3 hours ago
9
Năm 1767, vua Càn Long một lần nữa quyết định phát động xâm lược Miến Điện và nghĩ tới việc mượn sức của Xiêm La để giúp chặn bắt tàn quân Miến Điện. Tổng đốc Lưỡng Quảng là Lý Thị Nghiêu tâu rằng nếu muốn gửi sắc dụ cho Xiêm La thì có thể nhờ thổ quan Phổ Lan ở Chiêm Trạch Vấn (Trat - một tỉnh của Thái Lan ngày nay), hoặc nhờ thổ quan họ Mạc ở Hà Tiên. Nhưng gần đây nghe nói Xiêm La đã bị Hoa Đỗ (tức Miến Điện) đánh phá. Vì vậy, Lý Thị Nghiêu phái du kích Hứa Toàn cùng một số người khác đi nhờ thuyền buôn sang Hà Tiên để thăm dò tình hình.
Quảng Đông chí Xiêm La thủy lục đạo lý đồ do Cố Cung Bác Vật Viện (Trung Quốc) lưu trữ
Ảnh: Tư liệu của tác giả
Nhóm Hứa Toàn đi thuyền tới Hòn Khoai thì gặp bão, đánh dạt sang Lộc Khôn (Nakhon Si Thammarat của Thái Lan). Hứa Toàn lâm bệnh, qua đời ở đây nhưng người dưới quyền là Mạch Sâm vẫn tiếp tục tìm đường đi Hà Tiên. Tháng tư âm lịch năm 1768, đoàn đến Cảng Khẩu (tên người Thanh gọi Hà Tiên) gặp Mạc Thiên Tích, trình ra thẻ bài. Họ đề nghị mấy việc: (1) Tìm hiểu xem có phải Xiêm La đã bị Hoa Đỗ đánh bại vào ngày mùng 9 tháng ba năm ngoái hay không; (2) Quốc vương nước ấy còn sống hay không, hiện đang ở đâu, có con cháu nào mưu khôi phục hay không; (3) Mạc Thiên Tích có thể giúp họ gửi công văn sang cho vua Xiêm rồi lấy thư hồi đáp về hay không; (4) Tìm hiểu khoảng cách đường thủy và đường bộ từ Xiêm La đi Hoa Đỗ, hỏi xem quốc vương Hoa Đỗ tên họ là gì, nước ấy có thể thông tới xứ nào, xa gần ra sao; đem những điều đó vẽ thành địa đồ, chú thích rõ rồi soạn kèm với công văn cho họ đem về Quảng Đông; (5) Tra xem thuyền cống sứ nước Xiêm La có ở tại Cảng Khẩu hay không.
Để trả lời những câu hỏi này, Mạc Thiên Tích đã viết thư hồi đáp Lý Thị Nghiêu. Đó là thư đầu tiên trong số 8 bức thư giao thiệp với họ Lý. Trong thư, Mạc Thiên Tích trả lời 2 vấn đề: Nguồn gốc nước Hoa Đỗ và số phận nước Xiêm La.
NHỮNG THÔNG TIN CỦA MẠC THIÊN TÍCH
Về vấn đề gốc tích nước Hoa Đỗ, Mạc Thiên Tích viết: "Trộm xét nước Hoa Đỗ vốn tên là Bà Ma. Có 5 nước thuộc về chủng loại ấy: một là Phù Cam, hai là Ương Ngõa, ba là La Khinh, bốn là Ban, năm là Đê. Về sau gộp là thành một. Xét nước ấy liền kề với Tiểu Kim Xuyên. Đất ấy lại nối liền với nước Đài Nham [tāi yá]. Người ở bốn nước Đài Nham đề cao chiến tranh. Nước Đài Nham có 4 tên, một là Tiên Vi [xiān wéi], hai là Ba Tây [bō xī], ba là Nhượng [ràng], bốn là Khung [qiāng]. Hợp lại tức là giống người Tam Miêu, Đê, Khương, Nam Chiếu thời cổ. Tam Miêu ngày nay là Đài Nham, Bà Ma, Miến Điện. Nước Miến Điện có 8 tên, một là Lan Tượng [lán xiàng], hai là Lão Qua [lǎo wō], ba là Xương Mai [chāng mái], bốn là Xiêm [xiān], năm là Môn [mén], sáu là Mạnh [mèng], bảy là Mạnh Trản [mèng zhǎn], tám là Ba Trá [bā zhā]".
Quần đảo Trường Sa của VN trong bản đồ do Mạc Thiên Tích sai vẽ
Ảnh: Tư liệu của tác giả
Các tên của Miến Điện trừ Lão Qua có trong thư tịch Trung Hoa, còn lại có lẽ là phiên âm của các địa danh hoặc tộc người ở vùng Đông Nam Á lục địa. Lan Tương là Lan Xang - vương quốc của người Lào đóng đô tại Viên Chăn. Xương Mai là Chiang Mai ở phía bắc Thái Lan, thủ đô của vương quốc cổ Lan Na. Xiêm, Môn là các tộc người ở Thái Lan và Miến Điện ngày nay. Mạnh có lẽ là Mường (nhưng không phải người Mường mà là các mường người Thái ở Tây Bắc VN. Thư tịch nhà Thanh gọi là Mãnh). Mạnh Trản có lẽ là Mường Then, tức Điện Biên Phủ. Ba Trá có thể là Bago, thủ đô cổ của người Môn tại Miến Điện. Bức thư này phản ánh nhận thức của Mạc Thiên Tích về tình hình các dân tộc Đông Nam Á thời đó.
Về số phận của Xiêm La, Mạc Thiên Tích xác nhận nước Xiêm quả thật đã bị Hoa Đỗ tiêu diệt và đang rơi vào tình trạng phân liệt cát cứ. Mạc Thiên Tích còn cho biết: "Mùa xuân hè năm ngoái, nạn dân Xiêm La nam nữ dắt nhau tới kiếm ăn ở tệ trấn hơn ba vạn khẩu. Còn cháu của quốc vương là Chiếu Tụy cũng chạy vào trong cõi. Tệ trấn đều an bài sinh kế nuôi dưỡng".
Về vấn đề thuyền cống sứ của Xiêm La, Mạc Thiên Tích thông báo đã sai Cai đội Lâm Nghĩa, Thông sự Mạc Nguyên Cao và 2 người lính Sử Ninh, Hoàng Dương đưa trả về Quảng Đông. Mạc Thiên Tích còn đem hình thế từ Quảng Đông tới Xiêm La vẽ thành bản đồ để gửi kèm. Trong bản đồ có ghi chú rõ: "Từ Hổ Môn ở Quảng Đông rời cửa biển đi ra đại dương, tới thành Xiêm La cộng 148 canh. Mỗi canh 70 dặm. Tính gộp là 10.360 dặm". Mạc Thiên Tích cũng không quên ghi nhận những đảo quan trọng trên con đường đi qua lãnh hải nước ta, trong đó có quần đảo Trường Sa. Đây là một tư liệu thú vị để nghiên cứu nhận thức của Mạc Thiên Tích về tình hình địa lý biển đảo thế kỷ 18. (còn tiếp)
