Giải bài toán cấp nước sinh hoạt cho vùng ven biển Cần Thơ

Nhiều khu dân cư chưa tiếp cận nước máy

Trong giai đoạn mùa khô 2025-2026 và cả những mùa khô trước đó, tình trạng thiếu nước sạch cục bộ tại phường Khánh Hòa (Cần Thơ) thường xuyên xảy ra, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt của hàng nghìn hộ dân. Phường Khánh Hoà ven sông Mỹ Thanh (thuộc Sóc Trăng cũ), có diện tích gần 134 km² với hơn 37.000 dân.

Những năm qua, hệ thống cấp nước tập trung trên địa bàn phường đã được đầu tư phục vụ sinh hoạt. Tuy nhiên, trước diễn biến cực đoan của biến đổi khí hậu, vào mỗi mùa khô, tình trạng xâm nhập mặn xuất hiện sớm, kéo dài và lấn sâu vào kênh rạch nội đồng khiến việc đảm bảo nguồn nước sạch ổn định ngày càng thách thức. Khi mất nước, nhiều gia đình phải mua nước ngọt đóng bình với giá từ 10.000 - 15.000 đồng/bình 20 lít, mỗi ngày 1-2 bình, chủ yếu cho ăn uống, làm tăng thêm gánh nặng kinh tế.

Thống kê từ UBND phường Khánh Hòa cho thấy, hiện toàn phường còn hơn 1.300 hộ (hơn 6.000 người) chưa được tiếp cận nước máy. Người dân vùng này chủ yếu phụ thuộc vào nước giếng khoan, nước tự nhiên chưa đạt chuẩn.

Dự án đưa nước sông Hậu về bán đảo Cà Mau, trong đó có nhánh (số 02-03) đưa nước ngọt về địa bàn Sóc Trăng cũ, đảm bảo nguồn nước ngọt thô ổn định, kể cả trong mùa khô.

Còn tại xã Liêu Tú (cũng thuộc Sóc Trăng cũ), tỷ lệ hộ dân tiếp cận nước sạch đạt gần 88%, nhưng nhiều khu vực vẫn thiếu nguồn nước ổn định vào cao điểm mùa khô. Trong số gần 6.000 hộ dân toàn xã, vẫn còn gần 200 hộ chưa được tiếp cận nguồn nước ổn định do sinh sống ở khu vực xa mạng lưới cấp nước. Bên cạnh đó, nhiều tuyến ống nhỏ, đầu tư đã lâu, nên thường xảy ra thiếu nước vào mùa khô, hoặc giờ cao điểm khi nhu cầu tăng cao.

Quy hoạch điều chỉnh sau sáp nhập của TP. Cần Thơ đặt mục tiêu đến năm 2030, trên 85% dân cư nông thôn được sử dụng nước sạch đạt chuẩn. Để đạt mục tiêu này, Cần Thơ sẽ phải đẩy mạnh phát triển nguồn và hệ thống cấp nước sạch vùng nông thôn Sóc Trăng cũ, khi khu vực này hiện mới có 68% dân cư được dùng nước sạch (khu vực Hậu Giang cũ đạt gần 95%, khu vực Cần Thơ cũ đạt hơn 96%).

Trung tâm Nước sạch và Vệ sinh môi trường nông thôn Cần Thơ đánh giá, vào mùa khô, các khu vực ven biển và cửa sông (như sông Mỹ Thanh, Trần Đề) chịu ảnh hưởng nặng nề của xâm nhập mặn. Do đó, khu vực Sóc Trăng cũ chủ yếu sử dụng nước ngầm, nhưng hoạt động này kéo dài làm suy giảm các tầng nước, nhiều tầng chứa nước đã có dấu hiệu nhiễm mặn.

Để giải quyết bài toán nước sạch sinh hoạt, Quy hoạch điều chỉnh TP. Cần Thơ thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 đã xác định, ưu tiên đầu tư, nâng công suất các nhà máy nước, trạm cấp nước, hệ thống dẫn nước liên vùng để bổ sung, mở rộng mạng lưới cấp nước sinh hoạt.

Vào mùa khô, không ít người dân xã Liêu Tú (Sóc Trăng cũ), TP. Cần Thơ phải đi xin hoặc mua nước ngọt về sử dụng do hạn, mặn.

Lời giải từ nguồn nước sông Hậu

Mới đây, Công ty TNHH Samsung E&A Việt Nam và Công ty CP Đầu tư ngành nước DNP (DNP Water) đã đề xuất UBND TP. Cần Thơ và Cà Mau được lập dự án đầu tư hệ thống trạm bơm, đường ống đưa nước mặt sông Hậu về bán đảo Cà Mau. Giải pháp được kỳ vọng giải quyết câu chuyện nước ngọt cho sinh hoạt, sản xuất, đặc biệt vào mùa khô, và giảm khai thác nước ngầm để ngăn sụt lún đất.

Dự án Trạm bơm nước thô vùng Tây Nam sông Hậu và Hệ thống tuyến ống truyền tải, để cung cấp nguồn nước thô cho các nhà máy xử lý nước sạch khu vực TP. Cần Thơ (Hậu Giang và Sóc Trăng cũ) và tỉnh Cà Mau. Dự án có tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 5.396 tỷ đồng.

Khi hoàn thành, nước thô từ hệ thống này được cung cấp cho các nhà máy xử lý nước sạch sinh hoạt trong khu vực Cần Thơ (Hậu Giang và Sóc Trăng cũ) và toàn tỉnh Cà Mau. Nguồn nước này đảm bảo thay thế nước ngầm cho sinh hoạt, sản xuất, giảm tác động của tình trạng nhiễm mặn sâu trên các sông đang là nguồn nước cấp cho các nhà máy xử lý nước sinh hoạt.

Nhà đầu tư dự kiến, lộ trình thực hiện thủ tục xong trong năm 2026, để khởi công trong quý 2/2027, và hoàn thành đưa vào vận hành trong quý 4/2028.

Dự án gồm xây dựng hệ thống khai thác và truyền dẫn nguồn nước thô từ thượng nguồn sông Hậu, với giai đoạn đầu sẽ có trạm bơm nước thô tại thượng nguồn kênh Xáng Xà No, trên địa bàn Cần Thơ. Giai đoạn đầu, trạm bơm đầu nguồn của dự án có công suất 600.000 m3/ngày đêm, các trạm bơm tăng áp, và khoảng 233km đường ống kín đường kính từ 1-2m. Nước thô được đưa về khu vực trung tâm đô thị của các địa phương (Hậu Giang, Sóc Trăng, Bạc Liêu, Cà Mau cũ).