9 hours ago
6
Bộ chỉ ra việc nghiệp vụ phòng, chống gian lận chưa theo kịp công nghệ, thiết bị phát hiện chưa đồng bộ, một bộ phận cán bộ coi thi thiếu kinh nghiệm và có người cố tình vi phạm quy chế, không làm đúng chức trách.
Mặc dù những nguyên nhân ấy có thật, nhưng chưa giải thích được vì sao nhiều lớp kiểm soát bị vô hiệu hóa.
Báo cáo đề ra việc tăng trách nhiệm của địa phương, hội đồng thi và người đứng đầu; chống gian lận bằng thiết bị công nghệ cao và trí tuệ nhân tạo; phối hợp với công an; chuẩn bị ngân hàng câu hỏi, phần mềm, nhân lực và từng bước thi trên máy tính từ năm 2027.
Những hướng này cần thiết, nhưng các vụ việc vừa qua cho thấy rủi ro còn xuất phát từ người có quyền tiếp cận phòng thi, thí sinh, đề thi và quy trình tổ chức. Công nghệ chỉ hữu ích khi quyền tiếp cận được kiểm soát, hoạt động được lưu vết và có giám sát độc lập.
Trước hết phải sửa cách tổ chức điểm thi. Người của trường đặt điểm thi chỉ nên làm hậu cần, không cho phép tiếp cận phòng thi, đề thi, bài thi hoặc dữ liệu thi khi trường mình có học sinh dự thi. Các vị trí then chốt phải được bố trí theo nguyên tắc hạn chế quan hệ lợi ích và có giám sát độc lập.
Cấu trúc đề thi cũng là một lớp phòng vệ. Khi đề toán chủ yếu yêu cầu chọn hoặc ghi đáp án ngắn, một chuỗi đáp án có thể được truyền rất nhanh. Đề cần có tỉ lệ thích hợp câu hỏi tự luận, buộc thí sinh trình bày quá trình suy luận và phương pháp giải.
Có thể truyền một kết quả, nhưng khó truyền đồng loạt cả quá trình tư duy. Tự luận phải đi cùng hướng dẫn chấm chuẩn hóa và đội ngũ chấm đủ năng lực.
Dữ liệu kỳ thi phải được dùng để cảnh báo sớm, không chỉ để tổng hợp và công bố kết quả. Điểm thi có tỉ lệ điểm tuyệt đối, điểm trung bình hoặc phổ điểm nơi nào đó lệch xa mặt bằng chung phải được xác minh trước khi công bố.
Dữ liệu bất thường chưa phải bằng chứng gian lận, nhưng phải dẫn tới kiểm tra bài làm, sơ đồ phòng thi, camera, nhật ký ra vào và trách nhiệm của người liên quan.
Báo cáo đã yêu cầu chuyển từ kiểm tra theo vụ việc sang quản lý rủi ro, cảnh báo sớm, phòng ngừa vi phạm và tăng cường phân tích kết quả thi để điều chỉnh chính sách. Những định hướng này cần được cụ thể hóa thành quy trình bắt buộc, từ ngưỡng cảnh báo, thẩm quyền xác minh đến thời điểm công bố điểm.
Cùng với đó, phải chuẩn hóa năng lực nghề nghiệp của người ra đề, phản biện, coi thi, chấm thi, giám sát và quản trị kỳ thi. Không thể đến mùa thi mới huy động giáo viên, tập huấn ngắn ngày rồi giao những nhiệm vụ đòi hỏi chuyên môn khảo thí và liêm chính nghề nghiệp rất cao.
Trách nhiệm người đứng đầu cũng phải được quy định bằng những việc phải kiểm soát, dữ liệu phải theo dõi và hậu quả phải chịu khi hệ thống thất bại.
Nếu không thay đổi cách tổ chức kỳ thi, thiết lập giám sát độc lập, kiểm soát xung đột lợi ích, sửa thiết kế đề thi, chuyên nghiệp hóa đội ngũ và dùng dữ liệu để cảnh báo sớm, những cam kết "thi thật, an toàn, nghiêm túc, khách quan, công bằng" rất dễ tiếp tục chỉ là những tính từ quen thuộc sau mỗi kỳ thi.
