy nhiên, tại một số huyện ngoại thành, nhất là những xã miền núi của huyện Quốc Oai, việc thiếu trường học vẫn là một thực tế", TS Hương nói.

Theo bà, có những nơi chỉ có một hoặc hai trường nhưng lại có nhiều điểm trường nhỏ, phân tán. Mỗi cơ sở chỉ vài lớp học khiến việc đầu tư cơ sở vật chất, bố trí giáo viên cũng như tổ chức chuyên môn gặp nhiều khó khăn, chất lượng giáo dục vì thế khó đồng đều.

Thực tế này còn kéo theo hệ lụy ở bậc học cao hơn. Không ít khu vực còn thiếu trường trung học phổ thông, học sinh muốn tiếp tục học phải di chuyển quãng đường xa. Áp lực đi lại và điều kiện học tập khiến một bộ phận học sinh sau khi tốt nghiệp THCS lựa chọn học nghề sớm, thậm chí nghỉ học để đi làm hoặc lập gia đình.

"Vì vậy, khi mạng lưới trường học được quy hoạch hợp lý hơn, học sinh sẽ có thêm cơ hội được học gần nhà, giảm áp lực đi lại và tăng cơ hội tiếp tục học lên các bậc học cao hơn", bà Hương nhấn mạnh.

Về tiến độ phải hoàn thành việc sắp xếp trước ngày 30/8, các chuyên gia cho rằng đây là mục tiêu hoàn toàn khả thi, bởi phần lớn công việc hiện nay là sắp xếp về mặt hành chính, không tác động trực tiếp đến hoạt động dạy và học.

Khó khăn chủ yếu sẽ thuộc về bộ phận hành chính của các nhà trường trong việc chuyển giao hồ sơ, tài sản và hoàn thiện các thủ tục liên quan. Riêng Hà Nội có lợi thế khi đã quản lý dữ liệu học sinh trên nền tảng số gần 10 năm, toàn bộ thông tin học tập đều được số hóa nên việc chuyển giao dữ liệu sẽ thuận lợi hơn nhiều so với trước đây.

"Điều quan trọng nhất là sau sáp nhập, chất lượng giáo dục phải được nâng lên, giáo viên yên tâm công tác và học sinh được học tập trong điều kiện tốt hơn. Khi đạt được những mục tiêu đó thì việc sắp xếp trường học mới thực sự có ý nghĩa, thay vì chỉ là sự thay đổi về mặt tổ chức hay hành chính", TS Hương nói.