Đề thi Văn khảo sát chất lượng học sinh 11 Hà Nội với nội dung gây chú ý

Đề thi Văn khảo sát chất lượng học sinh lớp 11 Hà Nội năm học 2025–2026 do Sở GDĐT tổ chức gây chú ý với ngữ liệu giàu tính nhân văn.

Đề thi Văn khảo sát chất lượng học sinh 11 Hà Nội

Sở GDĐT Hà Nội vừa tổ chức kiểm tra khảo sát chất lượng học sinh lớp 11 cấp THPT năm học 2025–2026 dành cho hơn 130.000 học sinh. Kỳ khảo sát được tổ chức tại hơn 200 điểm trường, chia theo 16 cụm.

Đề kiểm tra môn Văn có thời gian làm bài 120 phút. Nội dung đề gồm hai phần chính: Đọc hiểu (4 điểm) và Viết (6 điểm), trong đó ngữ liệu xoay quanh câu chuyện về con người và thiên nhiên, cùng thông điệp về việc trân trọng thời gian trong cuộc sống.

Đề kiểm tra khảo sát môn Văn của học sinh lớp 11. Ảnh: CMH

Phần Đọc hiểu sử dụng ngữ liệu từ tác phẩm “Sinh tồn” của nhà văn Vũ Tú Nam. Văn bản kể về câu chuyện một người đàn ông phát hiện bể cá trong vườn liên tục bị chim bói cá bắt mất cá. Ban đầu, ông tìm nhiều cách để ngăn chặn, thậm chí quyết liệt đối phó với con chim. Tuy nhiên, sau những suy ngẫm, nhân vật dần thay đổi thái độ, nhận ra sự tồn tại của tự nhiên và mong con chim quay trở lại.

Từ văn bản này, đề thi đưa ra các câu hỏi yêu cầu học sinh xác định ngôi kể, chỉ ra chi tiết trong truyện, nhận xét quy luật sinh tồn của tự nhiên cũng như phân tích biện pháp tu từ trong một đoạn văn. Câu hỏi cuối của phần đọc hiểu hướng học sinh suy nghĩ về cách con người ứng xử với thiên nhiên.

Ở phần Viết, đề thi gồm hai câu hỏi. Câu thứ nhất (2 điểm) yêu cầu học sinh viết đoạn văn khoảng 200 chữ phân tích sự thay đổi tâm trạng và thái độ của nhân vật ông trong truyện, từ lúc phát hiện chim bói cá bắt cá đến khi mong con chim quay trở lại.

Câu thứ hai (4 điểm) là bài nghị luận xã hội khoảng 600 chữ. Đề bài trích dẫn quan điểm trong cuốn sách “Cảm nhận cuộc sống qua 210 câu chuyện” của hai tác giả Trần Giang Sơn và Trần Thị Quyên với thông điệp: thời gian là tài sản quý giá của mỗi con người và cần được nâng niu, trân trọng. Từ đó, học sinh được yêu cầu trình bày suy nghĩ về ý nghĩa của việc biết quý trọng thời gian, đặc biệt dưới góc nhìn của người trẻ.

Gợi ý đáp áp đề thi môn Văn khảo sát chất lượng lớp 11 Hà Nội

Trao đổi với PV Báo Dân Việt, PGS.TS Lê Thị Thuỳ Vinh, khoa Ngữ văn, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2, nhận xét: "Đề kiểm tra khảo sát chất lượng môn Ngữ văn lớp 11 được thiết kế theo cấu trúc quen thuộc gồm hai phần: Đọc hiểu (4,0 điểm) và Viết (6,0 điểm). Cách phân bố 2 phần như vậy tương đối hợp lý, đảm bảo đánh giá được cả năng lực tiếp nhận và năng lực tạo lập văn bản của học sinh.

Phần Đọc hiểu tập trung kiểm tra khả năng nhận diện, phân tích và rút ra thông điệp từ văn bản. Phần Viết yêu cầu học sinh thể hiện năng lực lập luận và trình bày suy nghĩ qua hai dạng bài: đoạn văn nghị luận văn học và bài văn nghị luận xã hội. Nhìn chung, cấu trúc đề phù hợp với định hướng phát triển năng lực của người học trong chương trình Ngữ văn hiện nay.

Trong phần Đọc hiểu, ngữ liệu được lựa chọn là truyện ngắn Sinh tồn của nhà văn Vũ Tú Nam. Đây là một văn bản có nội dung giàu ý nghĩa nhân văn và mang thông điệp sinh thái rõ ràng. Văn bản có dung lượng vừa phải, diễn biến truyện và tâm lý nhân vật khá rõ ràng, giúp học sinh dễ theo dõi và khai thác ý nghĩa. Nội dung truyện gợi ra vấn đề về mối quan hệ giữa con người với thiên nhiên, qua đó góp phần giáo dục ý thức bảo vệ môi trường và sự đồng cảm với các loài sinh vật trong tự nhiên.

Hệ thống câu hỏi ở phần Đọc hiểu được xây dựng theo mức độ nhận thức tăng dần.

Câu 1 yêu cầu học sinh nhận diện ngôi kể, thuộc mức độ nhận biết cơ bản.

Câu 2 yêu cầu tìm chi tiết trong văn bản, kiểm tra khả năng đọc và phát hiện thông tin.

Câu 3 và 4 ở mức độ thông hiểu và phân tích, yêu cầu học sinh nhận xét về quy luật sinh tồn của tự nhiên và phân tích tác dụng của biện pháp tu từ nhân hóa.

Câu 5 mang tính vận dụng khi yêu cầu học sinh bày tỏ suy nghĩ về cách ứng xử của con người với thiên nhiên.

Nhìn chung, theo tôi, hệ thống câu hỏi khá rõ ràng và phù hợp với đối tượng học sinh lớp 11, tuy nhiên mức độ phân hóa chưa thật cao vì phần lớn câu hỏi vẫn thiên về các dạng quen thuộc.

Phần Viết của đề gồm hai câu hỏi với hai dạng bài khác nhau. Câu 1 yêu cầu viết đoạn văn khoảng 200 chữ phân tích sự thay đổi tâm trạng và thái độ của nhân vật ông trong truyện. Đây là yêu cầu hợp lý vì giúp kiểm tra khả năng đọc hiểu sâu và năng lực viết đoạn nghị luận văn học của học sinh. Tuy nhiên, nội dung câu hỏi có phần gần với một số yêu cầu ở phần Đọc hiểu nên mức độ mới mẻ chưa cao.

Câu 2 là bài nghị luận xã hội khoảng 600 chữ bàn về việc trân trọng thời gian. Đây là một chủ đề quen thuộc nhưng có ý nghĩa giáo dục đối với người trẻ. Dạng đề này giúp học sinh bộc lộ quan điểm cá nhân và rèn luyện khả năng lập luận.

Đây là một đề khảo sát tương đối tốt, có cấu trúc rõ ràng, ngữ liệu phù hợp và định hướng giáo dục tích cực. Đề vừa kiểm tra được kiến thức vừa hướng học sinh suy nghĩ về những giá trị nhân văn như ý thức bảo vệ thiên nhiên và sự trân trọng thời gian sống.

Tuy nhiên, theo tôi, để tăng khả năng phân hóa và khuyến khích tư duy sáng tạo của học sinh, có thể cân nhắc bổ sung những câu hỏi phân tích sâu hơn hoặc những yêu cầu mở đòi hỏi học sinh vận dụng linh hoạt kiến thức và trải nghiệm cá nhân. Ví dụ:

- Chi tiết “cây khế đầy thương tích” ở cuối truyện gợi cho anh/chị suy nghĩ gì về hành động của nhân vật ông và mối quan hệ giữa con người với thiên nhiên?

Theo anh/chị, nhan đề “Sinh tồn” không chỉ nói về quy luật của tự nhiên mà còn gợi ra những suy nghĩ gì về cách con người tồn tại trong thế giới tự nhiên?

Trong cuộc sống hiện nay, con người nhiều khi can thiệp quá sâu vào tự nhiên. Từ câu chuyện trong văn bản, anh/chị rút ra bài học gì về giới hạn của sự can thiệp đó?".