Độc lạ cái “chợ” không biển hiệu ở Bảy Núi, An Giang, chỉ bán một mặt hàng mà nuôi sống hàng trăm con người

Về vùng Bảy Núi (An Giang), hỏi thăm cái “chợ” độc lạ, chỉ bán duy nhất một mặt hàng là cây tầm vông, ai cũng biết. Không nhà lồng, không bảng hiệu, cái “chợ” trải dài ven kênh Bến Xã đã tồn tại qua nhiều thế hệ, không chỉ mang lại nguồn thu nhập ổn định cho các chủ vựa mà còn tạo sinh kế và giải quyết việc làm tại chỗ cho hàng trăm lao động nghèo vùng biên giới.

Độc lạ “chợ” tầm vông vùng Bảy Núi

Nhiều người dân lớn tuổi ở ven kênh Bến Xã cũng không nhớ rõ cái “chợ” tầm vông Lương Phi (nằm dọc bờ kênh Bến Xã, thuộc địa bàn xã Ô Lâm, tỉnh An Giang) thực sự hình thành từ thuở nào. Họ chỉ biết rằng, ngay từ lúc bản thân lớn lên, bắt đầu biết phụ giúp gia đình làm lụng, khúc sông dài khoảng 1km này đã luôn tấp nập, rộn ràng. Dưới bến, ghe tàu ngược xuôi rầm rập; trên bờ, những đống tầm vông thẳng tắp, xanh mướt được xếp nối dài ngút tầm mắt.

Độc lạ cái “chợ” không biển hiệu ở Bảy Núi, chỉ bán một mặt hàng duy nhất là cây tầm vông. Ảnh: Hồng Cẩm

Dù được người dân quen gọi là "chợ", nhưng nơi đây tuyệt nhiên không có nhà lồng chợ, cũng chẳng có bảng hiệu quảng bá giao thương. Ấy vậy mà "tiếng lành đồn xa", thương lái từ khắp các tỉnh thành miền Tây, thậm chí từ miền Đông Nam Bộ cứ thế đổ về tìm đến bến sông này như một địa chỉ quen thuộc, tạo nên một trung tâm trung chuyển tầm vông sầm uất bậc nhất vùng biên.

"Chợ" tầm vông nằm chạy dọc theo tuyến kênh Bến Xã. Những ngày này, hai bên con lộ nhựa, hơn 30 bãi tầm vông lớn nhỏ đang hoạt động hết công suất để kịp đóng những chuyến hàng đi muôn ngả.

Hàng ngày, từ lúc tờ mờ sáng, không khí tại bến sông Bến Xã đã bắt đầu rộn ràng, náo nhiệt. Tiếng động cơ ghe máy nổ giòn giã phá tan bầu không khí tĩnh mịch của làng quê; tiếng bước chân vội vã, tiếng cười nói, gọi nhau í ới của các tiểu thương và bà con lao động nghèo vang động cả một khúc sông.

Tuy chỉ bán duy nhất cây tầm vông nhưng từ sáng sớm "chợ" đã náo nhiệt. Ảnh: HC

Bước xuống mé kênh, hình ảnh hàng loạt chiếc ghe chành gỗ mũi đỏ thẫm, mập mạp đậu kẹo nẹo, san sát nhau để chờ “ăn hàng” tạo nên một bức tranh sông nước vô cùng sống động, mang đậm nét văn hóa đặc trưng của miền Tây Nam Bộ.

Trung bình, mỗi vựa tiêu thụ trên 30.000 cây tầm vông mỗi tháng. Để vận hành khối lượng khổng lồ đó, dưới cái nắng như đổ lửa của vùng cận biên, hàng chục nhân công đang miệt mài, hì hục bên những lò đốt để uốn thẳng từng cây tầm vông, cắt tỉa, phân loại... chuẩn bị xuất bến.

Cái “chợ” thương buôn toàn dân tứ xứ

Theo những người am hiểu xứ này, đa số các chủ vựa ở “chợ” tầm vông đều là người từ nơi khác đến thuê đất của bà con cặp bờ sông để tập kết tầm vông.

Chúng tôi gặp anh Thức (50 tuổi, quê Bình Hoà, xã Châu Thành, tỉnh An Giang) lúc anh cùng con trai đang tỉ mẩn lựa chọn từng cây tầm vông để phân loại theo từng ô ngay ngắn, chuẩn bị chất xuống ghe để kịp rời bến trong buổi chiều tà.

Anh Thức và con trai đang phân loại tầm vông. Ảnh: Hồng Cẩm

Anh Thức tâm sự, tính đến nay anh đã gắn bó với nghề buôn tre tầm vông này tròn 27 năm. Trước đây, cuộc sống làm ruộng ở quê nhà bấp bênh, anh tích cóp tiền bạc đóng chiếc ghe lớn rồi ngược dòng lên kênh Bến Xã này thuê vài trăm mét vuông đất dựng chòi lá tập kết hàng.

“Hàng ngày, tôi gom hàng từ các vựa nhỏ hoặc vào tận vườn đốn tre. Sau khi nhân công uốn thẳng, phân loại, cắt tỉa theo kích thước khách đặt hàng, đủ số lượng là tôi lại cho ghe đi khắp nơi giao. Có những chuyến đi tận Cà Mau, Trà Vinh, hay về Cần Thơ… Cứ ở đâu có đầu mối đặt hàng là mình đi giao tận nơi”.

Cách đó không xa là vựa tầm vông của anh Hiển (quê ở Cà Mau), cũng thuê đất lập vựa mua tầm vông đem bán khắp nơi các tỉnh thành. Anh Hiển kể: “Hồi xưa ở quê muốn mua tầm vông làm đòn tay nhà hay đóng bàn ghế là phải chờ ghe từ miệt trên xuống mới có. Rồi mua xong, hỏi han các chủ lái mới biết vùng Bảy Núi này tầm vông nhiều lắm. Biết nhu cầu quê mình sử dụng tầm vông lớn, học học hỏi theo các anh lái tôi cũng đóng ghe ngược về xứ này buôn tầm vông cũng ngót nghét 15 năm rồi”.

Tầm vông được uốn thẳng, cắt tỉa theo từng kích thước khác nhau, chuẩn bị giao cho khách. Ảnh: Hồng Cẩm

Chỉ tay về bãi tầm vông của vựa mình, anh Hiển cho biết: Tầm vông ở đây được thu mua tại vườn của bà con vùng núi với giá dao động từ 20.000 - 60.000 đồng/cây, tùy thuộc vào độ lớn nhỏ và chiều dài. Mức giá này duy trì khá ổn định, giúp nhiều hộ trồng tầm vông trên núi có nguồn thu nhập rất tốt.

Tuy nhiên, để cây tầm vông từ vườn nông dân trở thành thương phẩm đủ tiêu chuẩn xuống ghe về xuôi, nó phải trải qua một hành trình “lột xác” kỳ công qua đôi bàn tay của những người thợ lành nghề tại bến.

Theo anh Hiển, tầm vông mang từ núi về thường bị cong queo, nhánh chằng chịt, chủ vựa phải thuê thợ thực hiện hàng loạt công đoạn thủ công, như: đốt lửa uốn cây, phân loại, cắt tỉa… rồi mới giao cho khách.

Hàng chục chiếc ghe mũi đỏ cặp bến kênh Bến Xã chuẩn bị "ăn hàng" về xuôi giao khách. Ảnh: Hồng Cẩm

“Chợ” tầm vông giữ chân người lao động ở lại phum sóc

Ngồi bệt trên bờ đê, tranh thủ ăn vội gói xôi vò đường cát lót dạ cùng ly cà phê đá đen quánh để lấy sức cho một ngày dài lao động, anh Chau Sóc (ngụ xã Ô Lâm) quệt mồ hôi, nở nụ cười chất phác chia sẻ: “Nghề này cực lắm cô ơi, dầm mưa dãi nắng suốt ngày, nhưng được cái là có việc làm đều đều, không sợ thất nghiệp. Sáng sớm ra đây bốc vác thuê, cứ khuân vác tầm vông từ trên bờ xuống ghe cho tiểu thương là có tiền đong gạo liền trong ngày. Nhờ cái “chợ” không tên này mà đám thanh niên trong phum sóc tụi tui không phải bỏ xứ đi làm ăn xa, được ở gần vợ gần con”.

Anh Chau Sóc cho biết thêm, mỗi ngày tại khu chợ tầm vông này thu hút hơn 20 lao động là đồng bào dân tộc thiểu số Khmer đến làm nghề vác thuê tầm vông. Công việc được phân chia theo từng công đoạn và có mức thù lao rất rõ ràng.

Anh Chau Sóc đang phân loại tầm vông cho chủ vựa. Mỗi ngày cố gắng anh kiếm được khoảng 400.000-500.000 đồng. Ảnh: Hồng Cẩm

Cụ thể, nhân công chất tầm vông từ bờ xuống ghe nhận tiền công 500 đồng/cây. Riêng tiền uốn thẳng tầm vông, một công đoạn đòi hỏi kỹ thuật và sức bền cao hơn thì dao động từ 2.000 - 3.000 đồng/cây. Các khâu khác như chặt nhánh, phân loại kích cỡ... cũng đều có mức giá tiền công xứng đáng với sức lao động bỏ ra.

Nhờ lượng hàng hóa luân chuyển liên tục, bình quân mỗi người lao động tại đây có thể kiếm được nguồn thu nhập ổn định từ 400.000 đến 500.000 đồng/ngày. Đây là một khoản thu nhập cao và vững chắc đối với bà con vùng sâu, vùng biên giới còn nhiều khó khăn.

Điều đặc biệt là hoạt động mua bán, chế biến tầm vông tại bến sông Bến Xã diễn ra liên tục suốt 10 tháng trong năm (chỉ trừ những tháng cao điểm mùa mưa bão). Sự ổn định của "ngôi chợ độc lạ" này đã và đang góp phần quan trọng trong việc giải quyết bài toán việc làm cho số đông lao động nghèo tại địa phương.

Những người thợ uốn tầm vông tại địa phương có thu nhập ổn định, không phải đi làm thuê xa. Ảnh: Hồng Cẩm

Không chỉ giúp cải thiện đời sống kinh tế cho các hộ gia đình đồng bào Khmer, cái "chợ" không biển hiệu ở Bảy Núi còn góp phần giữ vững an ninh trật tự, giúp bà con an tâm bám đất, bám làng, cùng nhau xây dựng kinh tế nông thôn vùng biên ngày càng khởi sắc.