21 hours ago
3
Dưới cái nắng gay gắt của TP HCM, không ít hành khách xe buýt vẫn phải đi bộ một đoạn trước khi tiếp cận được phương tiện công cộng.
Gỡ nút thắt tiếp cận
Ghi nhận trên nhiều tuyến cho thấy nhu cầu trung chuyển tận khu dân cư, thậm chí vào hẻm nhỏ, đang trở nên rõ rệt.
Tại tuyến xe buýt số 8 (Bến xe Quận 8 - ĐHQG TP HCM), nhiều hành khách bày tỏ mong muốn có thêm các tuyến xe buýt mini để rút ngắn quãng đường tiếp cận. Anh Nguyễn Hữu Tài (ngụ phường Bình Đông) cho biết mỗi ngày phải đi bộ gần 800 m từ nhà ra trạm (gần chùa Pháp Hoa) để đến trường.
"Quãng đường không quá xa nhưng đi dưới nắng trưa có khi gần 40 độ C thì rất mệt. Nếu có xe buýt trung chuyển gần nhà thì sẽ thuận tiện hơn nhiều" - anh Tài nói, đồng thời cho biết thêm xe buýt hiện nay đã cải thiện rõ rệt, nhiều xe chạy điện, vận hành êm và sạch.
Trong khi đó, trên tuyến số 53 (Lê Hồng Phong - ĐHQG TP HCM), chị Nguyễn Thị Linh Thủy (ngụ phường Linh Xuân) lại trăn trở về tốc độ di chuyển. Theo chị, xe buýt hiện vẫn chậm hơn xe máy khoảng 2,5 lần, khiến nhiều người e ngại lựa chọn.
"Nếu xe buýt chỉ chậm hơn xe máy khoảng 15-20 phút, tôi sẵn sàng đi mỗi ngày" - chị Thủy chia sẻ, đồng thời cho rằng cần có làn đường ưu tiên cùng hạ tầng đồng bộ để nâng tốc độ khai thác.
Thực tế cho thấy bên cạnh những cải thiện về phương tiện, yếu tố "tiếp cận đầu cuối" và thời gian di chuyển đang là rào cản lớn. Khi bài toán này được giải, xe buýt không chỉ là lựa chọn thay thế mà có thể trở thành phương tiện chính của người dân đô thị.
Buýt mini sẽ lấp chỗ?
Ông Phạm Ngọc Dũng, Giám đốc Trung tâm Quản lý giao thông công cộng TP HCM, cho biết toàn hệ thống hiện có 181 tuyến xe buýt với 2.325 phương tiện, trong đó hơn 54,8% sử dụng nhiên liệu xanh như xe điện và CNG. Tuy nhiên, bài toán lớn vẫn nằm ở khả năng tiếp cận và độ phủ mạng lưới, đặc biệt tại các khu dân cư sâu trong hẻm nhỏ.
Theo ông Dũng, đơn vị đang nghiên cứu đề xuất triển khai mô hình Demand Responsive Transit (DRT) - loại hình vận tải công cộng linh hoạt theo nhu cầu. Đây là các xe quy mô nhỏ từ 9-16 chỗ, có thể điều chỉnh lộ trình và thời gian theo nhu cầu thực tế, phù hợp với các tuyến đường hẹp mà xe buýt lớn khó tiếp cận.
"Những khu vực như ĐHQG TP HCM có thể xem xét triển khai sớm, nhưng cần đánh giá kỹ để bảo đảm hiệu quả vận hành" - ông Dũng cho biết.
TP HCM kỳ vọng mạng lưới buýt mini len lỏi vào khu dân cư sẽ thay đổi thói quen đi lại của người dân
Ở góc độ quản lý, ông Bùi Hòa An, Phó Giám đốc Sở Xây dựng TP HCM, nhìn nhận hệ thống xe buýt hiện nay chưa đáp ứng hết nhu cầu của người dân do hạn chế về hạ tầng và khả năng tiếp cận. Nhiều khu vực thiếu tuyến, khoảng cách từ nhà đến trạm xa, trong khi điều kiện thời tiết khắc nghiệt khiến người dân ngại đi bộ.
Theo ông An, việc tái cấu trúc mạng lưới đang được triển khai, bao gồm quy hoạch lại tuyến, tăng tần suất và cải thiện hạ tầng trạm dừng. Trong đó, việc bổ sung các phương tiện cỡ nhỏ như DRT được xem là giải pháp then chốt để "lấp khoảng trống" kết nối đầu cuối.
Song song đó, thành phố cũng đề xuất các phương án hỗ trợ giá vé, trong đó phương án chi trả qua hệ thống vé điện tử được đánh giá cao nhờ minh bạch dữ liệu và thúc đẩy thanh toán không tiền mặt.
"Bắt mạch" đúng nhu cầu
Trước áp lực nâng sức cạnh tranh cho vận tải công cộng, giới chuyên gia cho rằng TP HCM cần những mô hình linh hoạt hơn để "phủ kín" mạng lưới. PGS-TS Vũ Anh Tuấn, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Giao thông Vận tải - Trường Đại học Việt Đức, nhận định xe buýt cỡ nhỏ hoạt động theo nhu cầu là giải pháp phù hợp trong bối cảnh nhiều khu vực dân cư chưa được phục vụ hiệu quả.
Theo ông Tuấn, mô hình này đặc biệt thích hợp tại khu công nghiệp, trường học, điểm du lịch, nơi nhu cầu đi lại tập trung theo thời điểm nhưng phân tán về không gian. Nếu được tổ chức bài bản trong hệ thống vận tải công cộng, loại hình này không chỉ chia sẻ thị phần với taxi mà còn giúp giảm chi phí và tăng khả năng kết nối với các tuyến trục chính như metro, xe buýt nhanh. Tuy nhiên, để triển khai cần có cơ chế thí điểm riêng do chưa có quy định cụ thể.
Ở góc độ dữ liệu và vận hành, TS Huỳnh Nhật Nam - Giám đốc Chương trình Thạc sĩ Chính sách công, giảng viên Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright - nhấn mạnh yếu tố then chốt là khả năng khai thác dữ liệu. Nghiên cứu của nhóm cho thấy tổng thời gian di chuyển bằng xe buýt hiện cao gấp khoảng 3 lần so với phương tiện cá nhân trên nhiều hành trình, do phải trung chuyển nhiều và thời gian chờ dài.
Đáng chú ý, ngay cả ở những nơi có mật độ trạm dừng dày, việc di chuyển vẫn chưa thuận tiện nếu thiếu kết nối giữa các tuyến. Bên cạnh đó, sau 18-19 giờ, nhiều tuyến giảm tần suất khiến thời gian chờ tăng mạnh, làm suy giảm sức hút của xe buýt.
Theo các chuyên gia, việc ứng dụng dữ liệu lớn để dự báo nhu cầu theo từng khu vực, từng khung giờ sẽ giúp điều chỉnh linh hoạt tần suất, tối ưu hóa vận hành. Trong bối cảnh TP HCM đang tái cấu trúc toàn diện mạng lưới, từ tổ chức tuyến đến chính sách như miễn vé, vé điện tử và chuyển đổi sang xe buýt điện, những giải pháp này được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển đáng kể trong việc thu hút người dân quay lại với giao thông công cộng.
