Dùng xẻng đào con thụt lùi trên bãi biển Lăng Cô ở Huế, con đặc sản này hiếm chỉ người sành mới biết cách tìm

Khi hoàng hôn buông xuống trên bãi biển Lăng Cô (TP Huế), nhiều ngư dân mang theo đèn pin, xẻng và giỏ tre đi săn con thụt lùi (con bò lùi) - loài đặc sản hiếm sống vùi dưới cát. Công việc đòi hỏi kinh nghiệm, sự tinh mắt và phối hợp ăn ý mới có thể thu được thành quả.

Bí quyết săn con thụt lùi dưới cát

Chiều muộn, từng con sóng nhẹ nhàng xô vào dải cát trắng mịn của bãi biển Lăng Cô. Trong ánh sáng nhạt dần của ngày mới tắt, những bóng người lặng lẽ tỏa ra dọc bờ biển.

Trên vai họ là chiếc giỏ đựng thành quả, tay cầm đèn pin và xẻng nhỏ, những vật dụng không thể thiếu để săn con thụt lùi, công việc đã gắn bó với nhiều thế hệ ngư dân nơi đây.

Những ngư dân vùng biển Lăng Cô Huế soi đèn pin đi đào con thụt lùi. Ảnh: Kiều Hải

Người dân địa phương gọi loài này bằng nhiều cái tên khác nhau như thụt lùi, bò lùi hay bò lui. Dù cách gọi có khác nhau, nhưng tất cả đều chỉ một loài giáp xác nhỏ sống vùi mình trong lớp cát sạch ven biển.

Thụt lùi xuất hiện nhiều nhất vào mùa mưa, kéo dài từ khoảng tháng 5 đến tháng 10 dương lịch hằng năm. Vào thời gian này, biển động và sóng lớn tạo điều kiện thuận lợi để chúng di chuyển.

Con thụt lùi chỉ lớn bằng nửa đầu ngón tay út, lớp vỏ mỏng, hình dáng bên ngoài khá giống con dế nên nếu chỉ nhìn qua, ít ai nghĩ đây lại là một loài hải sản.

Thế nhưng khi được chế biến, phần thịt trắng ngần của chúng lại có vị ngọt thanh, săn chắc, thơm bùi, không khác nhiều so với tôm biển.

Chính hương vị đặc biệt ấy khiến con vật nhỏ bé này từ lâu đã trở thành món ngon được người dân vùng biển yêu thích.

Con thụt lùi chỉ lớn bằng nửa đầu ngón tay út, lớp vỏ mỏng, hình dáng bên ngoài khá giống con dế. Ảnh: Kiều Hải

Tuy nhiên, để tìm được con thụt lùi lại không phải chuyện dễ dàng. Không có hang nổi rõ trên mặt cát, cũng không để lại dấu vết dễ nhận biết, loài giáp xác này thường lẩn rất sâu dưới lớp cát ẩm sát mép nước.

Chỉ những người gắn bó lâu năm với biển mới có thể đọc được "tín hiệu" mà chúng để lại.

Các ngư dân bãi biển Lăng Cô đào cát để bắt thụt lùi. Ảnh: Kiều Hải

Theo kinh nghiệm của ngư dân Lăng Cô, mỗi khi sóng biển vừa rút xuống, nếu trên mặt cát xuất hiện những đốm bọt khí nhỏ nổi lên đúng một vị trí nhất định thì khả năng rất cao bên dưới đang có con thụt lùi trú ẩn.

Chỉ trong vài giây ngắn ngủi, người đi bắt phải nhanh chóng xác định đúng vị trí. Một người lập tức chỉ dấu, người còn lại dùng xẻng xúc thật nhanh lớp cát rồi hất lên bờ.

Ngay sau đó, họ phải dùng tay bới cát thật khéo léo để tìm con vật đang cố lẩn sâu xuống dưới. Nếu chậm tay, con thụt lùi sẽ nhanh chóng biến mất theo dòng cát và mọi công sức coi như uổng phí.

Để bắt được con thụt lùi đòi hỏi phải có kinh nghiệm nhận biết dấu, kết hợp với nhanh tay, nhanh mắt. Ảnh: Kiều Hải

Chính vì vậy, nghề bắt con thụt lùi không chỉ cần sức khỏe mà còn đòi hỏi sự ăn ý giữa những người cùng đi biển. Từng động tác phải được thực hiện dứt khoát, chính xác và gần như không có chỗ cho sai sót.

Con thụt lùi thường lẩn rất sâu dưới lớp cát ẩm sát mép nước. Ảnh: Kiều Hải

Anh Nguyễn Hữu Dương (thôn Bình An, xã Chân Mây - Lăng Cô, TP.Huế), một ngư dân nhiều năm gắn bó với bãi biển Chân Mây – Lăng Cô, cho biết nghề này đã tồn tại từ rất lâu và được truyền lại từ thế hệ trước. Người dân nơi đây chủ yếu đi bắt để cải thiện bữa ăn gia đình, rất ít khi đem bán.

Theo anh Dương, con thụt lùi là loại hải sản đặc sản nhưng sản lượng tự nhiên rất ít. Mỗi buổi đi bắt, có người chỉ thu được vài lạng, hôm may mắn cũng chỉ được hơn một cân.

Vì vậy, nếu có bán thì giá cũng khá cao, dao động từ 250.000 - 300.000 đồng/kg do nguồn hàng hiếm.

"Muốn bắt được nhiều phải hiểu con nước, hiểu bãi cát và biết nhìn dấu. Người mới đi theo thường rất khó phát hiện vì dấu hiệu chỉ xuất hiện trong tích tắc rồi mất ngay khi sóng tiếp theo ập đến", anh Dương chia sẻ.

Đặc sản hiếm, giá cao vẫn khó mua

Không chỉ hiếm, con thụt lùi còn được nhiều người đánh giá cao bởi hương vị thơm ngon rất riêng. Sau khi được làm sạch, loài giáp xác này có thể chế biến thành nhiều món ăn hấp dẫn như bò lùi cháy tỏi, bò lùi chiên giòn. Khi chín, lớp vỏ mỏng trở nên giòn rụm, phần thịt bên trong ngọt đậm vị biển, càng nhai càng thơm.

Con thụt lùi sống tự nhiên rất ít nên mỗi buổi đi bắt, có người chỉ thu được vài lạng. Ảnh: Kiều Hải

Anh Lê Văn Tuấn, chủ một nhà hàng hải sản gần bãi biển Lăng Cô (thôn Bình An, xã Chân Mây - Lăng Cô) cho biết, nhiều thực khách sau khi thưởng thức đều rất thích món ăn chế biến từ con thụt lùi này. Tuy nhiên, do nguồn nguyên liệu quá hiếm nên nhà hàng hầu như không thể đưa vào thực đơn thường xuyên.

"Có những ngày người dân mang đến chỉ vài lạng, không đủ phục vụ khách. Phần lớn họ giữ lại để gia đình thưởng thức vì đây là món đặc sản rất khó kiếm", anh Tuấn nói.

Giữa nhịp sống hiện đại, khi nhiều nghề truyền thống ven biển đang dần mai một, nghề săn con thụt lùi vẫn được một số ngư dân Lăng Cô gìn giữ như một phần ký ức gắn với biển quê hương.

Đó không đơn thuần là công việc mưu sinh hay tìm kiếm một món ăn ngon, mà còn là sự kết tinh của kinh nghiệm được tích lũy qua nhiều năm bám biển. Mỗi dấu bọt khí trên mặt cát, mỗi nhịp sóng vỗ vào bờ hay từng động tác xúc cát đều chứa đựng những bài học mà chỉ những người lớn lên cùng biển mới có thể thấu hiểu.

Khi màn đêm dần phủ kín bãi biển Lăng Cô, ánh đèn pin vẫn chập chờn theo từng bước chân của những người ngư dân miệt mài tìm kiếm món quà mà biển cả ban tặng.

Giữa tiếng sóng rì rào và gió biển mặn mòi, nghề bắt con thụt lùi vẫn lặng lẽ tồn tại, góp phần tạo nên nét độc đáo trong đời sống văn hóa, ẩm thực và sinh kế của cư dân vùng biển Huế, nơi những giá trị bình dị vẫn được gìn giữ qua từng thế hệ.

Đắt - Độc - Lạ Xem thêm