Đến Quảng Trị mùa lễ hội, du lịch bằng… vị giác

Quảng Trị là vùng đất từng trải qua những năm tháng chiến tranh khốc liệt, thiên nhiên cũng không phải lúc nào ưu đãi con người. Thế nhưng, từ những gì đất đai, sông suối, biển cả ban tặng, người dân đã tạo nên một nền ẩm thực dung dị mà có sức nhớ rất lâu…

Có lẽ khó tìm một món ăn nào thích hợp hơn cháo bánh canh để nói về sự phong phú, biến tấu đặc sắc mà vẫn giữ được "chất" riêng của ẩm thực Quảng Trị.

Cùng là những sợi bột được làm từ gạo, bột mì hay bột lọc, nhưng đi qua mỗi vùng đất, món ăn lại có một cách gọi, cách nấu, cách ăn khác nhau.

Ở vùng Ba Đồn, món ăn này thường được gọi là cháo sát. Sợi bột được cán, cắt ngay tại bếp rồi cho vào nồi nấu. Cháo thường được nấu cùng cá, ăn kèm những chiếc ram nóng giòn.

Xuôi vào Đồng Hới, món ăn được gọi gọn hơn là cháo canh; được biến tấu với cá biển, sườn, chả, tôm, hàu, cua, ghẹ… tùy quán. Cháo canh thường được nấu từng tô, vì thế khi bưng ra, vẫn còn nóng hổi.

Đi tiếp về Đông Hà, cháo canh cá lóc lại mang một sắc thái khác với mùi thơm đặc trưng của hạt nén, lá nén. Buổi sáng, người ta tìm đến những tô cháo cá lóc nóng hổi; còn về chiều, nhiều thực khách lại chọn cháo canh vịt. Chả thẻ, trứng cút có thể được gọi thêm để ăn kèm, món ram ở đây đã "mất tích".

Xuôi xuống Hải Lăng, món ăn lại mang cái tên dân dã cháo vạc giường, cách gọi gợi hình dáng những sợi bánh được cắt đều như những thanh gỗ làm vạc giường. Cháo vạc giường cá lóc thường được nấu trong nồi lớn, nêm đậm vị ném củ, ném lá; khi khách đến, người bán mới múc ra từng tô.

Câu chuyện của món cháo canh nói chung ở Quảng Trị nói lên 1 điều thú vị rằng: ẩm thực Quảng Trị không đứng yên. Nó đi cùng địa lý, nguồn nguyên liệu và khẩu vị của từng vùng, để rồi mỗi nơi giữ lại cho mình một dấu ấn riêng…

Ở Đồng Hới, hành trình có thể nối tiếp bằng những món ăn đã trở nên thân thuộc với người địa phương: bánh bèo, bánh bột lọc, bánh khoái, rồi những mâm hải sản tươi rói.

Điều đáng quý là ẩm thực nơi đây không chỉ hiện diện trong nhà hàng. Nó sống trong những khu chợ, hàng quán nhỏ và căn bếp gia đình. Du khách có thể ngồi ngay bên quầy bánh, nhìn người bán thoăn thoắt gói từng chiếc, vừa ăn vừa trò chuyện. Chính sự gần gũi ấy khiến một bữa ăn trở thành cách để bước vào đời sống địa phương.

Rời Đồng Hới, hành trình vị giác có thể ngược lên Trường Sơn. Ở miền tây Quảng Trị, vùng Đakrông, Hướng Hóa, những dòng suối trong lành mang đến cá mát, loài cá nhỏ được chế biến thành nhiều món (nướng, chiên, giã muối ớt)... đậm chất vùng cao.

Ở vùng Minh Hóa, thuộc Quảng Bình cũ, nay là một phần của tỉnh Quảng Trị, món bồi lại kể câu chuyện về cuộc sống của cư dân miền sơn cước. Ngô, gạo, sắn, những nguyên liệu quen thuộc, được chế biến thành món ăn dẻo, bùi, thơm, thường dùng cùng cá, ốc, rau rừng.

Xuôi xuống đồng bằng, những món bánh lại mở ra một thế giới khác. Ở Đại An Khê (xã Hải Lăng) có bánh tét mặt trăng, làm từ nếp, đậu xanh, thịt heo và nước lá rau ngót. Khi cắt, khoanh bánh mang hình bán nguyệt; hai đòn bánh ghép lại thành hình tròn như mặt trăng.

Cùng với bánh tét là bánh hộc Mai Xá (xã Cửa Việt), mứt gừng Mỹ Chánh (xã Nam Hải Lăng), những món quà quê không cầu kỳ nhưng chứa đựng nhiều ký ức.

Cũng ở Mai Xá, có bún hến, nguyên liệu chính là chắt chắt, loài nhuyễn thể nhỏ sống ở vùng nước lợ. Chắt chắt được luộc, đãi lấy ruột, giữ lại nước luộc làm nước dùng rồi ăn cùng bún, rau và gia vị.

Từ sông nước, hành trình tiếp tục ra phía biển. Ở Bàu Trạng (xã Vĩnh Hoàng) có gỏi tép nhảy, món ăn gây tò mò ngay từ tên gọi. Tép phải thật tươi, vừa bắt lên còn nhảy tanh tách, sau đó được chế biến cùng rau thơm, gia vị, đậu phộng, tạo nên vị ngọt tự nhiên hòa với vị chua, cay, thơm.

Ở những vùng đất cát ven biển Nhật Lệ, Bảo Ninh (phường Đồng Hới) ngay cả xương rồng cũng có thể bước vào căn bếp. Sau khi được sơ chế kỹ, xương rồng có thể nấu cùng cá, tạo nên món canh có vị chua thanh, dịu mát.

Ra Cồn Cỏ, hàu vua lại mang đến một câu chuyện khác. Những con hàu kích thước lớn, thịt dày, vị ngọt đậm đà là sản vật khiến nhiều du khách muốn tìm thử khi đặt chân lên đảo…

Trên đây chỉ là 1 vài món cơ bản theo "cẩm nang bỏ túi" của người viết, còn thực tế…ẩm thực Quảng Trị là "cuốn sách" rất dày!

Năm 2026, Quảng Trị tổ chức Lễ hội Vì hòa bình với chủ đề "Từ ký ức đến tương lai - Quảng Trị vì hòa bình". Lễ hội diễn ra từ tháng 4 đến tháng 12, với nhiều hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thể thao và trải nghiệm. Đây cũng là dịp để một hành trình ẩm thực được nối vào hành trình khám phá vùng đất.

Du khách có thể lên đường đến những địa danh lịch sử, hay đắm mình vào không khí lễ hội, trước khi thưởng thức 1 vài món ẩm thực trứ danh mà không phải nhọc công tìm kiếm. Vì chúng ở khắp nơi…

Chị Hoàng Lê Na, Giám đốc Công ty TNHH Du lịch Sông Son, cho rằng food tour không đơn thuần là đưa khách đến những quán ăn ngon mà cần được thiết kế thành một hành trình trải nghiệm. Nếu được đầu tư bài bản, đây có thể trở thành sản phẩm đặc trưng, góp phần làm phong phú trải nghiệm và kéo dài thời gian lưu trú của du khách.

Thực tế, Quảng Trị có sẵn những gì một hành trình ẩm thực cần: món ăn có bản sắc, chợ truyền thống, làng quê, sông nước, biển đảo và những câu chuyện về con người. Điều cần làm là kết nối những mảnh ghép ấy thành một hành trình đủ hấp dẫn.

Và tất cả cùng kể một câu chuyện giản dị: sau những năm tháng khốc liệt, Quảng Trị hôm nay đang sống trong hòa bình bằng chính những điều bình thường. Có lẽ đó cũng là một cách rất đẹp để cảm nhận Quảng Trị.