'Đổi mới sáng tạo phải tạo giá trị thực chất'

Đổi mới sáng tạo không thể dừng ở ý tưởng mà phải trở thành hành động cụ thể, tạo giá trị thực chất, theo Thứ trưởng Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định.

Thông điệp được lãnh đạo Bộ Khoa học và Công nghệ chia sẻ tại lễ hưởng ứng Ngày Sáng tạo và Đổi mới sáng tạo Thế giới, sáng 21/4, với chủ đề "Đổi mới sáng tạo - Hành động đột phá, lan tỏa kết quả" và "Đổi mới sáng tạo - Chuyển đổi nhanh hơn, mạnh mẽ hơn để biến ý tưởng thành giá trị, khát vọng thành hiện thực".

Thứ trưởng Lê Xuân Định nhấn mạnh bối cảnh thế giới biến động nhanh, các mô hình tăng trưởng truyền thống dần bộc lộ giới hạn, đổi mới sáng tạo sẽ trở thành động lực then chốt của phát triển, yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh và vị thế của mỗi quốc gia. Theo đó khoa học tạo ra tri thức mới, công nghệ tạo ra công cụ mới, còn đổi mới sáng tạo là "cầu nối" biến những yếu tố này thành sản phẩm, dịch vụ và giá trị thực tiễn. "Quốc gia biết khai thác tốt nguồn lực tri thức, tổ chức hiệu quả hệ thống đổi mới sáng tạo sẽ có khả năng bứt phá", ông nói.

Thứ trưởng Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định chia sẻ tại lễ hưởng ứng Ngày Sáng tạo và Đổi mới sáng tạo Thế giới, sáng 21/4. Ảnh: Minh Sơn

Tư duy phát triển của Việt Nam chuyển từ "tiếp nhận thụ động sang chủ động làm chủ công nghệ". Điều này đặt trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng cao hơn, bền vững hơn, dựa vào tri thức, công nghệ và năng lực đổi mới thay vì lợi thế chi phí thấp hay khai thác tài nguyên. Để làm được, Thứ trưởng Định nhấn mạnh, "cầu nối tri thức", đổi mới sáng tạo là con đường nhanh nhất để nâng cao năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Đây cũng là cách để phát huy mạnh mẽ nhất nguồn lực con người Việt Nam. Theo ông, điều quan trọng không chỉ là thêm vốn hay thêm dự án đầu tư mà cần tạo môi trường để các nhà khoa học, doanh nhân và người trẻ "dám thử nghiệm, dám sáng tạo".

Ở góc nhìn quốc tế, bà Pauline Tamesis, Điều phối viên thường trú của Liên Hợp Quốc tại Việt Nam, cho rằng đổi mới sáng tạo đang được thúc đẩy thông qua hợp tác số toàn cầu, nhằm thu hẹp khoảng cách và mở rộng tiếp cận công nghệ.

Theo bà, định hướng này phù hợp với các chính sách của Việt Nam, trong đó có Nghị quyết 57. "Đổi mới sáng tạo không phải lựa chọn, mà là điều thiết yếu", bà nói.

Dẫn ví dụ về một nông dân sử dụng dữ liệu để tối ưu canh tác, hay một startup phát triển sản phẩm từ trí tuệ nhân tạo, đại diện Liên Hợp Quốc đánh giá đây "không phải những giấc mơ xa vời", mà là những khả năng rất thực.

Điều phối viên thường trú của Liên Hợp Quốc tại Việt Nam - bà Pauline Tamesis. Ảnh: Minh Sơn

Tại Việt Nam, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong nước đang hình thành rõ nét. Việt Nam hiện đứng thứ 55/144 quốc gia theo Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII) 2025, với hơn 100 trung tâm đổi mới sáng tạo, khoảng 4.000 startup, hai kỳ lân công nghệ, cùng hơn 200 quỹ đầu tư mạo hiểm.

Theo ông Phạm Hồng Quất, Viện trưởng Đổi mới sáng tạo quốc gia, nhiều quốc gia đã sử dụng nguồn lực nhà nước làm "vốn mồi" để thu hút đầu tư, đây cũng là hướng Việt Nam đang triển khai. Các chính sách mới cho phép sử dụng ngân sách nhà nước làm vốn mồi để thu hút nguồn lực xã hội, đồng thời đưa ra ưu đãi về thuế, không gian làm việc, visa... nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

Chiến lược quốc gia khởi nghiệp sáng tạo của Việt Nam thúc đẩy tinh thần "khởi nghiệp toàn dân", văn hóa chấp nhận rủi ro, bao dung với thất bại. Tất cả nhằm hướng tới mục tiêu: 10 người dân có 1 người khởi nghiệp, 35 người dân có một doanh nghiệp, 5.000 người dân có một doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo. Việt Nam phấn đấu lọt top 30 toàn cầu về đổi mới sáng tạo vào năm 2045.

Tại sự kiện, các đơn vị thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ đồng loạt công bố các hoạt động đổi mới sáng tạo năm 2026. Cục Khởi nghiệp và doanh nghiệp công nghệ giới thiệu "Chiến lược quốc gia khởi nghiệp sáng tạo"; Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia công bố Nghị định 77/2026 về tổ chức và hoạt động; trong khi báo VnExpress phát động Cuộc thi Sáng kiến Khoa học 2026.

Trọng Đạt