Giải pháp nâng cao giá trị nông sản từ phụ phẩm cacao

Với sự hỗ trợ của Liên minh châu Âu, mô hình kinh tế tuần hoàn trong sản xuất cacao đang được thúc đẩy tại Đăk Lăk, góp phần nâng cao giá trị chuỗi sản xuất, hướng tới phát triển bền vững.

Cây cacao là nguồn thu nhập quan trọng của nhiều hộ dân tại Tây Nguyên. Tuy nhiên, trong mô hình sản xuất truyền thống, giá trị kinh tế chủ yếu chỉ tập trung vào phần hạt. Sau mỗi vụ thu hoạch, phần lớn vỏ quả, nước cacao và các phụ phẩm khác thường bị thải bỏ sau quá trình sơ chế. Lượng phụ phẩm này làm thất thoát một nguồn tài nguyên có thể tiếp tục khai thác, nếu không được xử lý phù hợp còn có nguy cơ ảnh hưởng tới môi trường sản xuất và làm gia tăng mầm bệnh trên cây trồng.

Cacao là nguồn thu nhập quan trọng, gắn liền với đời sống và sinh kế của nhiều hộ dân tại Tây Nguyên, Đăk Lăk. Ảnh: BTC

Hiện nay, khi các tiêu chuẩn về phát thải, truy xuất nguồn gốc và sản xuất bền vững ngày càng được chú trọng, bài toán đặt ra không chỉ là nâng cao giá trị hạt cacao mà còn khai thác hiệu quả toàn bộ giá trị của cây trồng, giảm lãng phí tài nguyên và hướng tới sản xuất bền vững.

Từ những yêu cầu đó, mô hình kinh tế tuần hoàn trong sản xuất cacao đang từng bước được triển khai tại Đăk Lăk, hướng tới kết nối các nguồn lực trong sản xuất và tạo ra những giá trị mới từ các phụ phẩm từng bị bỏ đi. Thông qua dự án "Kinh tế tuần hoàn trong sản xuất cacao: từ hạt cacao đến thanh chocolate" do Liên minh châu Âu tài trợ, được triển khai bởi Helvetas Việt Nam và Trung tâm Phát triển Cộng đồng (CDC), nhiều hợp tác xã, doanh nghiệp và nông hộ tại Đăk Lăk bắt đầu tiếp cận với những giải pháp sản xuất bền vững hơn.

Thông qua dự án "Kinh tế tuần hoàn trong sản xuất cacao: từ hạt cacao đến thanh chocolate", nhiều nông hộ tại Đăk Lăk bắt đầu tiếp cận với những giải pháp sản xuất bền vững hơn. Ảnh: BTC

Tại Hợp tác xã Dịch vụ Nông nghiệp Nhất Tâm, sau quá trình áp dụng phương thức mới, mô hình sản xuất đã có nhiều thay đổi. Theo bà Nguyễn Hồng Thương, Chủ tịch Hội đồng quản trị, Giám đốc Hợp tác xã, thông qua các chương trình hỗ trợ và tập huấn từ dự án, bây giờ ngoài phần hạt, hợp tác xã đã được tư vấn để phát triển sản phẩm rượu vang cacao. "Đối với vỏ cacao, chúng tôi được hỗ trợ kỹ thuật để chế biến thành thức ăn gia súc, cám viên cho chăn nuôi hoặc làm than hoạt tính phục vụ cải tạo đất", bà Thương nói.

Phần nước cacao từng bị loại bỏ trong quá trình sơ chế hiện được nghiên cứu để phát triển thành các sản phẩm mới, góp phần gia tăng giá trị cho chuỗi sản xuất. Trong khi đó, vỏ cacao sau tách hạt được tận dụng làm thức ăn chăn nuôi hoặc ủ thành phân hữu cơ quay trở lại phục vụ sản xuất nông nghiệp. Thông qua các giải pháp công nghệ, một phần vỏ cacao còn có thể được chuyển hóa thành than sinh học - vật liệu giúp cải tạo đất, tăng độ tơi xốp và hỗ trợ cây trồng phát triển ổn định hơn.

Hành trình từ những chiếc vỏ cacao thừa được tái tạo thành thành phẩm hữu cơ, tiếp tục quay trở lại phục vụ quá trình sản xuất. Ảnh: BTC

Bên cạnh việc tận dụng phụ phẩm, dự án cũng chú trọng nâng cao năng lực cho người sản xuất thông qua các chương trình đào tạo và chuyển giao kỹ thuật. Người nông dân được tiếp cận với các phương pháp chăm sóc mới như tỉa cành, tạo tán, quản lý dinh dưỡng và ứng dụng hệ thống tưới tự động.

Tại nhiều vườn cacao, những thay đổi này đã mang lại hiệu quả. Theo số liệu thống kê từ dự án, nếu như trước đây với một hecta cacao, năng suất trung bình đạt khoảng 5 tấn hạt ướt mỗi năm thì giờ đây, sau khi áp dụng các kỹ thuật chăm sóc mới, năng suất cải thiện đáng kể và dự kiến có thể tăng thêm khoảng 20% qua từng vụ, đồng thời tiết kiệm chi phí nhân công và phân bón, giúp người dân chủ động hơn trong quá trình chăm sóc cây trồng.

Những thay đổi trong phương thức sản xuất còn tạo nền tảng để người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp từng bước học hỏi và đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao về phát triển bền vững.

Theo TS. Phạm Văn Lương, Giám đốc Quốc gia Helvetas Việt Nam, dự án không chỉ cung cấp các hỗ trợ kỹ thuật theo tiêu chuẩn quốc tế mà còn giúp doanh nghiệp và hợp tác xã tiếp cận các tiêu chuẩn và cam kết xanh đang được áp dụng tại nhiều thị trường lớn, trong đó có Liên minh châu Âu. Tính đến nay, khoảng 3.600 nông dân đã được tập huấn về các giải pháp kinh tế tuần hoàn và hơn một nửa trong số đó đã áp dụng vào thực tế sản xuất. Không chỉ chất lượng sản phẩm cacao được cải thiện, nhiều phụ phẩm cũng đang được khai thác hiệu quả hơn.

Thay vì giải quyết từng vấn đề riêng lẻ, các giải pháp được triển khai theo hướng kết nối với nhau, từ tận dụng phụ phẩm, ứng dụng công nghệ trong sản xuất, nâng cao năng lực cho người nông dân đến tối ưu hóa các nguồn lực đầu vào. Cách tiếp cận này không chỉ giúp sử dụng hiệu quả hơn tài nguyên sẵn có, góp phần giảm phát thải, mà còn đồng thời nâng cao giá trị của toàn bộ chuỗi sản xuất cacao.

Các tài liệu hướng dẫn được xây dựng nhằm hỗ trợ người dân tiếp cận các phương pháp canh tác bền vững và giải pháp kinh tế tuần hoàn trong sản xuất cacao. Ảnh: BTC

Dự án kỳ vọng khi kết thúc sẽ giúp khoảng 3.500 nông dân tăng thu nhập nhờ áp dụng các công nghệ sản xuất tái tạo, 500 người có việc làm tốt hơn, 6 doanh nghiệp chuyển đổi sang mô hình kinh tế tuần hoàn và khoảng 4.000 tấn cacao được sản xuất theo quy trình bền vững hơn.

Thế Đan