Đề Ngữ văn thi lại tốt nghiệp ở Tuyên Quang: 'Không gây sốc cho thí sinh'

Giáo viên đánh giá đề Ngữ văn thi tốt nghiệp THPT lần 2 có xu hướng tạo mặt bằng điểm thuận lợi hơn, nhưng vẫn bảo đảm khả năng phân loại học sinh ở những bài viết có chiều sâu.

Sáng 14/8, 326 thí sinh tại điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang bước vào môn thi đầu tiên là Ngữ văn trong kỳ thi lại tốt nghiệp THPT đợt 2 năm 2026.

Đề Ngữ văn gần gũi với những vấn đề đời sống

Cô Đặng Quỳnh Anh, một giáo viên Ngữ văn tại Hà Nội, đánh giá đề Ngữ văn lần 2 giữ ổn định cấu trúc so với đề lần 1 năm 2026 và đề năm 2025, tiếp tục sử dụng ngữ liệu ngoài sách giáo khoa, chú trọng năng lực đọc hiểu, tư duy độc lập và khả năng trình bày chính kiến. Đây là sự tiếp nối rõ nét xu hướng của đề thi giảm yêu cầu học thuộc, tăng yêu cầu vận dụng và liên hệ thực tiễn.

“Về độ khó, đề lần 2 có phần nhẹ hơn đề lần 1, đặc biệt ở phần Viết. Nhìn chung, đề không gây sốc cho thí sinh”, cô Quỳnh Anh nói. 

Thí sinh đến dự thi môn Ngữ văn tại điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang. Ảnh: Thanh Hùng

Cụ thể, phần Đọc hiểu khai thác văn bản nghị luận về an ninh văn hóa trong bối cảnh toàn cầu hóa, AI và mạng xã hội, các câu hỏi đi từ nhận biết đến vận dụng, tương đối rõ ràng. Câu 3 về cách hiểu các từ “hấp thụ”, “chuyển hóa” và câu 4 về quan điểm của tác giả đòi hỏi khả năng đọc sâu, nhưng không quá đánh đố. 

Phần Viết, câu nghị luận xã hội về tính trung thực khi tạo lập và chia sẻ thông tin khá gần gũi với học sinh; câu nghị luận văn học phân tích bài thơ Cánh đồng tuổi thơ đòi hỏi khả năng cảm thụ, phân tích hình ảnh và mạch cảm xúc.

Cô Quỳnh Anh đánh giá, đề lần 1 có mức độ thử thách cao hơn với câu hỏi về việc tạo ra những “Steve Jobs Việt Nam” và bài thơ “Những chiếc lá” giàu tính biểu tượng, đòi hỏi học sinh phải có tư duy và năng lực cảm thụ tốt. Đề lần 2 với vấn đề trung thực khi tạo lập, chia sẻ thông tin và bài thơ “Cánh đồng tuổi thơ” có điểm tựa gần gũi hơn, thuận lợi hơn cho học sinh triển khai bài.

Về tính thời sự, cả hai đề đều rất rõ nét nhưng khai thác ở hai hướng khác nhau. Lần 1 tập trung vào công nghệ, AI, đổi mới sáng tạo và sự lan truyền tri thức; lần 2 chuyển sang tin giả, an ninh văn hóa, bản sắc dân tộc và trách nhiệm của người trẻ trong môi trường số. Có thể thấy đề lần 2 gần với những vấn đề đời sống trực tiếp của học sinh hơn.

Nhìn chung, đề lần 1 có tính phân hóa mạnh hơn, đề lần 2 có xu hướng tạo mặt bằng điểm thuận lợi hơn, nhưng vẫn bảo đảm khả năng phân loại học sinh ở những bài viết có chiều sâu.

Cô Quỳnh Anh cũng đánh giá câu hỏi trong đề hay, ấn tượng. Đặc biệt câu 5 phần Đọc hiểu có tính thời sự và giáo dục tốt khi yêu cầu học sinh suy nghĩ về việc giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trong quá trình tiếp nhận tinh hoa nhân loại. Câu nghị luận xã hội cũng thiết thực, gắn trực tiếp với văn hóa ứng xử của người trẻ trong môi trường số.

Phổ điểm dự kiến chủ yếu từ 6,5-7,5

Nữ giáo viên dự đoán phổ điểm có khả năng tập trung khoảng 6,5-8 điểm, trong đó mức 7-7,5 có thể là vùng điểm phổ biến. Học sinh có năng lực diễn đạt, tư duy và cảm thụ văn học tốt có thể đạt 8-9; trong khi đó điểm 9+ sẽ không quá nhiều. Nhận định này phù hợp với xu hướng đề 2026 khi điểm trung bình Ngữ văn lần 1 là 6,5 và chỉ 44,09% thí sinh đạt từ 7 điểm trở lên.

Thí sinh đến điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang làm bài thi môn Ngữ văn sáng 14/8. Ảnh: Thanh Hùng

Thạc sĩ Nguyễn Phước Bảo Khôi, giảng viên Trường ĐH Sư phạm TPHCM, đánh giá đề thi có định dạng và mặt bằng độ khó tương đương đề thi chính thức tốt nghiệp THPT, gồm phần Đọc hiểu văn bản nghị luận, viết đoạn văn nghị luận xã hội và bài văn nghị luận văn học với ngữ liệu thơ. Theo ông, các yêu cầu phần Viết được xác định khá rõ, giúp thí sinh nhận diện đúng nhiệm vụ và định hướng nội dung triển khai. Nguồn dẫn đáng tin cậy, ngữ liệu có chất lượng và cung cấp đủ cứ liệu để thí sinh thực hiện các yêu cầu.

Ở phần Đọc hiểu, hệ thống câu hỏi bám sát yêu cầu cần đạt của Chương trình GDPT, từ xác định luận đề, khai thác thông tin, giải thích nghĩa của từ trong ngữ cảnh đến nhận diện quan điểm của người viết và vận dụng nội dung văn bản. Các câu hỏi được tổ chức theo mức độ tăng dần, vừa kiểm tra khả năng đọc hiểu trực tiếp, vừa tạo điều kiện để thí sinh suy luận và liên hệ.

Ông Khôi cho rằng đề có độ phân hóa khá tốt, thể hiện rõ nhất ở câu viết bài văn nghị luận văn học 4 điểm. Bài thơ được lựa chọn có hệ thống hình ảnh giàu sức gợi, khơi mở nhiều liên tưởng và hướng phân tích, tạo điều kiện để thí sinh bộc lộ năng lực cảm thụ, phân tích và cách đọc riêng. Đáng chú ý, nội dung bài thơ về ký ức, quê hương và những giá trị được lưu giữ từ đời sống truyền thống có sự liên kết tự nhiên với vấn đề văn hóa, gìn giữ bản sắc văn hóa đặt ra ở phần Đọc hiểu. Sự liên kết này giúp đề thống nhất về chủ đề nhưng vẫn bảo đảm tính độc lập của từng nhiệm vụ.

Theo ông, với một đề thi có độ mở và chất lượng ngữ liệu như vậy, điều đáng chờ đợi là hướng dẫn chấm đủ chi tiết để tạo căn cứ đánh giá thống nhất, nhưng đồng thời đủ mở để ghi nhận những cách hiểu, cách triển khai và cảm thụ có căn cứ, sáng tạo của thí sinh. “Hướng dẫn chấm càng rõ về tiêu chí và mức độ, càng có khả năng bảo đảm tính công bằng mà không thu hẹp không gian tư duy của người viết”, ông Khôi nói.

Cô Dương Thị Thanh Thủy, Tổ trưởng Tổ Ngữ văn Trường THCS và THPT M.V. Lô-mô-nô-xốp (Hà Nội), nhận định đề Ngữ văn kỳ thi lại tốt nghiệp THPT tại Tuyên Quang cơ bản ổn định về cấu trúc, gần gũi với đời sống và đề cao trách nhiệm của người trẻ.

“Đề thi tiếp tục cho thấy sự ổn định của định hướng đánh giá năng lực theo Chương trình phổ thông 2018, đồng thời có những nét riêng so với đề lần 1. Nếu đề lần 1 nổi bật ở tính thời sự, tinh thần đổi mới sáng tạo thì đề lần 2 lại hướng sự quan tâm nhiều hơn đến an ninh văn hóa, trách nhiệm trong môi trường thông tin và ý thức gìn giữ bản sắc dân tộc. Cả hai đề đều không đặt nặng việc ghi nhớ kiến thức mà chú trọng khả năng đọc hiểu, tư duy độc lập, liên hệ thực tiễn và trình bày chính kiến của thí sinh”, cô Thủy nói.

Theo cô Thủy, phần Đọc hiểu được thiết kế theo hướng từ nhận biết, thông hiểu đến vận dụng, yêu cầu học sinh không chỉ nắm nội dung văn bản mà còn hiểu khái niệm, nhận diện quan điểm của tác giả và liên hệ với trách nhiệm của công dân trong việc trung thực khi tạo lập, chia sẻ thông tin.

“So với đề lần 1, phần Đọc hiểu của đề lần 2 có phần trực diện và gần với những vấn đề xã hội - công dân đang được quan tâm, tạo điều kiện để học sinh thể hiện hiểu biết thực tế và khả năng suy nghĩ độc lập”, cô Thủy nói.

Về phần Viết, cô Thủy cho rằng hai đề đều đặt học sinh trước những vấn đề có ý nghĩa với đời sống hiện đại, thể hiện sự nhất quán trong định hướng giáo dục ý thức công dân.

Câu nghị luận văn học sử dụng bài thơ Cánh đồng tuổi thơ của Trịnh Thanh Sơn, gợi mở thế giới ký ức, tình quê và những giá trị nuôi dưỡng tâm hồn. Theo cô Thủy, câu hỏi này vẫn đòi hỏi học sinh có năng lực cảm thụ, phân tích hình ảnh, ngôn ngữ và mạch cảm xúc của tác phẩm thay vì chỉ tái hiện kiến thức có sẵn.

Nhìn tổng thể, cô Thủy cho rằng thí sinh thi lần 2 có lợi thế khi cấu trúc đề không thay đổi, giúp các em tránh tâm lý hoang mang khi phải thi lại. “Đề có độ mở và tính thực tiễn tốt, mức độ phân hóa hợp lý. Những yêu cầu cơ bản tương đối vừa sức với học sinh có năng lực đọc hiểu và viết ở mức đạt chuẩn; trong khi các câu vận dụng vẫn tạo cơ hội để học sinh khá, giỏi thể hiện chiều sâu suy nghĩ, khả năng lập luận và năng lực cảm thụ văn học”, cô nói.

Từ cấu trúc và mức độ đề thi, cô Thủy dự đoán phổ điểm chủ yếu từ 6,5 đến 7,5. Mức 8-8,5 trở lên vẫn có thể xuất hiện nhưng sẽ dành cho những bài viết thực sự nổi bật về chiều sâu tư duy, năng lực lập luận và khả năng sử dụng ngôn ngữ.