Warning: session_start(): open(/home/obslnetp/public_html/src/var/sessions/sess_0f1bf376889138b9c4b35fabc8bb37d9, O_RDWR) failed: Disk quota exceeded (122) in /home/obslnetp/public_html/src/bootstrap.php on line 59

Warning: session_start(): Failed to read session data: files (path: /home/obslnetp/public_html/src/var/sessions) in /home/obslnetp/public_html/src/bootstrap.php on line 59
Giải bài toán khoảng trống tư liệu di sản Chăm - Tin Tức Cập Nhật Nhanh

Giải bài toán khoảng trống tư liệu di sản Chăm

12 hours ago 3

Quảng Cáo
0943778078

Hơn một thế kỷ tồn tại, Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng đang đối mặt những khoảng trống lưu trữ kéo dài, đặc biệt trước năm 1954, gây nhiều thách thức cho công tác nghiên cứu, bảo tồn và diễn giải di sản Champa.

Thách thức từ "vùng trắng" tư liệu

Hôm qua (18.5), Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng phối hợp cùng Viện Viễn Đông Bác cổ Pháp (EFEO) tổ chức tọa đàm với chủ đề "Nhịp cầu di sản - Từ việc thành lập Bảo tàng Henri Parmentier của EFEO đến sự phát triển của Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng".

Trình bày tham luận Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng: khoảng trống lưu trữ và định hướng bổ sung tư liệu, TS Nguyễn Hoàng Hương Duyên, Di sản viên Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng, đã khiến nhiều người không khỏi lo lắng khi chỉ ra hàng loạt bất cập trong công tác lưu trữ tư liệu.

Theo TS Duyên, hệ thống lưu trữ hiện nay của bảo tàng chủ yếu là sách, tạp chí, ảnh chụp và một phần tài liệu đã được số hóa. Trong khi đó, nhiều nguồn tư liệu quan trọng gần như thất lạc hoặc chưa thể tiếp cận, như: nhật ký khai quật khảo cổ, thư từ trao đổi chuyên môn, hồ sơ xuất - nhập hiện vật, sơ đồ kiến trúc, bản vẽ hiện trường, bản dập văn bia Chăm hay các bộ sưu tập ảnh lịch sử. Đặc biệt, giai đoạn EFEO trực tiếp quản lý bảo tàng trước năm 1954 hiện để lại nhiều "vùng trắng" tư liệu. Điều này khiến quá trình tái dựng lịch sử hình thành bảo tàng cũng như hành trình di chuyển của nhiều hiện vật trở nên khó khăn.

Một trong những hệ quả lớn nhất là nguy cơ đứt gãy thông tin nguồn gốc hiện vật. Khi thiếu hồ sơ lưu trữ, bảo tàng khó xác định chính xác hiện vật được phát hiện ở đâu, thuộc cuộc khai quật nào hay được đưa vào sưu tập trong thời gian nào. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến nghiên cứu mà còn liên quan trực tiếp đến các vấn đề pháp lý và đạo đức trong câu chuyện hồi hương cổ vật. Dẫn trường hợp pho tượng thần Siva hiện thuộc bộ sưu tập của Bảo tàng Mỹ thuật Boston (MFA) như một ví dụ điển hình, bà Duyên cho biết dù nhiều dấu vết cho thấy pho tượng từng được đưa từ Bảo tàng Chàm Tourane ra Bảo tàng Khải Định ở Huế vào cuối thập niên 1920, song do thiếu hồ sơ lưu trữ nên đến nay vẫn rất khó xác định chính xác hành trình di chuyển của hiện vật để phục vụ việc lập hồ sơ hồi hương.

Không chỉ vậy, sự thiếu hụt tư liệu còn khiến công tác trưng bày và diễn giải hiện vật gặp nhiều hạn chế, tạo ra rủi ro trong công tác bảo quản và phục chế hiện vật.

Cần cuộc "hồi hương tư liệu số"

TS Nguyễn Hoàng Hương Duyên cho rằng để giải quyết bài toán này, cần xem việc bổ sung tư liệu và xây dựng hệ thống lưu trữ như một chiến lược dài hạn. Trong đó, giải pháp quan trọng trước mắt là thúc đẩy "hồi hương tư liệu số" thông qua hợp tác với các tổ chức quốc tế như EFEO, Thư viện Quốc gia Pháp hay các trung tâm lưu trữ tại Pháp. Thông qua các thỏa thuận hợp tác, bảo tàng có thể tiếp cận và sao chép những kho dữ liệu số hóa về Champa, bao gồm ảnh khai quật, nhật ký khảo cổ, hồ sơ hiện vật và bản vẽ hiện trường... cùng với đó, kết nối các "mảnh ghép" tư liệu rải rác từ nhiều nguồn khác nhau.

Một hướng đi khác được nhấn mạnh là đưa tư liệu lưu trữ trở thành một phần của hoạt động trưng bày đương đại. Thay vì chỉ đặt hiện vật làm trung tâm, bảo tàng có thể sử dụng ảnh tư liệu, video, mô hình 3D, bản đồ tương tác để kể lại "câu chuyện" của hiện vật trong bối cảnh lịch sử và văn hóa nguyên gốc.

Chủ trì buổi tọa đàm, ông Philippe Le Failler, Trưởng đại diện EFEO tại Hà Nội, cho rằng khoảng trống về tư liệu lưu trữ liên quan đến di sản Chăm hiện nay là vấn đề lớn cần sớm được bổ sung thông qua sự tham gia của nhiều chuyên gia thuộc các lĩnh vực khác nhau. Theo ông, trước hết cần xác định rõ những loại tư liệu nào đang bị thiếu, thất lạc ở đâu và khả năng tiếp cận ra sao. Ông nhận định nhiều tài liệu đã được dịch sang tiếng Việt từ trước đây hiện không còn phản ánh đầy đủ nội dung gốc do hạn chế về tư liệu và phương pháp tiếp cận thời điểm đó. Vì vậy, việc rà soát, đối chiếu và nghiên cứu lại các nguồn lưu trữ là hết sức cần thiết.

Đánh giá nếu không tìm được các sổ tay ghi chép, nhật ký khảo cứu hay tài liệu gốc, công tác thuyết minh và bối cảnh hóa hiện vật trong bảo tàng sẽ gặp rất nhiều khó khăn, ông Philippe Le Failler cho biết trong trường hợp không tìm thấy tài liệu tại Pháp, các nhà nghiên cứu cần quay lại tìm kiếm từ những nguồn gần hơn. "Ngay từ năm 1903, Henri Parmentier đã có những ghi chép rất sớm về Mỹ Sơn, nhưng từng có thời gian chúng tôi không tìm thấy tài liệu này tại Pháp. Tuy nhiên khoảng 3 năm trước, một đồng nghiệp của tôi đã phát hiện lại tư liệu của Henri Parmentier tại một bảo tàng ở TP.HCM. Những tình huống như vậy hoàn toàn có thể tiếp tục xảy ra", ông chia sẻ.

Chung tay tìm lại ký ức Champa

Trong khuôn khổ sự kiện, hôm qua Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng và EFEO chính thức công bố kết quả ký kết Bản thỏa thuận hợp tác (MOU) giai đoạn 2026 - 2028 với các nội dung như: tăng cường nghiên cứu, trao đổi học thuật, bổ sung nội dung trưng bày và hợp tác lưu trữ tư liệu… Đánh giá ý nghĩa sự kiện, ông Hà Vỹ, Phó giám đốc Sở VH-TT-DL TP.Đà Nẵng, nhận định việc ký kết phù hợp với định hướng tăng cường hợp tác quốc tế trong bảo tồn di sản và chuyển đổi số, đồng thời kỳ vọng đây sẽ là nền tảng để hai bên tiếp tục lấp đầy khoảng trống lưu trữ, hướng tới các hoạt động lớn như kỷ niệm 100 năm khai quật khảo cổ Trà Kiệu vào năm 2027. Ông cũng mong muốn EFEO tiếp tục hỗ trợ bảo tàng trong tiếp cận tư liệu lưu trữ tại Pháp, đào tạo nhân lực và bảo quản, phục chế hiện vật.

Read Entire Article