Hà Nội hỗ trợ người thu nhập thấp đổi xe cũ: Chính sách nào đủ mạnh?

Các chuyên gia cho rằng, để Hà Nội chuyển đổi phương tiện xanh cần có các chính sách thực thi như: Hỗ trợ chuyển đổi phương tiện xanh, giảm thuế, miễn phí hoặc xây dựng cơ sở cho xe xanh.

Cần các chính sách hỗ trợ mạnh

UBND TP. Hà Nội đã ban hành công văn về thực hiện Quyết định số 13/2026/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về lộ trình áp dụng Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia đối với khí thải xe mô tô, xe gắn máy tham gia giao thông đường bộ.

Đáng chú ý, UBND TP. Hà Nội yêu cầu Sở Xây dựng xây dựng phương án hỗ trợ người có thu nhập thấp thay thế các phương tiện đã sử dụng nhiều năm, có nguy cơ gây ô nhiễm cao nhưng không đáp ứng tiêu chuẩn khí thải.

Ngoài ra, TP.Hà Nội cũng sẽ nghiên cứu bố trí nguồn lực để miễn phí kiểm định khí thải lần đầu đối với xe mô tô, xe gắn máy trên địa bàn.

Đánh giá về chủ trương này, ông Nguyễn Mạnh Thắng, Giám đốc Whatcar Việt Nam, admin Cộng đồng OTO+ chia sẻ: Về kinh nghiệm quốc tế, nhiều thành phố lớn trên thế giới đã triển khai vùng phát thải thấp khá thành công.

Ông Nguyễn Mạnh Thắng, Giám đốc Whatcar Việt Nam, admin Cộng đồng OTO+. Ảnh: Phạm Hưng

Dẫn chứng câu chuyện của Trung Quốc, ông Thắng cho biết, trong giai đoạn đầu phát triển, ô tô sử dụng động cơ đốt trong tăng rất nhanh, kéo theo áp lực ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Trước thực trạng đó, chính phủ buộc phải can thiệp mạnh, thúc đẩy các doanh nghiệp đầu tư nghiên cứu và phát triển xe điện.

Để hỗ trợ người dân chuyển đổi phương tiện, quốc gia này đã đưa ra các chính sách hỗ trợ rất mạnh như: Trợ giá khi mua xe điện, thủ tục đăng ký đơn giản hơn nhiều so với xe xăng, qua đó tạo động lực chuyển đổi rõ rệt.

Song song với đó, Trung Quốc đặc biệt chú trọng phát triển hạ tầng sạc điện. Mạng lưới trạm sạc được triển khai dày đặc và có tính bao phủ cao tại các khu chung cư, tòa nhà văn phòng, bãi đỗ xe công cộng cũng như khu công nghiệp.

"Chính sự đúng và trúng trong quy hoạch hạ tầng đã khiến người dân tự nhiên chuyển đổi, vì chi phí hợp lý và mức độ tiện lợi cao", ông Thắng cho biết.

Từ những kinh nghiệm đó, ông Thắng cho rằng, việc Hà Nội đưa ra phương án hỗ trợ người dân chuyển đổi phương tiện sẽ giúp người dân giảm đi áp lực về kinh tế và sẽ khuyến khích được người dân chuyển đổi sang sử dụng phương tiện xanh.

Theo ông Thắng, Hà Nội cần tính đến các chính sách hỗ trợ về tài chính đủ mạnh bao gồm giảm lệ phí trước bạ, ưu đãi thuế tiêu thụ đặc biệt cho phương tiện xanh.

Cũng theo vị này, yếu tố mang tính quyết định dẫn đến chuyển đổi phương tiện chính là kinh tế hành vi: Nếu người dân thấy rõ rằng đi xe phát thải cao vào vùng hạn chế vừa bất tiện vừa tốn chi phí, trong khi phương tiện xanh thuận tiện và rẻ hơn, thì quá trình chuyển đổi sẽ diễn ra tự nhiên và bền vững hơn.

Cần có các nhóm giải pháp cụ thể

Theo TS Trần Hữu Minh, Phó Vụ trưởng Vụ An toàn giao thông, Bộ Xây dựng đánh giá về việc Hà Nội thí điểm vùng phát thải thấp trong bối cảnh ô nhiễm không khí ngày càng nghiêm trọng, cũng như về mức độ cần thiết và kịp thời của bước đi này.

TS. Trần Hữu Minh, Phó Vụ trưởng Vụ An toàn giao thông, Bộ Xây dựng. Ảnh: Khổng Chí

TS. Trần Hữu Minh cho rằng, việc chuyển đổi phương tiện xanh không thể chỉ dừng ở việc khuyến khích người dân mua xe điện. TP.Hà Nội cần phải có một chương trình chuyển đổi tổng thể, kết hợp giữa chính sách kinh tế, hạ tầng, công nghệ và thay đổi hành vi.

Để thực hiện chuyển đổi phương tiện xanh cần có các nhóm giải pháp cụ thể, bao gồm các biện pháp tài chính đủ hấp dẫn, đủ mạnh.

Thứ nhất, hỗ trợ tài chính trực tiếp để người dân đổi phương tiện. Đây là giải pháp quan trọng nhất bởi rào cản lớn nhất hiện nay là chi phí.

Theo đó, hỗ trợ một phần kinh phí khi đổi xe máy cũ sang xe điện; thu mua, đổi xe cũ lấy xe mới theo chương trình "đổi xe lấy trợ giá"; cho vay ưu đãi lãi suất thấp để mua phương tiện xanh.

Bên cạnh đó, cần xem xét thêm các chính sách hỗ trợ riêng đối với tài xế xe ôm công nghệ, giao hàng, người làm nghề vận tải.

Thứ hai, điều chỉnh chính sách thuế, phí theo hướng khuyến khích phương tiện xanh. Thay vì chỉ cấm hoặc hạn chế phương tiện phát thải cao, cần tạo chênh lệch chi phí đủ lớn để người dân tự lựa chọn.

Có thể áp dụng một số chính sách như: Miễn hoặc giảm lệ phí trước bạ; giảm thuế tiêu thụ đặc biệt; miễn phí đăng ký; miễn hoặc giảm phí gửi xe. Khi tổng chi phí sử dụng xe xanh thấp hơn xe sử dụng nhiên liệu hóa thạch, quá trình chuyển đổi sẽ diễn ra tự nhiên.

Thứ ba, phát triển đồng bộ hạ tầng sạc. Xe điện chỉ thực sự hấp dẫn khi người dân không còn lo thiếu điểm sạc. Do đó, cần bố trí trạm sạc tại chung cư, khu dân cư; phủ trạm sạc tại bãi đỗ xe công cộng; lắp đặt tại trung tâm thương mại, bệnh viện, trường học; xây dựng hành lang sạc trên các tuyến vành đai và cao tốc.

Thứ tư, xây dựng vùng phát thải thấp theo lộ trình. Ông cho rằng, không nên cấm ngay mà cần có lộ trình rõ ràng.

Thứ năm, phát triển vận tải công cộng chất lượng cao. Chuyển đổi phương tiện xanh không chỉ là chuyển từ xe xăng sang xe điện mà còn là giảm phụ thuộc vào phương tiện cá nhân. Vì vậy, cần mở rộng hệ thống đường sắt đô thị; tăng mạng lưới xe buýt điện; kết nối thuận tiện giữa các loại hình vận tải. Đồng thời, nâng cao chất lượng dịch vụ để thu hút người dân.

Thứ sáu, hoàn thiện hạ tầng cho giao thông xanh. Các đô thị cần ưu tiên không gian cho xe đạp, xe đạp điện; người đi bộ; tuyến đường dành riêng cho phương tiện xanh.

Thứ bảy, áp dụng công cụ kinh tế thay cho biện pháp hành chính. Người dân sẽ thay đổi hành vi khi thấy lợi ích kinh tế rõ ràng. Ví dụ như phí lưu thông cao hơn đối với xe phát thải lớn trong vùng phát thải thấp; phí đỗ xe cao hơn với xe động cơ đốt trong. Đồng thời, ưu tiên làn đường hoặc vị trí đỗ xe cho xe điện.