Giáo sư vừa nhận giải "Nobel Toán học" là wibu chúa, thích đọc "manga tình cảm con gái"

Có thể bạn có vài phương án nghe rất hợp lý: sách về Toán học, sách về logic, triết học, hay tiểu sử vĩ nhân. Nhưng tất cả các phương án trên đều sai. Jalal Shatah, giáo sư và cựu trưởng khoa toán ở Viện Courant thuộc Đại học New York, thuật lại về người đồng nghiệp trẻ ngày ấy bằng đúng một hình ảnh: "Tôi nhớ cậu ấy hồi ở Courant. Lúc nào cũng cầm một quyển manga".

Và không phải những bộ truyện kinh điển, hay thể loại trinh thám hay phiêu lưu bạn thường biết đâu. Kỳ tài ngành toán học này thích đọc “yuri”.

Bảng phân vai trong đầu chúng ta

Người đàn ông có tên Đặng Vũ, sinh năm 1989, và đã đạt huy chương vàng Olympic Toán quốc tế từ thời phổ thông, học Đại học Bắc Kinh rồi chuyển sang MIT, làm tiến sĩ ở Princeton, hiện là giáo sư Đại học Chicago. Tuần trước, giáo sư Đăng Vũ nhận vinh dự cao nhất của ngành toán.

Anh chưa bao giờ học lái xe, vì sợ đang cầm vô lăng thì đầu óc trôi sang toán. Căn hộ của anh có một cái bàn, một tấm bảng trắng, một giá sách nhỏ và một chiếc ghế bành, ngoài ra chẳng có những phụ kiện quen thuộc trong tổ ấm: không sofa, không tivi, không tranh treo tường, không thảm. Khi nhắc tới một giáo sư Toán đoạt giải thưởng Fields, hình ảnh đầu tiên hiện lên trong đầu đại đa số chúng ta không như vậy.

Vì sao từ "manga" lại làm cả bức chân dung lệch đi một nhịp? Bởi trong đầu ai cũng có sẵn một bảng phân vai: người thế này thì phải thích thứ thế kia. Bảng ấy lại khắt khe với đàn ông một cách khá kỳ lạ.

Vị giáo sư và câu trả lời đơn giản

Dòng truyện Đặng Vũ tìm đến là yuri, kể về mối quan hệ tình cảm giữa các nhân vật nữ. Khi tạp chí Quanta hỏi vì sao, anh chẳng viện dẫn mỹ học hay phân tích cấu trúc tự sự. Anh nói những câu chuyện ấy "dễ chịu, ấm áp và đẹp", rằng chúng giúp anh tử tế hơn với chính mình và thấy thoải mái hơn với cuộc sống.

Thời gian đầu, tạp chí Yuri Shimai thời đầu ước tính gần 70% độc giả của mình là nữ. Nhưng đến giữa thập niên 2010, Comic Yuri Hime công bố tỷ lệ độc giả như sau: khoảng 60% nam và 40% nữ. Nghĩa là người đàn ông chúng ta đang bàn tới nằm gọn trong nhóm đa số. Một nhà toán học chuyên trị những hệ thống ngẫu nhiên khổng lồ, hóa ra bản thân lại là một điểm dữ liệu rất đại chúng.

Cả một đời đọc manga, nhưng vẫn phải chia cuộc đời giáo sư Đặng Vũ thành hai khoảng. Giai đoạn thứ nhất, khoảng năm 2017, khi hợp đồng nghiên cứu sau tiến sĩ sắp hết mà chưa nơi nào nhận anh, manga đóng vai trò của thuốc an thần. Anh kể về một câu chuyện lý tưởng hóa "nơi người ta gặp nhau, cùng làm việc, có những cuộc đời phức tạp, rồi cuối cùng họ sống một cuộc đời tốt đẹp". Manga vừa xoa dịu tinh thần của anh, lại vừa khiến anh tự vấn: "Thế còn mình thì sao?".

Giai đoạn thứ hai là hiện tại. Anh vẫn đọc manga, nhưng lần này thuần túy để giải trí, chứ chẳng còn cần nó để bớt khắt khe với bản thân. Đó có lẽ là chi tiết đẹp nhất của cả câu chuyện: dấu hiệu cho thấy một người đàn ông đã ổn, hóa ra là khi thứ từng làm thuốc quay trở lại vị trí món ăn vặt.

Thực ra, chúng ta chẳng lạ gì chuyện này. Theo ước tính năm 2022, truyện tranh đóng góp khoảng 60% doanh thu của Nhà xuất bản Kim Đồng, và Doraemon - mua bản quyền từ năm 1992 - và vẫn nằm trong nhóm đầu bảng. Có cả một thế hệ lớn lên với Doraemon vẫn đang chi tiền mua truyện, thế nhưng, nhiều người vẫn không thể thẳng thắn trả lời về sở thích. Đặng Vũ khác biệt, chỗ anh trả lời thẳng khi được hỏi, thậm chí thẳng thắn mô tả cái hay, cái đẹp của truyện yuri.

Nền kinh tế của những sở thích không xứng tầm

Nói cho công bằng, cái sở thích "linh tinh" ấy từ lâu đã là một ngành công nghiệp tỷ đô.

Người lớn mua đồ chơi cho chính mình hiện chiếm khoảng 25-30% doanh số đồ chơi toàn cầu, theo dữ liệu của công ty nghiên cứu thị trường Circana; giới trong nghề gọi họ là "kidult". Lego nghiêm túc với nhóm khách này đến mức đặt hẳn một từ viết tắt riêng, AFOL, tức người lớn hâm mộ Lego, và doanh thu từ họ chiếm chừng 20-25% của hãng tính đến năm 2025, gấp khoảng bốn lần so với chưa đầy một thập kỷ trước.

Manga cũng vậy. Thị trường Nhật Bản năm 2024 đạt kỷ lục 704,3 tỷ yên, tương đương khoảng 4,4 tỷ đô la Mỹ, trước khi giảm nhẹ 1,7% xuống 692,5 tỷ yên trong năm 2025. Đáng chú ý là bản điện tử đã chiếm khoảng 76% thị trường. Người ta đọc trên điện thoại: trên tàu điện, trong thang máy, giữa một cuộc họp dài. Chẳng ai nhìn thấy bìa sách cả. Có lẽ đó cũng là một phần lý do nó bán chạy đến thế.

Còn nhân vật của chúng ta thì sao? Theo mô tả của đồng nghiệp, anh giờ vẫn ít nói nhưng đã hết ngại ngùng. Anh đọc thơ Đường và làm thơ, thỉnh thoảng chơi cờ vây, và đang tính nuôi một con rắn. Lý do chỉ đơn giản thế này: "Trông nó đẹp”. Một người vừa viết hai trăm trang chứng minh chặt chẽ đến từng dòng, khi được hỏi vì sao muốn nuôi rắn, lại chỉ đưa ra một bằng chứng gọn lỏn mà chẳng cần bổ sung gì thêm.

Có lẽ đó mới đúng là định nghĩa của sở thích: một thứ ta thích vì ta thích. Đàn ông vốn quen ngụy trang sở thích thành thứ gì đó hữu ích: chạy bộ thì bảo để giữ sức khỏe, sưu tầm đồng hồ thì bảo để đầu tư, mua Lego thì bảo để chơi với con. Đặng Vũ không ngụy trang sở thích của mình, mà mạnh dạn khoe nó với giới truyề thông.

Quyển manga ấy chẳng giải hộ anh bài toán nào. Nó chỉ khiến anh dễ thở hơn trong những năm anh gần như không thở nổi, và với một sở thích thì chừng đó đã quá đủ tiêu chuẩn.

Người đàn ông giải được bài toán mà cả thế kỷ chưa ai gỡ nổi, khi được hỏi vì sao muốn nuôi một con rắn, đã trả lời gọn lỏn: "Trông nó đẹp." Có lẽ đó là chứng minh ngắn nhất và cũng đúng nhất mà anh từng viết.