Gia tăng quyền lợi an sinh

Việc điều chỉnh lương cơ sở lên 2,53 triệu đồng/tháng không chỉ tác động đến khu vực hưởng lương từ ngân sách mà còn tạo hiệu ứng lan tỏa trong hệ thống an sinh xã hội. Hàng loạt quy định mới về điều kiện hưởng lương hưu, mức đóng BHXH và các khoản trợ cấp được kỳ vọng giúp người lao động (NLĐ) có thêm động lực gắn bó lâu dài với công việc và hệ thống bảo hiểm.

Dễ tiếp cận lương hưu

Một trong những điểm đáng chú ý của Luật BHXH 2024 là mở rộng cơ hội tiếp cận lương hưu cho NLĐ. Theo quy định mới, lương hưu hằng tháng được tính bằng tỉ lệ hưởng lương hưu nhân với mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH.

Với lao động nữ, người đóng BHXH đủ 15 năm được hưởng tỉ lệ lương hưu 45%; từ năm thứ 16 trở đi, mỗi năm đóng thêm được cộng 2%, tối đa 75%. Với lao động nam, mức hưởng 45% áp dụng khi có đủ 20 năm đóng BHXH; sau đó mỗi năm tham gia thêm được cộng 2%, mức tối đa không quá 75%.

Đáng chú ý, lao động nam có thời gian đóng BHXH từ đủ 15 đến dưới 20 năm vẫn được hưởng lương hưu với tỉ lệ thấp hơn và tăng dần theo số năm tham gia. Đây là thay đổi quan trọng so với trước đây, khi điều kiện tối thiểu để hưởng lương hưu là 20 năm đóng BHXH.

Ông Nguyễn Văn Hùng - 43 tuổi, tài xế xe công nghệ tại TP Hà Nội - cho biết trước đây từng nhận BHXH một lần sau nhiều năm làm việc tự do. Khi biết quy định mới giảm thời gian đóng tối thiểu xuống còn 15 năm, ông quyết định tham gia BHXH tự nguyện trở lại. "Tôi còn nhiều năm lao động phía trước nên vẫn có thể tích lũy đủ thời gian đóng BHXH để có lương hưu khi về già" - ông bày tỏ.

Tương tự, bà Trần Thị Minh - 40 tuổi, tiểu thương tại Ninh Bình - cho biết trước đây chưa mặn mà với BHXH vì nghĩ rằng rất khó đạt mức 20 năm đóng. Tuy nhiên, quy định mới đã khiến bà thay đổi suy nghĩ. "Nếu chỉ cần đóng 15 năm để có lương hưu thì tôi hoàn toàn có thể sắp xếp tham gia BHXH tự nguyện nhằm bảo đảm cuộc sống khi lớn tuổi" - bà nhận xét.

Theo các chuyên gia an sinh xã hội, việc giảm thời gian đóng BHXH tối thiểu không làm thay đổi nguyên tắc đóng - hưởng của hệ thống. Người tham gia với thời gian dài hơn, mức đóng cao hơn vẫn được hưởng lương hưu cao hơn. Chính sách mới chủ yếu nhằm mở rộng cơ hội cho nhóm lao động tham gia muộn hoặc có quá trình đóng BHXH không liên tục.

Ông Lê Hùng Sơn, Giám đốc BHXH Việt Nam, cho biết thời gian qua, việc tuyên truyền các nội dung mới của Luật BHXH 2024 được triển khai đồng bộ trên nhiều kênh. Thực tế cho thấy nhận thức của NLĐ về lợi ích lâu dài của BHXH đã có chuyển biến tích cực.

Khi quyền lợi được bảo đảm, niềm tin của người lao động vào hệ thống BHXH sẽ được củng cố

Theo BHXH Việt Nam, năm 2025, số người hưởng BHXH một lần giảm 24,43% so với năm 2024. Trong 5 tháng đầu năm 2026, số người nhận BHXH một lần tiếp tục giảm gần 30% so với cùng kỳ năm trước.

Các chuyên gia nhận định đây là tín hiệu đáng mừng trong bối cảnh nhiều năm qua, tình trạng rút BHXH một lần luôn là thách thức đối với mục tiêu bảo đảm an sinh xã hội bền vững. Việc ngày càng nhiều NLĐ lựa chọn tiếp tục tham gia BHXH cho thấy sức hấp dẫn của chính sách đang được cải thiện.

Nhiều chế độ được cải thiện

Bên cạnh những thay đổi về điều kiện hưởng lương hưu, việc tăng lương cơ sở từ ngày 1-7-2026 cũng kéo theo sự điều chỉnh của nhiều chế độ BHXH.

Theo Luật BHXH 2024, tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc tối đa bằng 20 lần mức lương cơ sở. Khi lương cơ sở tăng lên 2,53 triệu đồng/tháng, mức trần đóng BHXH cũng tăng từ 46,8 triệu lên 50,6 triệu đồng/tháng.

Điều này đồng nghĩa NLĐ có thu nhập cao và doanh nghiệp sử dụng lao động sẽ phải đóng BHXH nhiều hơn. Thế nhưng, do mức hưởng các chế độ về sau cũng được tính trên nền tiền lương đóng BHXH nên quyền lợi của người tham gia sẽ được bảo đảm tương xứng.

Đối với khu vực nhà nước, tiền lương làm căn cứ đóng BHXH gồm lương theo chức vụ, ngạch, bậc và các khoản phụ cấp theo quy định. Đối với khu vực doanh nghiệp, mức đóng BHXH được xác định trên cơ sở tiền lương theo công việc hoặc chức danh cùng các khoản phụ cấp và khoản bổ sung được trả thường xuyên, ổn định.

Một điểm mới khác là Luật BHXH 2024 mở rộng diện tham gia BHXH bắt buộc đối với nhiều nhóm đối tượng, trong đó có chủ hộ kinh doanh. Theo quy định, nhóm này phải đóng BHXH bằng 25% mức tiền lương làm căn cứ đóng, tương ứng từ 632.500 đồng đến tối đa 12,65 triệu đồng/tháng theo mức lương cơ sở mới.

Cơ quan quản lý cho rằng việc mở rộng diện bao phủ BHXH là nhằm gia tăng số người được tiếp cận lương hưu và các chế độ an sinh khi hết tuổi lao động. Đây là giải pháp quan trọng để thực hiện mục tiêu BHXH toàn dân.

Bên cạnh đó, hàng loạt khoản trợ cấp BHXH cũng được điều chỉnh tăng theo lương cơ sở. Trợ cấp thai sản một lần tăng từ 4,68 triệu lên 5,06 triệu đồng cho mỗi con. Trợ cấp dưỡng sức, phục hồi sức khỏe sau ốm đau hoặc thai sản tăng từ 702.000 đồng lên 759.000 đồng/ngày.

Đối với người bị tai nạn lao động hoặc mắc bệnh nghề nghiệp, nhiều chế độ được nâng lên tương ứng. Trợ cấp một lần với người suy giảm 5% khả năng lao động tăng lên 12,65 triệu đồng; trợ cấp phục vụ hằng tháng tăng lên 2,53 triệu đồng; trợ cấp với thân nhân NLĐ chết do tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp tăng lên hơn 91 triệu đồng.

Ngoài ra, trợ cấp mai táng tăng từ 23,4 triệu lên 25,3 triệu đồng. Trợ cấp tuất hằng tháng với thân nhân cũng được điều chỉnh lên từ 1,265 triệu đến 1,771 triệu đồng/tháng, tùy từng trường hợp.

Không chỉ BHXH, Chính phủ cũng đang xem xét điều chỉnh mức chuẩn trợ giúp xã hội và trợ cấp hưu trí xã hội. Theo dự thảo đang được thẩm định, mức chuẩn trợ giúp xã hội có thể tăng từ 500.000 đồng lên 540.000 đồng, thậm chí 600.000 đồng/tháng.

Theo ông Phạm Minh Huân, chuyên gia lao động - tiền lương, việc tăng lương cơ sở trong giai đoạn hiện nay là cần thiết nhằm bù đắp một phần tác động của tình trạng trượt giá và duy trì sức mua của người dân. Dù mức điều chỉnh chưa tạo đột phá lớn đối với nhóm thu nhập thấp, song đây vẫn là sự hỗ trợ đáng kể cho người hưởng lương, người nghỉ hưu và các đối tượng đang thụ hưởng chính sách an sinh xã hội.

Việc đồng thời mở rộng diện tham gia BHXH, nới điều kiện tiếp cận lương hưu và nâng mức hưởng nhiều chế độ cho thấy định hướng lấy NLĐ làm trung tâm của chính sách an sinh ngày càng được chú trọng. Khi quyền lợi được bảo đảm tốt hơn, niềm tin của NLĐ vào hệ thống BHXH cũng được củng cố, qua đó góp phần xây dựng mạng lưới an sinh bền vững cho tương lai.