1 hour ago
6
Cuộc dịch chuyển về tư duy
Theo số liệu các cơ sở đào tạo công bố từ ngày 9.8, mùa tuyển sinh 2026 thấy sự phân hóa rõ nét giữa các ngành và trường. Ngành Trí tuệ nhân tạo đạt điểm chuẩn lên đến 100/100 theo thang xét tuyển tổng hợp, tương đương 30/30 điểm khi quy đổi. Theo sau là các ngành Khoa học dữ liệu với 91,7 điểm, Thiết kế vi mạch 90,5 điểm, An toàn thông tin 88,7 điểm và Khoa học máy tính 88,5 điểm.
Ngành AI có mức điểm chuẩn tuyệt đối
Ở chiều ngược lại, xu hướng giảm điểm chuẩn xuất hiện tại nhiều cơ sở đào tạo thuộc nhóm khoa học xã hội.
Bức tranh này phản ánh một cuộc dịch chuyển tâm lý rõ rệt: Hàng chục nghìn gia đình Việt Nam đang cùng lúc đưa ra một phán đoán giống nhau về tương lai, nhưng liệu sức hút của những ngành học này có đồng nghĩa với một lựa chọn an toàn cho bốn năm đại học và chặng đường nghề nghiệp phía trước?
Nghịch lý của việc chạy theo ngành hot
Vấn đề nằm ở độ trễ. Một sinh viên nhập học tháng 9/2026 sẽ tốt nghiệp vào khoảng năm 2030. Trong khi đó, AI là một trong những lĩnh vực có tốc độ tự thay đổi nhanh nhất, bao gồm cả việc tự động hóa một phần công việc lập trình vốn từng được coi là kỹ năng khan hiếm.
Khi hàng nghìn thí sinh cùng dồn vào một nhóm ngành, mặt bằng cạnh tranh khi ra trường cũng thay đổi. Điều từng là lợi thế có thể trở thành phổ thông sau vài năm.
PGS-TS Đặng Quốc Bảo, nguyên Hiệu trưởng Trường Cán bộ quản lý giáo dục và đào tạo (nay là Học viện Quản lý giáo dục), cho rằng: "Bản chất của giáo dục đại học là phát triển con người. Một chương trình đào tạo chỉ thực sự có ý nghĩa khi giúp người học hình thành năng lực tự học, tư duy độc lập và khả năng thích ứng với những biến động của thị trường lao động", ông phân tích.
Nói cách khác, câu hỏi "học ngành gì" đang dần nhường chỗ cho câu hỏi "học ở môi trường nào để có năng lực thích ứng". Đây là chỗ mà nhiều gia đình chưa dành đủ sự cân nhắc.
PGS-TS Đặng Quốc Bảo, nguyên Hiệu trưởng Trường Cán bộ quản lý giáo dục và đào tạo (nay là Học viện Quản lý giáo dục).
PGS-TS Trần Xuân Nhĩ, nguyên Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo, chỉ ra vấn đề tồn tại lâu năm: "Giáo dục đại học của Việt Nam hiện nay vẫn còn một khoảng cách nhất định so với nhiều nước tiên tiến trong khu vực và trên thế giới. Đó là chương trình đào tạo vẫn còn nặng về lý thuyết, trong khi thực hành chưa được chú trọng tương xứng".
Theo ông, nếu nhà trường và doanh nghiệp chưa có sự liên kết chặt chẽ thì sinh viên sau khi tốt nghiệp vẫn phải mất thêm thời gian để doanh nghiệp đào tạo lại.
PGS-TS Trần Xuân Nhĩ, nguyên Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo
Với một lĩnh vực có tốc độ thay đổi như công nghệ, độ trễ này càng đắt giá. Kiến thức được dạy ở năm nhất có thể đã lỗi thời khi sinh viên bước vào năm cuối, nếu chương trình không được hiệu chỉnh liên tục theo yêu cầu thực tế.
TS Lê Viết Khuyến, nguyên Phó vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học (Bộ GD-ĐT), đưa ra một tiêu chí cụ thể: "Chất lượng phải được nhìn nhận thông qua các chuẩn kiểm định độc lập và uy tín. Một trường đại học quốc tế không thể chỉ khẳng định chất lượng bằng lời nói hay thương hiệu, mà phải được chứng minh bằng các tiêu chuẩn được quốc tế công nhận. Kiểm định chất lượng chính là thước đo khách quan nhất".
Dù xuất phát từ những góc nhìn khác nhau về quản lý giáo dục, đa phần các nhà nghiên cứu đều đưa ra cùng một kết luận: Yếu tố quyết định nằm ở chất lượng vận hành toàn diện của môi trường đào tạo, chứ không phải ở tên ngành hay điểm chuẩn đầu vào.
Bằng chứng kiểm định
TS Lê Viết Khuyến nhận định một trường đại học tốt phải duy trì được toàn bộ hệ thống bảo đảm chất lượng theo chuẩn đã cam kết.
Theo ông, Trường đại học Anh Quốc Việt Nam (BUV) là một mô hình đáng chú ý. Trường cung cấp nhiều trình đào tạo lấy bằng Anh Quốc đang "hot" trong năm 2026, như: Khoa học máy tính, Khoa học dữ liệu và Trí tuệ nhân tạo. Chất lượng vận hành của BUV được đánh giá bởi Cơ quan Kiểm định Chất lượng Giáo dục Đại học Vương quốc Anh (QAA), Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam, cùng xếp hạng quốc tế QS 5 sao. Toàn bộ bằng cấp được cấp trực tiếp từ các đại học Anh quốc. Đây là "bằng chứng kiểm định" mà TS Lê Viết Khuyến cho rằng phụ huynh cần tìm kiếm khi chọn trường.
BUV cung cấp nhiều chương trình đào tạo về công nghệ và AI với chất lượng chuẩn Anh quốc
PGS-TS Đặng Quốc Bảo đánh giá chương trình Phát triển năng lực cá nhân và kỹ năng xã hội (PSG) của BUV là ví dụ minh họa cho triết lý đào tạo mà ông đề xướng. Chương trình này rèn luyện tư duy phản biện, khả năng giao tiếp, hợp tác, giải quyết vấn đề và tinh thần chủ động - nhóm năng lực mà công nghệ khó có thể thay thế.
Mạng lưới hợp tác với hơn 500 doanh nghiệp của BUV không chỉ cung cấp cơ hội thực tập, mà tham gia trực tiếp vào quy trình đánh giá năng lực sinh viên, giúp nhà trường liên tục hiệu chỉnh chương trình theo yêu cầu thực tế. "Đây là mô hình rất cần được khuyến khích vì giúp rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu thực tiễn của thị trường lao động," ông nhận xét.
Trên thực tế, sinh viên BUV có việc làm ở các doanh nghiệp lớn, thậm chí trước khi tốt nghiệp, hoặc tiếp tục học lên cao trong vòng ba tháng sau tốt nghiệp đạt tỷ lệ rất cao.
Với những thí sinh còn đang cân nhắc giữa nhiều phương án trong những ngày cuối trước hạn xác nhận nhập học, điểm chuẩn không nên là yếu tố duy nhất chi phối quyết định chọn trường, mà là môi trường học tập có khả năng trang bị cho sinh viên sự thích ứng và khả năng tạo ra giá trị mới, bất kể họ khởi đầu từ ngành nào.
