El Nino gây sức ép lên sản xuất lúa, chuyên gia khuyến cáo bảo vệ cây ngay từ đầu vụ

Vụ lúa hiện tại ở Đồng bằng sông Cửu Long đang ở giai đoạn cuối vụ thu hoạch lúa Hè Thu và một số vùng bắt đầu bước vào quá trình chuẩn bị đất, xuống giống cho vụ tiếp theo trong điều kiện thời tiết diễn biến phức tạp. Nhiều cơ quan khí tượng dự báo El Nino có khả năng quay trở lại với cường độ mạnh và kéo dài từ nay đến năm 2027. Hiện tượng này có thể khiến lượng mưa giảm, nguồn nước suy kiệt, hạn hán và xâm nhập mặn tại khu vực. Điều này đặt ra không ít thách thức cho ĐBSCL, vùng sản xuất lúa trọng điểm của cả nước và đóng vai trò quan trọng đối với xuất khẩu gạo của Việt Nam.

Theo các chuyên gia, để giảm thiểu rủi ro, người trồng lúa cần thay đổi tư duy từ ứng phó khi cây bị bệnh sang chủ động xây dựng sức khỏe cây lúa ngay từ đầu vụ.

Chủ động xây dựng sức khỏe cây lúa ngay từ đầu vụ

Theo ThS. Lê Văn Chấn, Phó Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Đồng Tháp, khả năng chống chịu của cây lúa được quyết định ngay từ đầu vụ. Các khâu làm đất, vệ sinh đồng ruộng, san phẳng mặt ruộng, gieo sạ thưa hoặc sạ hàng kết hợp bón phân cân đối sẽ giúp cây khỏe và hạn chế bệnh hại. Ông cũng khuyến cáo nông dân tránh gieo sạ quá dày, bón thừa đạm.

Với những vùng bị xâm nhập mặn, khi độ mặn khoảng 2‰, bà con nên rửa mặn bằng nước ngọt, duy trì mực nước 5-10 cm trong 3-5 ngày rồi tháo bỏ và lặp lại 2-3 lần. Trong thời gian này, không nên bón đạm mà cần bổ sung lân, kali và dinh dưỡng qua lá để giúp bộ rễ phục hồi.

Theo TS. Nguyễn Đức Cương, Trưởng Bộ môn Bảo vệ thực vật, Viện Lúa ĐBSCL, El Nino không chỉ gây thiếu nước mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sinh lý cây lúa. Nhiệt độ cao và lượng mưa giảm làm cây mất cân bằng giữa quang hợp và hô hấp, giảm tích lũy sinh khối, ảnh hưởng đến sinh trưởng và năng suất. Đặc biệt, giai đoạn làm đòng - trổ rất nhạy cảm với nắng nóng khi hạt phấn dễ bị khô, giảm tỷ lệ thụ phấn, dẫn đến lép hạt; thời tiết nóng ở giai đoạn chín còn làm giảm chất lượng hạt và tăng tỷ lệ gạo gãy sau xay xát.

Điều kiện nắng nóng kéo dài cũng làm gia tăng nguy cơ phát sinh các đối tượng dịch hại như đạo ôn, lem lép hạt, rầy nâu và sâu cuốn lá. Nếu lúa đã nhiễm đạo ôn, không phối trộn thuốc với phân bón lá và tạm ngừng bón phân gốc để tránh làm bệnh nặng hơn, đồng thời tuân thủ nguyên tắc "4 đúng" khi sử dụng thuốc bảo vệ thực vật.

Giữ bộ lá đòng khỏe để bảo vệ năng suất

Bên cạnh kỹ thuật canh tác và quản lý nước, việc bảo vệ bộ lá đòng là yếu tố quyết định trong giai đoạn làm đòng - trổ, bởi đây là thời điểm cây lúa tích lũy dinh dưỡng để hình thành năng suất.

Tại ruộng lúa của ông Nguyễn Hoài Vững ở xã Trường Khánh (TP Cần Thơ), giống ST25 đang bước vào giai đoạn trổ chín. Qua ghi nhận thực tế, cây lúa không xuất hiện bệnh đạo ôn, trong khi lá đòng vẫn duy trì màu xanh khỏe mạnh. Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình quang hợp và tích lũy dinh dưỡng, giúp tối ưu số hạt trên bông và góp phần nâng cao năng suất vụ mùa.

Ông Vững cho biết nhiều năm nay gia đình luôn chủ động thăm đồng và áp dụng bộ giải pháp của Bayer theo tư vấn của chuyên gia nông nghiệp. Trong đó, Nativo là sản phẩm được ông đánh giá cao trong giai đoạn từ làm đòng đến trổ.

"Nativo giúp tôi phòng được bệnh đạo ôn và lem lép hạt. Khi sử dụng, tôi không cần phối trộn thêm sản phẩm khác. Sau khi phun, cây lúa đứng lá, đến khi trổ chín lá đòng vẫn giữ được màu xanh nên tôi khá yên tâm về năng suất", ông Vững chia sẻ.

Theo ThS. Nguyễn Trần Anh Huấn, Bayer Việt Nam, ba lá đòng quyết định khoảng 70-90% năng suất vì đây là bộ phận đảm nhiệm phần lớn quá trình quang hợp để nuôi hạt. Nếu bộ lá bị lão hóa, cháy hoặc vàng sớm do nắng nóng và dịch bệnh thì khả năng tích lũy dinh dưỡng sẽ giảm mạnh, kéo theo năng suất và chất lượng hạt suy giảm.

Ông Huấn cho biết, bên cạnh khả năng phòng trừ các bệnh hại quan trọng trên lúa như đạo ôn lá, đạo ôn cổ bông và lem lép hạt, Nativo với hoạt chất Trifloxystrobin còn giúp ức chế quá trình hình thành Ethylene - chất thúc đẩy sự lão hóa của cây trồng - từ đó duy trì bộ lá xanh lâu hơn, tối ưu hóa quá trình quang hợp để nuôi hạt.

Đồng thời, công nghệ Mesostabit giúp hoạt chất lan trải và thấm sâu qua lớp sáp lá, nâng cao hiệu quả bảo vệ cây ngay cả trong điều kiện mưa nắng thất thường. Sản phẩm còn góp phần giảm tình trạng căng thẳng oxy hóa của cây bằng cách tăng cường hoạt động của các enzyme có lợi và hạn chế các độc tố phát sinh khi cây gặp điều kiện bất lợi. Nhờ đó, cây lúa duy trì đà sinh trưởng ổn định, tăng khả năng chống chịu trước nắng nóng và áp lực nấm bệnh.

Đối với các giống lúa chất lượng cao như ST hay Nàng Thơm, việc duy trì bộ lá khỏe còn giúp quá trình vào gạo diễn ra đồng đều, hạt chắc hơn, chín tập trung và giảm hiện tượng rụng hạt trước thu hoạch. Bên cạnh đó, Nativo cũng hỗ trợ quá trình đồng hóa đạm, giúp cây sử dụng phân bón hiệu quả hơn, góp phần tối ưu chi phí đầu tư cho người sản xuất.

Ngoài Nativo, quy trình Bội Thu Lúa (Much More Rice) của Bayer còn tích hợp nhiều giải pháp theo từng giai đoạn sinh trưởng của cây lúa. Tùy điều kiện thực tế trên đồng ruộng, nông dân có thể lựa chọn các sản phẩm như Vayego để quản lý sâu đục thân, sâu cuốn lá; Antracol hỗ trợ bảo vệ bộ lá, bổ sung kẽm và phòng bệnh đốm vằn, vàng lá; Aliette quản lý các bệnh do vi khuẩn, trong đó có bệnh cháy bìa lá.

Người trồng lúa cần chủ động từ khâu chuẩn bị đất, sử dụng giống phù hợp, quản lý nước, dinh dưỡng và dịch hại theo hướng khoa học thay vì xử lý bị động khi rủi ro đã xảy ra.

Khi những giải pháp kỹ thuật được áp dụng đồng bộ, cây lúa sẽ có nền tảng sinh trưởng khỏe hơn, duy trì năng suất và chất lượng hạt ngay cả trong điều kiện thời tiết bất lợi. Đây cũng là yếu tố quan trọng giúp hạt gạo Việt Nam đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường xuất khẩu, đồng thời nâng cao hiệu quả kinh tế cho người nông dân trong bối cảnh El Nino được dự báo còn tiếp tục tác động đến sản xuất nông nghiệp trong những năm tới.